Carl Israel Sachs (ur. 14 lutego 1858 w Jaworze, zm. 26 grudnia 1943 w Bazylei) – niemiecki przedsiębiorca; jeden z pierwszych kolekcjonerów sztuki we Wrocławiu liczący się w całej Europie.
Życiorys Urodził się w Jaworze, w rodzinie żydowskiej, jako najstarsze z trojga dzieci Bernharda Sachsa i Rechy FrankensteinGeni.com. W rodzinnym mieście uczęszczał do gimnazjum, a następnie praktykował w Offenbach nad Menem. Praktykę zawodową rozpoczął w Landeshut (obecnie Kamienna Góra), w firmie swojego wuja. Po jego śmierci przeprowadził się do Wrocławia, gdzie zatrudnił się w firmie Forell & Co., zajmującej się produkcją i handlem wyrobami pasmanteryjnymi. Jako kierownik doprowadził do poprawienia kondycji finansowej firmy i otworzenia jej filii w Berlinie i w Gdańsku. W 1888 rokuProvenienzbericht zu Claude Monet, L’Homme à l’ombrelle, Dr. Joachim Sieber, Sophia Florineth s,.4 ożenił się z córką właściciela firmy Moritza Forella i jego żony Augusty Forell, Margarete Forell, a w 1907 roku wprowadził się do świeżo wzniesionej willi zaprojektowanej przez Fritza Behrendta, znajdującej się przy Kleinburgstrasse 18/20 (obecnie ul. Januszowicka). Jego małżeństwo pozostało bezdzietne.
Działalność kolekcjonerska Carl Sachs był poliglotą; posługiwał się biegle językiem angielskim, francuskim i włoskim. Znajomość języków uławiała mu podróżowanie po Europie i Afryce Północnej oraz zawieranie cennych znajomości i kontaktów wśród krytyków sztuki, m.in. poznał Juliusa Meier-Graefego i , czy ekspertów m.in. . Ten ostatni pomagał Sachsowi w tworzeniu kolekcji dzieł, głównie rycin i towarzyszył mu podczas licznych aukcji, na których Sachs nabywał prace. Na licytacji kolekcji Tadeusza Natansona zakupił liczne grafiki francuskich artystów; na aukcji drezdeńskiej kolekcji Rothermundta nabył Portret hrabiny Pourtales pędzla Renoira (dziś w posiadaniu Museu de Arte de São Paulo). Kolekcje dzieł Sachs powiększał, zakupując prace u berlińskich marszandów, m.in. u Paula Cassirera, od którego kupił obraz Portret Victora Jacquemonta z parasolem autorstwa Moneta.
Okres represji nazistowskich W 1931 roku kryzys światowy zmusił Carla Sachsa do sprzedania części swojej kolekcji, głównie grafik europejskich mistrzów, za pośrednictwem renomowanych domów aukcyjnych i . Aukcje były poprzedzone wystawami: 22 października w amsterdamskim i berlińskim salonie Paula Cassirera oraz w lipskim Muzeum Sztuk Pięknych, gdzie 6 listopada odbyła się licytacja. W sumie wystawiono 460 prac m.in. Goyi, Corota, Muncha, Picassa, Toulouse-Lautreca, Whistlera oraz oryginalne rysunki Vincenta van GoghaKatalog kolekcji Sachsa licytowany w 1931 roku.. W 1933 roku, po dojściu nazistów do władzy Sachs, jako jeden z pierwszych, stał się ofiarą ich polityki. Został wykluczony z Kuratorium Śląskiego Muzeum Sztuk Pięknych. Od tego czasu Sachs sukcesywnie zabezpieczał swoją kolekcję. We wrześniu 1934 roku pierwsze cztery obrazy zostały zdeponowane w Kunsthaus w Zurychu. W 1935 w depozycie znajdowały się już dwadzieścia dwa płótna, m.in. dzieła Courbeta, Delacroix, Moneta, Pissarra, Sisleya i Renoira oraz malarzy niemieckich, m.in. Hansa von Marées’a, Hansa Thomy, Carla Spitzwega. Łącznie sześć szwajcarskich instytucji (Kunsthaus Zürich, Kunstmuseum Basel, Auktionshaus Gutekunst & Klippstein w Bernie, Kunstmuseum Winterthur, Kunstmuseum Luzern, Galerie Theodor Fischer w Lucernie, Kunsthalle Basel) przechowywało, wystawiało, kupowało lub pomagało w sprzedaży dzieł z jego kolekcjiJournal for Provenance Research and the History of Collection.. Kolejne represje i nakładane podatki oraz opłaty na Żydów, w tym (podatek od majątku żydowskiego, również od dzieł sztuki) i Reichsfluchtsteuer (podatek od wyjazdu z Rzeszy) doprowadziły Sachsa do ruiny. Musiał zebrać ponad pół miliona marek na zapłatę nałożonych podatków. W 1937 roku Sachs sprzedał firmę Brann & Moritz za kwotę 1 100 000 marek; firma M. Forell & Co. została zlikwidowana z powodu prześladowańProvenienzbericht zu Claude Monet, L’Homme à l’ombrelle, Dr. Joachim Sieber, Sophia Florineth.
Z wielkiego wrocławskiego majątku zostało mu 10 marek niemieckich. Według akt majątek Carla Sachsa na dzień 1 stycznia 1939 roku opiewał na kwotę 1 091 000 marek a według dokumentów odszkodowawczch wymieniono aktywa pieniężne w wysokości 1 171 510 marek. Dostęp do tych aktywów został Sachsowi zablokowanyProvenienzbericht zu Claude Monet, L’Homme à l’ombrelle, Dr. Joachim Sieber, Sophia Florineth. W lutym 1939 roku wraz z żoną wyemigrował do Szwajcarii, a berlińskiego prawnika, Ernsta von Harnacka ustanowił powiernikiem swojego majątku. Pozostawione dzieła sztuki miały być zdeponowane w firmie spedycyjnej Knauer, a powiernik miał zapewnić ich bezpieczeństwo. Dzięki zdeponowanym dziełom w Szwajcarii, Sachs zaciągnął kredyty, które zapewniły mu środki do życia; w tym celu sprzedał też kilka obrazów za pośrednictwem marszanda Fritza Nathana. Ogółem do 1943 roku sprzedał trzynaście obrazów; 27 września 1940 roku Carl Sachs sprzedał obraz Sisleya Droga do Vie-d’Avray marszandowi Theodorowi Fischerowi z LucernyBern Art Museum gives up Ownership of Sisley Painting, inną pracą był Portret Jacquemonta zakupiony do Kunsthaus w Zurychu i znajdujący się tam do dnia dzisiejszegoMonet to go on sale after Kunsthaus Zurich reaches settlement with Jewish heirs.
Niecały rok po wyjeździe Sachsa z Wrocławia wszystkie pozostawione przez niego dzieła sztuki zostały przejęte przez państwo. Wśród zrabowanych dzieł znajdowało się około sześćdziesiąt obrazów, cztery rzeźby Georga Kolbego (głowa młodzieńca wykonana w wapieniu, terakotowa figurka siedzącej dziewczyny, wykonana w brązie figurka klęczącej kobiety) oraz liczne rysunki. Część z nich trafiła do muzeum miejskiego w Görlitz (), zarządzanego wówczas przez Siegfrireda Asche (było to siedem obrazów m.in. Lovisa Corintha, Fritza von Uhdego i Wilhelma Trübnera oraz wspomniane rzeźby) oraz do Śląskiego Muzeum Sztuk Pięknych we Wrocławiu, którego dyrektorem był Cornelius Müller-Hofstede. Pozostałe dzieła wywieziono do Berlina, gdzie z pomocą handlarzy sztuki , i zostały sprzedane prywatnym kolekcjonerom.
Carl Sachs zmarł w Bazylei, w 1943 roku, jego żona Margarete zmarła 14 lipca 1940Provenienzbericht zu Claude Monet, L’Homme à l’ombrelle, Dr. Joachim Sieber, Sophia Florineth .
Kolekcja Sachsa Obrazy Prawdopodobnie większość obrazów z kolekcji Sachsa była na co dzień prezentowana w jego willi, zdobiąc ściany budynku. Jednym z najważniejszych jej dzieł było płótno francuskiego malarza Auguste’a Renoira Portret hrabiny Pourtalès. W zbiorach znajdował się drugi obraz tego samego artysty, przedstawiający bukiet anemonów. Innymi cennymi płótnami były prace Moneta Portret Victora Jacquemonta, Courbeta, Delacroix, Pissarra i Sisleya, a także obrazy Maxa Liebermanna, Maxa Slevogta, Lovisa Corintha, Hansa von Marées’a i Carla Spitzwega oraz rzeźby Barlacha (dwupostaciowa rzeźba pt. „Żałoba”). Oprócz dzieł artystów francuskich i niemieckich, posiadał prace holenderskich mistrzów: Davida Teniersa Młodszego i Jacoba Ruysdaela. Jego obrazy były fotografowane i następnie prezentowane w różnych publikacjach, m.in. w wielotomowej publikacji poświęconej wielkim stylom sztuki, wydanej w latach 20. i 30 XX wieku przez berlińskie wydawnictwo Propylaen, pt. Propyläen Kunstgeschichte czy w monografii Juliusa Meiera-Graefego.
Grafiki i rysunki Głównym zainteresowaniem Carla Sachsa cieszyły się grafiki. W swojej kolekcji posiadał prace niemieckich artystów: Ludwiga Richtera, Hansa von Marées’a, Käthe Kollwitz oraz rysunki Adolpha von Menzla. Do ulubionych artystów należał Félicien Rops, posiadał jego trzydzieści grafik nabytych od przyjaciół artysty i biografa Leina Dommartina i Eugena Rodriguesa oraz Edvard Munch, posiadał czterdzieści jeden jego grafik. W kolekcji Sachsa znajdowały się również grafiki innych współczesnych artystów europejskich: i Adolpha Willette’a. Prace te zostały zaprezentowane na wystawie w 1916 roku. Po zakończeniu I wojny światowej Sachs rozpoczął intensywne gromadzenie grafik i rysunków. Jego zbiory pokazano w 1929 roku, na wystawie w budynku Generalnej Komendy przy Schweidnitzer Strasse 35 (obecnie ulicy Świdnickiej, budynek nie istnieje) zainicjowanej przez Towarzystwo Przyjaciół Sztuki (Gesellschaft der Kunstfreunde). Na wystawie prezentowano tylko prace znajdujące się w kolekcji Sachsa, około stu czterdziestu grafik; wśród nich znajdowały się prace Honore Daumiera, Henri de Toulouse-Lautreca, Edvarda Muncha i Andersa Zorna.
W 1931 roku Sachs swój zbiór grafik i rysunków niemieckich artystów podarował Śląskiemu Muzeum Sztuk Pięknych. Dla tych dzieł, we wnętrzu muzeum, zorganizowano specjalną wystawę. Wśród podarowanych dzieł znalazły się grafiki Maxa Liebermanna (24 prac, z czego 16 grafik zachowało się i znajduje się w MN w Warszawie), Maxa Slevogta (27 prac, z czego 17 grafik zachowało się i znajduje się w MN w Warszawie), (42 prace), Lovisa Corintha (22 ryciny), Maxa Klingera (25 prac), Wilhelma Leibla (9 rycin, 8 z nich zachowało się i znajduje się w MN w Warszawie) czy Käthe Kollwitz (14 prac, z czego 11 grafik zachowało się i znajduje się w MN w Warszawie). W 1932 roku Sachs przekazał do muzeum grafiki . Ogółem Sachs przekazał ponad trzysta prac do Śląskiego Muzeum Sztuk Pięknych we Wrocławiu, z czego 115 znajduje się obecnie w Muzeum Narodowym w Warszawie.
Wystawy prac Portret hrabiny Pourtales pędzla Renoira, wraz z osiemnastoma innymi obrazami ze zbiorów Sachsa, mieszkańcy ówczesnego Wrocławia mogli podziwiać na czwartej wystawie współczesnego malarstwa w Śląskim Muzeum Sztuk Pięknych, zorganizowanej wiosną 1911 roku. Pięć lat później, w 1916 roku, w salonie sztuki Ernsta Arnolda przygotowano ekspozycję, na którą złożyły się wyłącznie obrazy i grafiki ze zbiorów Carla Sachsa. Dochód z wystawy Sachs przeznaczył dla kasy zapomogowej „Nationaler Frauendienst” (Narodowej Służy Kobiet). W kolejnych latach Sachs często wypożyczał obrazy ze swojej kolekcji na różne międzynarodowe wystawy sztuki, m.in. na wystawę w Bazylei i Zurychu w 1917 roku, na wystawę w Berlinie w 1922 i 1926 roku, Zurychu w 1923.
Powojenne losy kolekcji Sachsa Po 1945 roku większość dzieł z kolekcji Carla Sachsa zaginęła lub znalazła się w kolekcjach na całym świecie. W centralnym punkcie Zbiórkowym Aliantów odnaleziono tylko jeden obraz z jego kolekcji, większość obrazów ze Śląskiego Muzeum Sztuk Pięknych trafiła do Muzeum Narodowego w Warszawie, w tym obraz Langhammera, dwa rysunki Menzla i rysunek piórkiem de Vliegera.