mały|Ołtarz z łaskami słynącym Krzyżem Jezusa Mogilskiego (2024) mały|Ołtarz z cudowną rzeźbą (stan przed konserwacją, 2018) mały|Sanktuarium Krzyża św., miejsce czci i przechowywania krucyfiksu i relikwii mały|Kaplica Krzyża św. (zabytkowa krata) mały|Kaplica Krzyża św., krata z XVII w. Krucyfiks Mogilski, Pan Jezus Ukrzyżowany – zabytkowy krucyfiks, znajdujący się w kaplicy w kościele Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Wacława w Krakowie - Mogile (bazylika mniejsza i sanktuarium Krzyża świętego). Krucyfiks otoczony jest kultem religijnym i uważany za cudowny.

Historia W bazylice mniejszej Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Wacława w Krakowie - Mogile w ołtarzu w kaplicy Krzyża świętego znajduje się łaskami słynący gotycka rzeźba Jezusa Ukrzyżowanego. Rzeźba Chrystusa na krzyżu została wykonana w drewnie z wiązu, o wymiarach (wysokości) 194 cm (niektóre źródła podają 192 cm). Układ figury ukazuje typ tzw. „krucyfiksów mistycznych” pochodzących z Kolonii, które rozpowszechniły się w poł. XIV w. (na terenie Czech, Słowacji i Polski). Nie jest znany dokładny czas powstania i sprowadzenie figury do krakowskiej Mogiły. Nie jest znany również jego twórca. Jedna z legend podaje, że wizerunek znajdował się w Mogile od założenia klasztoru przez cystersów w 1222 r. Według przekazywanej tradycji krzyż miał zostać wyłowiony z Wisły przez pobożnego kowala w Wielki Piątek w XIII w. Krzyży miało być trzy; jeden z nich przekazano do kościoła Mariackiego, drugi do kościoła Krzyża św., a trzeci do cystersów w Mogile. Nie wiadomo co stało się z pierwotnym krucyfiksem. Obecny krzyż pochodzi z poł. XIV w. Według ostatnich badań historycznych krucyfiks ten należałoby wiązać z królem Kazimierzem Wielkim (drugi fundator opactwa) lub też z zarazą dżumy, jaka dotknęła Kraków w XIV w. Krzyż ocalał z wielkiego pożaru kościoła w 1447 r. Początkowo krucyfiks ustawiony był w miejscu skrzyżowania transeptu z nawą główną, w tęczy (później prawdopodobnie w ołtarzu głównym). W 1597 r. ówczesny opat mogilski o. Wawrzyniec Goślicki, przeniósł wizerunek do kaplicy Krzyża św. (wydzielonej w północnej części transeptu kościoła), w tym miejscu znajduje się do obecnych czasów. Kaplicę od kościoła oddziela XVII-wieczna metalowa krata z fundacji Stefana Żółtowskiego (rycerza), który na polu bitwy uszedł z życiem, miał wówczas usłyszeć: „szukaj mnie w Polsce”. Ufundował również kaplicę i ołtarz, został pochowany pod kaplicą. Wizerunek umiejscowiony został w specjalnym późnobarokowym ołtarzu, poświęconym 28 października 1597. W ołtarzu nad cudownym krzyżem znajduje się napis – łacińska inskrypcja: Charitas sine modo tj. Miłość bez granic. Ołtarz wieńczy promienista gloria z napisem IHS, między kolumnami znajdują się aniołowie, trzymający narzędzia Męki Pańskiej. Pod krzyżem po bokach barokowe figury Matki Bożej i św. Jana. Ołtarzowi przywrócono pierwotny czarny kolor (wcześniej zielony). W 1963 wymieniono mocno zniszczone drzewo krzyża, na którym wisiała cudowna rzeźba. W 1965 r. na figurę założono nową zasłonę (z miedzi posrebrzanej) ze scenami Drogi Krzyżowej (rozsuwana na boki). Łaskami słynąca figura jest odsłaniana i zasłaniania przy dźwięku fanfar (dawniej wierni śpiewali specjalną pieśń).

Opis Krucyfiks Mogilski przedstawia postać Jezusa na Krzyżu. Głowa Chrystusa, cierniem ukoronowana jest pochylona na prawe ramię. Włosy, wąsy i broda Jezusa są wykonane z naturalnych (ludzkich) materiałów. Twarz łagodna, oczy Chrystusa i usta są lekko otwarte. W prawym boku rana z której wypływa krew. Tors opracowany jest także od tyłu. Ręce wysoko rozciągnięte w kształcie litery V i przybite do krzyża. Nogi ułożone równolegle, stopy złączone (prawa założona na lewą) i przebite jednym gwoździem. Nad głową Jezusa na krzyżu tabliczka z napisem: I N R I. Pan Jezus z Mogiły ze względu na łagodną twarz nazywany jest Łaskawym (zaświadczają o tym m.in. słowa jednej z lokalnej pieśni: Jezu łaskawy w mogilskim kościele, który tu czynisz łask i cudów wiele. Ratuj nas, ratuj, ludzi utrapionych i zasmuconych).

Podczas prac konserwatorskich (w latach 1914–1918 oraz 1987) odkryto m.in. ślady pożaru; na palcach nóg były zamalowane ślady pożaru. Prawdopodobnie zostało opalone również fałdy przepaski – perizonium. Od czasu pożaru rzeźba ma nakładane haftowane z aksamitu perizonium; tkanina ta nie powtarza miękkich zwojów lecz układa się sztywno (przykrywa figurę od przodu prawie do kolan). Ostatnia konserwacja kaplicy, ołtarza i mogilskiego krzyża odbyła się w latach 2024-25.

Kult Kult związany z łaskami słynącym krucyfiksem Pana Jezusa Ukrzyżowanego - Mogilskiego rozwinął się zaraz od jego pojawienia i trwa nieprzerwanie. Z kronik klasztornych wiadomo, że od XIII w. doznawano wielu łask i składano pierwsze wota u Jezusa Mogilskiego; wśród wielu, m.in. jedna z legend głosi, że Jezus miał w 1241 r. ochronić opactwo w Mogile przed najazdem Tatarów, w 1246 bp krakowski Jan Prandota miał dzięki Chrystusowi z Mogiły cudownie odzyskać zdrowie, a wójt Fulkon w 1258 dziękować za ocalenie syna, który miał zostać przywrócony do życia. W 1302 Fabian Grochal (obywatel krakowski) po 23 latach miał odzyskać wzrok. Kolejnym z cudów był rok 1399, syn Marcina ze Solca miał odzyskać mowę (od 10 lat niemy). Królowa Bona Sforza d’Aragona (żona króla Zygmunta I Starego) wierząc w cudowną moc Mogilskiego Jezusa, poprosiła o przyniesienie jej kosmyku włosów Jezusa w czasie choroby. Królowa po ich przyniesieniu miała wyzdrowieć (jak głoszą podania, włosy Pana Jezusa wówczas przestały odrastać).

Wielki kult rozwinął się po pożarze kościoła w 1447 w którym ocalał krzyż. Fakt ten osobiście potwierdził ówczesny bp krakowski kard. Zbigniew Oleśnicki. Od tego momentu nastąpił wielki napływ pielgrzymów. Przed cudownym Krzyżem Jezusa z Mogiły modlili się książęta i królowie polscy: książę Bolesław Wstydliwy ze swoją żoną Kingą, Kazimierz Wielki, królowa Jadwiga, Władysław Jagiełło, Zygmunt Stary, Zygmunt August, królowa Bona, Stefan Batory wraz ze swoją małżonką Anną Jagiellonką, Zygmunt III Waza, Jan Kazimierz razem z królową Marią Ludwiką oraz Michał Korybut Wiśniowiecki. Do Jezusa pielgrzymowali także: ks. Piotr Skarga, brat Albert Chmielowski i Aniela Salawa. Szczególnym nabożeństwem do Chrystusa Ukrzyżowanego odznaczało się również wielu biskupów krakowskich, zwłaszcza bp Iwo Odrowąż, bp Jan Prandota, kard. Zbigniew Oleśnicki, kard. Bernard Maciejowski, bp Jan Paweł Woronicz, bp Karol Skórkowski, kard. Albin Dunajewski, bp Jan Puzyna i kard. Adam Stefan Sapieha oraz abp Eugeniusz Baziak. Wielokrotnie do sanktuarium pielgrzymował ks. kardynał Karol Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II (nawiedził to miejsce jako papież 9 czerwca 1979). Przed cudownym krucyfiksem modlił się także Benedykt XVI oraz nuncjusz apostolski Achille Ratti (w 1922 r. został papieżem – Pius XI).

Obecnie kult wciąż jest żywy. Przy łaskami słynącym Krzyżu Chrystusa z Mogiły znajduje się wiele wotów dziękczynnych za doznane łaski, które były na przestrzeni wieków kilkakrotnie rabowane. Przy parafii istnieje księga łask opisująca doznane łaski u Jezusa Mogilskiego oraz prowadzona jest księga pielgrzymów przybywających do sanktuarium. Główne uroczystości w sanktuarium (odpust parafialny) odbywają się w okolicy 14 września – święto Podwyższenia Krzyża świętego (14–21 września). Wcześniej także 3 maja w święto Znalezienia Krzyża świętego (po reformie w 1969 i zlikwidowaniu tego święta tradycja odpustowa zanikła). Bazylika mogilska to sanktuarium Pan Jezusa Ukrzyżowanego, oprócz cudownego krzyża przechowuje relikwie krzyża świętego. Nie wiadomo od jakiego czasu sanktuarium posiadało relikwie (brak daty i certyfikatu), dlatego postarano się na nowo o relikwie u Stolicy Apostolskiej. Od roku 1961 opactwo posiada potwierdzoną cząstkę relikwii (z poprzednią relikwią z niezachowanym dokumentem autentyczności), pochodzącą z bazyliki Santa Croce w Rzymie. Od 2008 relikwie umieszczone są w nowym relikwiarzu. Istnieje wiele specjalnych modlitw i pieśni do Pana Jezusa Ukrzyżowanego - Mogilskiego oraz koronka i litania do cudownego Pana Jezusa. Od września 1977 r., w sanktuarium zainaugurowano całonocne pokutne czuwania modlitewne w każdy ostatni piątek miesiąca, obecnie od 1978 w pierwszy piątek miesiąca. W okresie wielkiego postu kult ożywia się przez tradycyjne pasyjne nabożeństwa: Godzinki o Męce Pańskiej, Drogę Krzyżową (w każdy piątek przez cały rok) oraz Gorzkie Żale. Przy sanktuarium w ogrodzie cystersów znajduje się plenerowa Droga Krzyżowa. Wokół ołtarza z wizerunkiem Chrystusa znajdują się wgłębienia w posadce wyżłobione przez obchodzących ołtarz klęczących pielgrzymów. Sanktuarium w Krakowie - Mogile jest najbardziej znanym ośrodkiem kultu Jezusa Ukrzyżowanego w Polsce i najstarszym sanktuarium Pańskim w kraju, ma zasięg ogólnopolski oraz światowy; przybywa tu przez cały rok wielu pielgrzymów (również zorganizowane grupy pielgrzymkowe z całej Polski) zwłaszcza z archidiecezji krakowskiej i sąsiednich oraz z zagranicy, m.in.: Węgier, Niemiec, Włoch, Francji, Litwy, Meksyku, Filipin, Austrii, Kanady i Stanów Zjednoczonych oraz Wielkiej Brytanii. Miejsce to nawiedza codziennie wielu pielgrzymów szczególnie w pierwsze piątki miesiąca. Liczba ta wzrasta zwłaszcza podczas tygodnia odpustowego (wrzesień) oraz podczas dni Wielkiego Tygodnia.

Przypisy

Bibliografia

Historia cudownego Krzyża Mogilskiego. Stróżowie i pielgrzymi w jego sanktuarium; Jackiewicz Korneliusz, 2015. Pielgrzymowanie do sanktuarium Krzyża Świętego w Krakowie−Mogile; Franciszek Mróz.

Kategoria:Krucyfiksy Kategoria:Rzeźba gotyku Kategoria:Kraków Kategoria:Mogiła (Kraków) Kategoria:Zabytki ruchome w Krakowie Kategoria:Krzyż w chrześcijaństwie Kategoria:Ikonografia Jezusa Chrystusa Kategoria:Rzeźby z XIV wieku Kategoria:Rzeźby w krakowskich kolekcjach Kategoria:Religia w Krakowie Kategoria:Opactwo Cystersów w Mogile