Zdzisław Kaczmarek (ur. 15 stycznia 1942 w Łodzi, zm. 4 lutego 2026 tamże) – polski operator filmowy i producent filmowy, autor zdjęć do kilkudziesięciu filmów fabularnych i dokumentalnych. Absolwent PWSFTviT w Łodzi. Znany ze współpracy z czołowymi polskimi reżyserami, m.in. Stanisławem Bareją, Radosławem Piwowarskim i Grzegorzem Królikiewiczem. Członek Stowarzyszenia Filmowców Polskich (SFP), Stowarzyszenia Autorów Zdjęć Filmowych (PSC) oraz Polskiej Akademii Filmowej.

Życiorys Edukacja i początki kariery Urodził się w Łodzi. Posiadał wykształcenie techniczne oraz artystyczne – w 1964 roku ukończył studia na Wydziale Elektroniki Politechniki Łódzkiej. Następnie podjął naukę na Wydziale Operatorskim PWSFTviT, którą ukończył w 1969 roku (dyplom uzyskał w 1970). Jeszcze w czasie studiów realizował zdjęcia do etiud szkolnych kolegów z Wydziału Reżyserii, w tym do Tramwaju (1966) Krzysztofa Kieślowskiego oraz filmów Witolda Orzechowskiego.

Karierę zawodową rozpoczynał w Wytwórni Filmowej „Czołówka”, z którą był związany w latach 1970–1972. W tym okresie pracował m.in. przy filmach dokumentalnych Królikiewicza (Pamiętamy Lenina) i Wojciecha Wiszniewskiego (A ona za nim płakała). Doświadczenie w filmie fabularnym zdobywał początkowo jako operator kamery (tzw. szwenkier) przy znaczących produkcjach lat 70., takich jak eksperymentalny dramat Na wylot (1972) czy kryminał Przepraszam, czy tu biją? (1976) Marka Piwowskiego.

Kariera operatorska Jako samodzielny operator filmu fabularnego zadebiutował w 1975 roku zdjęciami do noweli Lekcja miłości (reż. Zbigniew Kamiński), będącej częścią filmu Cdn. W kolejnych latach stał się autorem zdjęć do wielu popularnych filmów i seriali telewizyjnych. Odpowiadał za stronę wizualną m.in. komedii Miś (1980) w reżyserii Stanisława Barei, dramatu obyczajowego Kochankowie mojej mamy (1985) Piwowarskiego oraz seriali Popielec i Szaleństwa panny Ewy.

Styl Kaczmarka charakteryzuje się oszczędnością środków wyrazu. Reżyser Radosław Piwowarski określił go mianem „operatora minimalisty”, który unika nadmiernego oświetlenia sztucznego, starając się zachować „pokorę wobec rzeczywistości” i służebność obrazu wobec treści filmu.

W 2013 roku, w ramach cyfrowej rekonstrukcji filmu Miś, Kaczmarek sprawował nadzór artystyczny nad rewitalizacją obrazu. W procesie tym zdecydowano się na poprawę jakości technicznej (m.in. barw, których jakość uległa degradacji na taśmie Orwocolor), unikając jednak ingerencji w warstwę estetyczną dzieła. Operator uzasadniał to szacunkiem dla statusu filmu jako „ikony”.

Poza pracą operatorską zajmował się również produkcją filmową, realizując dokumenty biograficzne poświęcone postaciom polskiego kina, m.in. reżyserce Wandzie Jakubowskiej (Kino, kino, kino) oraz kaskaderowi Krzysztofowi Fusowi.

Filmografia Autor zdjęć – filmy fabularne i seriale Rok Tytuł Reżyseria 1975 Cdn (nowela Lekcja miłości) Zbigniew Kamiński 1977 Ciuciubabka Radosław Piwowarski 1977 Pani Bovary to ja Zbigniew Kamiński 1977 Rytm serca Zbigniew Kamiński 1977 Serce serc Zygmunt Skonieczny 1977–1978 Układ krążenia (odc. 4) Andrzej Titkow 1979 Grzeszny żywot Franciszka Buły Janusz Kidawa 1979 Hotel klasy lux Ryszard Ber 1979 Mysz Wiktor Skrzynecki 1980 Droga Ryszard Ber 1980 Miś Stanisław Bareja 1981 Errata, czyli sceny pokutne w nowych osiedlach Janusz Majewski 1981 Przypadki Piotra S. Stanisław Jędryka 1982 Popielec Ryszard Ber 1982 Zabijanie koni Stanisław Różewicz 1983 Szaleństwa panny Ewy (serial) Kazimierz Tarnas 1984 Szaleństwa panny Ewy (film) Kazimierz Tarnas 1985 Kochankowie mojej mamy Radosław Piwowarski 1985 Sceny dziecięce z życia prowincji Tomasz Zygadło 1986 Dwie wigilie Kazimierz Tarnas 1986 Złota mahmudia Kazimierz Tarnas 1987 Cesarskie cięcie Stanisław Moszuk 1987 Śmierć Johna L. Tomasz Zygadło 1988 Czarodziej z Harlemu Paweł Karpiński 1989 Co lubią tygrysy Krzysztof Nowak 1989 Oko cyklonu Henryk Dederko

Autor zdjęć – filmy dokumentalne Rok Tytuł Reżyseria Uwagi 1970 A ona za nim płakała Wojciech Wiszniewski 1970 Pamiętamy Lenina Grzegorz Królikiewicz 1971 Bo świat myśli jest olbrzymi Zdzisław Socha 1972 Zanim zostaniesz żołnierzem Grzegorz Królikiewicz 1978 Namysłowski Tomasz Lengren 1993 Autobiografia pośmiertna kaskadera Fusa Henryk Dederko także montaż i producent 1994 Kino Kino Kino Andrzej Czekalski także montaż i producent 2009 Kern Grzegorz Królikiewicz 2012 Mit o „Szarym” Grzegorz Królikiewicz dokument fabularyzowany 2012 Wieczny tułacz Grzegorz Królikiewicz także grafika komputerowa 2017 Obydwoje Grzegorz Królikiewicz także montaż, dźwięk, grafika

Zdjęcia – etiudy szkolne PWSFTviT Rok Tytuł Reżyseria 1966 Portfel Kaveh Pur Rahnama 1966 Tramwaj Krzysztof Kieślowski 1966 Twarz Piotr Studziński 1966 Wieczorna klasówka Kaveh Pur Rahnama 1967 Start Kaveh Pur Rahnama 1967 Uroczystość Waldemar Wilhelm 1968 Nadzieje i uczucia Witold Orzechowski 1968 Pomnik Marek Wortman 1968 Próba talentu Waldemar Wilhelm 1968 Wszystko dla pań Witold Orzechowski 1969 Wino mszalne Witold Orzechowski

Teatr i Teatr Telewizji Zdzisław Kaczmarek współpracował również przy realizacjach teatralnych i telewizyjnych, głównie z reżyserem Grzegorzem Królikiewiczem.

Rok Tytuł Autor Reżyseria Funkcja Uwagi 2004 Obrona Sokratesa Platon Królikiewicz Reżyseria świateł spektakl Teatru Nowego w Łodzi

Pozostałe funkcje Rok Tytuł Funkcja 1965 Niedziela sprawiedliwości Współpraca operatorska 1966 Mistrz (etiuda) Współpraca operatorska 1969 Czekam w Monte-Carlo Współpraca operatorska 1971 Kamizelka Operator kamery 1971 Niedziela Barabasza Operator kamery 1971 Przez dziewięć mostów Operator kamery 1972 Na wylot Operator kamery 1972 Opis obyczajów Operator kamery 1972 Wyspy szczęśliwe Operator kamery 1972 Ogłoszenie matrymonialne Współpraca operatorska 1973 Brzydkie kaczątko Operator kamery 1973 Godzina szczytu Operator kamery 1973 Profesor na drodze Operator kamery 1974 Godzina za godziną Operator kamery 1974 Pozwólcie nam do woli fruwać nad ogrodem Operator kamery 1974 Pełnia nad głowami Operator kamery 1974 Urodziny Matyldy Operator kamery 1975 W te dni przedwiosenne Operator kamery 1975 Zawiłości uczuć Współpraca operatorska 1976 Przepraszam, czy tu biją? Operator kamery 1976 Za rok, za dzień, za chwilę... Operator kamery 1977 Pani Bovary to ja Współpraca scenariuszowa 1981 Errata, czyli sceny pokutne w nowych osiedlach Współpraca scenariuszowa, dialogi 1987 Śmierć Johna L. Operator kamery 1989 Co lubią tygrysy Operator kamery

Nagrody i wyróżnienia Filmy, których autorem zdjęć był Zdzisław Kaczmarek, zdobyły liczne nagrody na festiwalach krajowych i zagranicznych. Poniższa lista obejmuje nagrody i wyróżnienia przyznane produkcjom z jego wkładem operatorskim, odnotowane w bazie FilmPolski.pl:

1977 – Pani Bovary to ja – Nagroda FIPRESCI na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Locarno. 1979 – Rytm serca – Wyróżnienie na Festiwalu Radiowo-Telewizyjnym „Prix Futura” w Berlinie. 1980 – Grzeszny żywot Franciszka Buły – Srebrne Lwy Gdańskie (II Nagroda Główna) na FPFF w Gdańsku. 1980 – Grzeszny żywot Franciszka Buły – Nagroda Publiczności „Bałtycka Perła” na FPFF w Gdańsku. 1980 – Mysz – III nagroda na Międzynarodowym Festiwalu Telewizyjnym „Prix Jeunesse International” w Monachium. 1981 – Droga – Prix Italia w kategorii dramat. 1981 – Grzeszny żywot Franciszka Buły – Grand Prix na MFF Autorskich w San Remo. 1981 – Mysz – Brązowe Poznańskie Koziołki dla najlepszego filmu aktorskiego na Międzynarodowym Festiwalu Filmów Młodego Widza „Ale Kino!” w Poznaniu. 1984 – Popielec – „Złoty Ekran” przyznawany przez pismo „Ekran” (nagrodę odebrał reżyser Ryszard Ber). 1984 – Popielec – Nagroda Specjalna na International Tv Drama Festival „Teleconfronto” w Chianciano Terme. 1985 – Szaleństwa panny Ewy – Nagroda Publiczności na Koszalińskim Festiwalu Debiutów Filmowych „Młodzi i Film”. 1986 – Kochankowie mojej mamy – Srebrne Lwy Gdańskie za reżyserię i scenariusz na FPFF w Gdańsku. 1986 – Kochankowie mojej mamy – „Syrenka Warszawska” (nagroda Klubu Krytyki Filmowej SDP) w kategorii filmu fabularnego. 1986 – Szaleństwa panny Ewy – Grand Prix Jury Dziecięcego „Kryształowe Koziołki” na Ogólnopolskim Festiwalu Filmów dla Dzieci i Młodzieży w Poznaniu. 1989 – Cesarskie cięcie – Nagroda FIPRESCI na Międzynarodowym Festiwalu Filmów Telewizyjnych w Monte Carlo. 2010 – Kern – Nagroda Specjalna Zarządu Regionu Ziemi Łódzkiej NSZZ „Solidarność” na Festiwalu Filmów o Rodzinie FOR w Łodzi. 2011 – Kern – Nagroda kard. Józefa Glempa na Międzynarodowym Katolickim Festiwalu Filmów i Multimediów w Niepokalanowie. 2012 – Mit o „Szarym” – Nagroda Specjalna na Ogólnopolskim Festiwalu Filmowym „Niepokorni, Niezłomni, Wyklęci” w Gdyni. 2012 – Wieczny tułacz – Nagroda im. Aleksandra Kamińskiego na Festiwalu Mediów „Człowiek w zagrożeniu” w Łodzi. 2013 – Mit o „Szarym” – Grand Prix na Polonijnym Festiwalu Multimedialnym „Polskie ojczyzny” w Częstochowie. 2013 – Wieczny tułacz – Grand Prix na Polonijnym Festiwalu Multimedialnym „Polskie ojczyzny” w Częstochowie.

Przypisy

Kategoria:Polscy operatorzy filmowi Kategoria:Polscy producenci filmowi Kategoria:Absolwenci Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi Kategoria:Absolwenci Politechniki Łódzkiej Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Filmowców Polskich Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi Kategoria:Urodzeni w 1942 Kategoria:Zmarli w 2026