thumb|Pierwszy drednot – HMS „Dreadnought” z 1906 thumb|Jeden z późnych typów drednotów – USS „Arizona”, USA, 1916
Drednot (ang. DreadnoughtNazwa angielska pochodzi od słów „dread” i „nought”, dosłownie „bez lęku”, „bez strachu”.) – określenie generacji pancerników (okrętów liniowych) budowanych od 1906 roku do 1922 roku. Nazwa pochodzi od nazwy brytyjskiego pancernika HMS „Dreadnought”, który wszedł do służby w grudniu 1906 roku jako pierwszy okręt zbudowany według nowych koncepcji. W stosunku do wcześniejszych pancerników (zwanych przeddrednotami lub predrednotami), drednoty charakteryzowały się: znacznie silniejszą artylerią główną, złożoną z 8-12 dział jednolitego dużego kalibru (wyjątkiem był HMS „Agincourt” z 14 działami), o dużym zasięgu (predrednoty miały artylerię główną złożoną jedynie z 4 dział głównego kalibru – zwykle 305 mm, albo 4 dział głównego kalibru i 4-12 dział drugiego, mniejszego kalibru, zwykle 203–254 mm) większą prędkością, wynoszącą 20-21 węzłów, osiąganą w większości konstrukcji dzięki zastosowaniu turbin parowych (predrednoty osiągały prędkość 15-18 w. i były napędzane maszynami parowymi) wykształceniem się systemów kierowania ogniem artylerii, poprawiających jej celność na duże odległości (od około 1911 roku)
Powyższe cechy stanowiły nową jakość w budowie pancerników, powodującą ogromną przewagę drednotów nad starszymi pancernikami, które stały się od razu przestarzałe. Ponadto, na skutek dość szybkiego wówczas postępu w konstrukcji okrętów, drednoty wykorzystywały nowocześniejsze rozwiązania konstrukcyjne, przekładające się na ich większą odporność. Wejście do służby HMS „Dreadnought” spowodowało natychmiast wyścig zbrojeń w konstruowaniu nowych pancerników – w 1910 roku weszły do służby pierwsze niemieckie drednoty typu Nassau i amerykańskie typu South Carolina. Oprócz tych państw, w mniejszej liczbie budowały je Japonia, Francja, Włochy, Austro-Węgry, Rosja i Hiszpania.
W toku dalszego rozwoju pancerników, charakterystyki drednotów ulegały dalszemu polepszeniu, zwłaszcza ich opancerzenie i uzbrojenie. Kaliber dział wzrastał od 280–305 mm, przez 343–356 mm, do dział kalibru 380–406 mm. Pancerniki o kalibrze dział przewyższającym 305 mm określane są także jako „superdrednoty”. Ulepszano przy tym rozmieszczenie wież artylerii, tak że wszystkie późniejsze drednoty miały artylerię główną w osi symetrii okrętu, mogącą strzelać jednocześnie wszystkimi działami na jedną burtę (układ taki stosowany był jedynie na niektórych z wczesnych drednotów). Zwiększała się także wielkość (wyporność) okrętów, od ok. 18-20 000 ton, do 27-33 000 ton, długość kadłubów od ok. 160-180 do 180–200 m (przy szerokości kadłuba ok. 25–29 m). Na skutek ewolucji konstrukcji i ulepszania podziału wewnętrznego na grodzie, wzrastała ich niezatapialność. Większość okrętów miała siłownie o mocy ok. 23-30 000 KM, jedynie na niewielu typach zwiększono tę wartość ponad 40 000 KM. W niewielkim również stopniu zwiększała się prędkość – większość drednotów osiągała 20-21 w., a tylko niektóre typy osiągały prędkość do 23 w (m.in. brytyjski Queen Elizabeth z 1915 o mocy siłowni 56 000 KM). Szczytowym osiągnięciem ery drednotów były japońskie pancerniki typu Nagato (1920), osiągające prędkość 26 w. i uzbrojone w 8 dział 406 mm.
Drednoty były główną siłą bojową flot wojennych podczas I wojny światowej, zwłaszcza stanowiąc uzbrojenie brytyjskiej i niemieckiej floty liniowej. Największym ich starciem była bitwa jutlandzka 31 maja/1 czerwca 1916, w której żaden z drednotów nie został zatopiony, w przeciwieństwie do innych rodzajów okrętów liniowych.
Cechy drednotów, takie jak silna i jednolita artyleria oraz potężne siłownie, zdolne do rozwijania jeszcze większych prędkości, miały także powstałe równocześnie z nimi krążowniki liniowe, mające jednak słabsze opancerzenie. Generację drednotów zakończył Traktat Waszyngtoński z 1922 roku, podpisany przez główne potęgi morskie, zabraniający budowy nowych pancerników do 1931 roku, co następnie przedłużono do 1936 roku. Następnym etapem rozwoju okrętów liniowych były dopiero znacznie doskonalsze tzw. szybkie pancerniki, budowane od połowy lat trzydziestych XX wieku. Szybkie pancerniki połączyły cechy drednotów, takie jak silne opancerzenie i duża wytrzymałość, z podstawową zaletą krążowników liniowych, czyli dużą prędkością.
Duża liczba drednotów, zmodernizowanych w okresie międzywojennym, wzięła następnie udział w II wojnie światowej, okazując się wciąż na ogół wartościowymi i potężnymi okrętami. Część modernizowanych okrętów otrzymała nowe siłownie, pozwalające na zwiększenie prędkości. Na większości modernizowanych okrętów wzmocniono lub wymieniono artylerię średniego kalibru i przeciwlotniczą.
Podstawowe dane reprezentatywnych drednotów: Nazwa, państwoRok wodowania/wejścia do służbyWypornośćnormalna/pełna, tArtyleria główna(układ dział /liczba dział salwy burtowej)Maks. pancerz, mm:burty/ pokład/ wieżeMoc maszyn, KM / prędkość, w.(jeśli nie zaznaczono inaczej– turbiny parowe)UwagiHMS Dreadnought(Wlk. Brytania)1906 / 190618 110/ 21 84510 × 305 mm(5xII / 8)280 / 76 / 28023 000 / 21 w.Pierwszy drednotUSS South Carolina(USA)1906 / 191016 000/ 17 7008 × 305 mm(4xII / 8)254 / 51/ 30516 500 / 18,5 w. (maszyna parowa)Pierwszy drednot amerykański i z artylerią w osi symetriiSMS Nassau(Niemcy)1908 / 191018 570/ 21 00012 × 280 mm(6xII / 8)300 /? / 28022 000 / 19,5 w. (maszyna parowa)Pierwszy niemiecki typ drednotówSMS Ostfriesland(Niemcy)1909 / 191122 400/ 25 20012 × 305 mm(6xII / 8)300 /? / 30028 000 / 20,3 w. (maszyna parowa)SMS Viribus Unitis(Austro-Węgry)1910 / 191220 000/ 21 59512 × 305 mm(4xIII / 12)280 / 48 / 28026 400 / 20,3 w.Jedyny typ austro-węgierskich drednotówSMS Kaiser(Niemcy)1911 / 191224 330/ 27 40010 × 305 mm(5xII / 8-10)350 /? / 30031 000 / 21 w.(Japonia)1911 / 191221 44312 × 305 mm(6xII / 8)305 / 30 / 28025 500 / 20 w.HMS Orion(Wlk. Brytania)1911 / 191222 200/ 25 87010 × 343 mm(5xII / 10)300 / 100 / 28027 000 / 21 w.Pierwszy drednot z artylerią 343 mm (superdrednot)Dante Alighieri(Włochy)1910 / 191319 552/ 21 60012 × 305 mm(4xIII / 12)254 / 38/ 25432 190 / 22,8 w.Pierwszy włoski drednotCourbet(Francja)1911 / 191322 189/ 25 00012 × 305 mm(6xII / 10)270 / 70 / 32028 000 / 20 w.Pierwszy francuski drednotGiulio Cesare(Włochy)1911 / 191423 000/ 24 80013 × 305 mm(3xIII, 2xII / 13)250 /?/ 28031 000 / 21,5 w.Używane podczas II wś.Gangut(Rosja)1911 / 191423 360/ 25 85012 × 305 mm(4xIII / 12)229 / 76 / 20342 000 / 23 w.Pierwszy rosyjski drednot, używane podczas II w.św.USS New York(USA)1912 / 191427 000/ 28 36710 × 356 mm(5xII / 10)305 / 50 / 35628 100 / 21 w. (maszyna parowa)Używany podczas II wś.SMS König(Niemcy)1913 / 191525 390/ 29 20010 × 305 mm(5xII / 10)350 /? / 30031 000 / 21 w.Bretagne(Francja)1913 / 191523 320/ 25 00010 × 340 mm(5xII / 10)270 / 80 / 34029 000 / 20 w.Używane podczas II wś.HMS Queen Elizabeth(Wlk. Brytania)1913 / 191527 500/ 31 5008 × 381 mm(4xII / 8)330 / 76 / 33056 000 / 23 w.Pierwszy drednot z artylerią 381 mm, używane podczas II wś.Fuso(Japonia)1914 / 191530 600/ 35 90012 × 356 mm(6xII / 12)305 / 76 / 30540 000 / 22,5 w.Używane podczas II wś.USS Nevada(USA)1914 / 191627 500/ 28 40010 × 356 mm(2xIII, 2xII / 10)343 / 76/ 45726 500 / 20,5 w.Używane podczas II wś.SMS Baden(Niemcy)1915 / 191628 074/ 31 6908 × 380 mm(4xII / 8)350 /? / 35048 000 / 21 w.Zatopiony 16 sierpnia 1921Nagato(Japonia)1919 / 192033 800/ 38 5008 × 406 mm(4xII / 8)305 / 76 / 30580 000 / 26,5 w.Pierwszy drednot z artylerią 406 mm, używane podczas II wś.USS Maryland(USA)1920 / 192132 600/ 33 5908 × 406 mm(4xII / 8)343 / 89/ 45728 900 / 21 w.Używane podczas II wś.
Zobacz też USS Texas (BB-35) – najstarszy zachowany drednot
Uwagi
Bibliografia
Kategoria:Klasy okrętów I wojny światowej Kategoria:Klasy okrętów II wojny światowej