Mięsień wypieracz pęcherza moczowego (ang. bladder detrusor muscle) – warstwa mięśni gładkich tworząca zasadniczą część ściany pęcherza moczowego. W warunkach prawidłowych pozostaje rozluźniony podczas gromadzenia moczu, a kurczy się w czasie mikcji, umożliwiając opróżnienie pęcherza.
Budowa alt=Schemat budowy ludzkiego pęcherza moczowego|mały|Schemat budowy ludzkiego pęcherza moczowego Włókna mięśnia wypieracza są ułożone w różnych kierunkach i tworzą sieć, dzięki czemu ściana pęcherza może kurczyć się równomiernie. W obrębie szyi pęcherza bardziej wyraźnie zaznacza się układ trzech warstw: wewnętrznej podłużnej, środkowej okrężnej i zewnętrznej podłużnej. Dolny odcinek mięśnia wypieracza przechodzi w zwieracz wewnętrzny cewki moczowej.
Czynność Mięsień wypieracz jest unerwiony przez autonomiczny układ nerwowy. W fazie gromadzenia moczu przewaga aktywności układu współczulnego sprzyja jego rozkurczowi, natomiast w czasie mikcji pobudzenie układu przywspółczulnego wywołuje skurcz. Prawidłowe oddanie moczu wymaga skoordynowanego skurczu mięśnia wypieracza i rozluźnienia zwieraczy cewki moczowej.
Neurofizjologia mikcji Dolne drogi moczowe pracują naprzemiennie w dwóch stanach czynnościowych: magazynowania i opróżniania. W fazie gromadzenia moczu aktywność wypieracza jest hamowana, a aparat zamykający cewkę moczową utrzymuje napięcie umożliwiające trzymanie moczu. Informacja o stopniu wypełnienia pęcherza dociera do rdzenia kręgowego i wyższych pięter ośrodkowego układu nerwowego przez włókna czuciowe biegnące w nerwach miednicznych, nerwach podbrzusznych i nerwach sromowych.
Za unerwienie odprowadzające dolnych dróg moczowych odpowiadają trzy główne składowe: przywspółczulna, współczulna i somatyczna. Nerwy przywspółczulne miedniczne pobudzają skurcz wypieracza i sprzyjają rozluźnieniu cewki, włókna współczulne lędźwiowe hamują trzon pęcherza i wzmagają napięcie szyi pęcherza oraz cewki, a nerw sromowy pobudza zwieracz zewnętrzny cewki moczowej. W fizjologicznym odruchu mikcyjnym ważną rolę odgrywają włókna aferentne reagujące na rozciąganie ściany pęcherza; w stanach patologicznych znaczenie mogą zyskiwać także włókna C.
Po osiągnięciu odpowiedniego stopnia wypełnienia pęcherza odruch mikcyjny jest koordynowany przez ośrodki rdzeniowe i nadrdzeniowe, zwłaszcza przez ośrodek mikcji w moście, który przełącza dolne drogi moczowe z trybu magazynowania na tryb opróżniania. Mikcja zachodzi wtedy, gdy skurcz wypieracza współwystępuje z zahamowaniem aktywności współczulnej i somatycznej oraz z rozluźnieniem zwieraczy.
Diagnostyka i terminologia urodynamiczna Ocena czynności mięśnia wypieracza opiera się przede wszystkim na badaniach urodynamicznych. Zgodnie z terminologią obejmują one między innymi uroflowmetrię, pomiar zalegania po mikcji, oraz badanie ciśnienie–przepływ. Cystometria służy do oceny zależności ciśnienie–objętość podczas napełniania pęcherza, a badanie ciśnienie–przepływ do oceny relacji między ciśnieniem w pęcherzu a przepływem moczu podczas mikcji.
W terminologii urodynamicznej nadreaktywność wypieracza (detrusor overactivity, DO) jest rozpoznaniem urodynamicznym stwierdzanym, gdy podczas cystometrii wypełnieniowej występują mimowolne skurcze wypieracza. Nie jest to tożsame z rozpoznaniem pęcherza nadreaktywnego, które opiera się na objawach klinicznych. Analogicznie, niedoczynność wypieracza (detrusor underactivity, DU) jest rozpoznaniem urodynamicznym oznaczającym skurcz o zmniejszonej sile i/lub czasie trwania, prowadzący do przedłużonego opróżniania pęcherza i/lub niepełnego opróżnienia w oczekiwanym czasie. Termin underactive bladder odnosi się natomiast do zespołu objawów sugerujących takie zaburzenie, a nie do samego wyniku badania urodynamicznego.
W cięższych postaciach zaburzeń badanie ciśnienie–przepływ może wykazać bezskurczowość wypieracza, czyli brak widocznego skurczu wypieracza podczas próby oddawania moczu.
Znaczenie kliniczne Zaburzenia czynności mięśnia wypieracza mogą prowadzić do zatrzymania moczu, nietrzymania moczu albo do współwystępowania obu tych stanów. Nadreaktywność wypieracza bywa związana z nietrzymaniem moczu z parcia, częstomoczem i parciem naglącym; może mieć charakter idiopatyczny, neurogenny albo wtórny do innych zaburzeń dolnych dróg moczowych. Osłabienie kurczliwości wypieracza sprzyja zaleganiu moczu po mikcji, słabemu lub przerywanemu strumieniowi moczu oraz utrudnionemu opróżnianiu pęcherza.
Jednym z zaburzeń opisywanych w neurourologii jest , czyli zaburzenie koordynacji między skurczem wypieracza a czynnością zwieracza cewki podczas mikcji na tle nieprawidłowości neurologicznej. Zaburzenie to może utrudniać opróżnianie pęcherza i zwiększać ciśnienie podczas mikcji.
W obrazie neurogennych zaburzeń dolnych dróg moczowych typ dysfunkcji wypieracza zależy od poziomu uszkodzenia układu nerwowego. Uszkodzenia nadkrzyżowe rdzenia i mostu często wiążą się z nadreaktywnością wypieracza, niekiedy z dyssynergią wypieraczowo-zwieraczową. Z kolei uszkodzenia odcinka krzyżowego rdzenia mogą prowadzić do bezskurczowości wypieracza, zmniejszonej podatności pęcherza i znacznego zalegania moczu.
Przypisy
Kategoria:Układ moczowo-płciowy człowieka Kategoria:Mikcja