Bania (591 m n.p.m.) – wzniesienie w północno-wschodniej części Wzgórz Bramy Lubawskiej, w Sudetach Środkowych.

Opis mały|Pozostałości jednego z fortów pruskich w okolicach wzniesienia Bani lewo|mały|Widok na Janiszów i Kamienną Górę z Bani

Szczyt usytuowany jest w widłach rzek Bóbr oraz Świdnik, stanowiąc jedną z kulminacji bocznego grzbietu, który odchodzi od Skalnika w Rudawach Janowickich i ciągnie się w kierunku południowo-wschodnim, oddzielając dolinę Starej Białki od Janiszowa.

Wzniesienie charakteryzuje się zróżnicowaną budową geologiczną. Zbudowane jest z dolnokarbońskich skał osadowych, wśród których dominują zlepieńce, piaskowce oraz mułowce. Na północ od wierzchołka procesy erozyjne odsłoniły niewielkie formacje skalne, a w materiale budującym masyw udokumentowano obecność skamieniałości flory kopalnejSłownik geografii turystycznej Sudetów, red. M. Staffa: t. 8 – Kotlina Kamiennogórska, Wrocław 1997, s. 51..

Współczesny krajobraz Bani jest w przeważającej mierze rolniczy – niemal cały grzbiet pokrywają łąki, a niewielkie skupiska leśne i zagajniki występują jedynie w niższych partiach zboczy. Przez wschodnie zbocze wzniesienia przebiega droga lokalna łącząca Kamienną Górę z Miszkowicami, uznawana za trasę o wysokich walorach krajobrazowych. Dzięki otwartemu charakterowi terenu, wierzchołek oraz zbocza Bani stanowią dogodny punkt widokowy, z którego roztacza się szeroka panorama obejmująca m.in. Góry Krucze, Dolinę Bobru, Rudawy Janowickie, Grzbiet Lasocki oraz Góry Wałbrzyskie.

Fortyfikacje Szańce na górze BaniaF. A. Zimmermann, Beyträge zur Beschreibung von Schlesien, Bd. 5, Brieg 1785, s. 36. należą do grupy nowożytnych fortyfikacji ziemnych zlokalizowanych w Janiszowie koło Kamiennej Góry. Znajdują się one w pewnym oddaleniu od głównego pola walk bitwy pod Kamienną Górą z 23 czerwca 1760 roku i nie są odnotowane na kartografii przedstawiającej przebieg samej bitwy. Pojawiają się natomiast na późniejszych mapach oraz w opisach umocnień związanych z okresem wojny o sukcesję bawarską, zwanej także wojną kartoflanąM. Filipowicz, „Nowożytne fortyfikacje ziemne okolic Kamiennej Góry”, Rocznik Jeleniogórski 2020, t. LII, s. 49–61..

System umocnień na Bani miał istotne znaczenie strategiczne, ponieważ osłaniał południowo-zachodnie podejście do Kamiennej Góry. Największym jego elementem była rozległa reduta, która wraz z bliźniaczym stanowiskiem na górze Młynarz (oddalonym o około 1,5 km w linii prostej) tworzyła powiązany system obronny. Fortyfikacje rozmieszczono w taki sposób, aby utrzymywały ze sobą kontakt wzrokowy oraz zapewniały szeroką obserwację terenu we wszystkich kierunkach.

Fort na Bani jest przykładem fortyfikacji ziemnej. Jego konstrukcja obejmowała ziemne wały o wysokości dochodzącej miejscami do około 2,5 metra, suchą fosę otaczającą obiekt ze wszystkich stron oraz wejście prowadzące przez ziemny most. Znaczna część wałów zachowała się do dziś, jednak północny odcinek głównego majdanu uległ zniszczeniu, prawdopodobnie w wyniku działalności rolniczej. Również część majdanu jest obecnie użytkowana rolniczo, co doprowadziło do zatarcia niektórych elementów, w tym przypuszczalnej lokalizacji blockhausu, czyli schronu dla załogi fortu. Obecnie pozostałości fortyfikacji porastają drzewa i krzewy.

Źródła historyczne nie potwierdzają, aby na górze Bania toczyły się bezpośrednie walki podczas bitwy w 1760 roku. Przypuszcza się, że fortyfikacje mogły powstać wcześniej, w czasie drugiej wojny śląskiej, lub później – w okresie wojny o sukcesję bawarską. Niezależnie od dokładnej chronologii, stanowią one element szerszego systemu umocnień związanych z pruską obecnością militarną na Śląsku.

Przypisy

Bibliografia Słownik geografii turystycznej Sudetów, tom 9 Góry Kamienne, red. Marek Staffa, Wydawnictwo I-BiS, Wrocław 1996, Sudety Środkowe. Skala 1:40 000. Jelenia Góra: Wydawnictwo Turystyczne Plan, 2005. . Zimmermann F. A., Beyträge zur Beschreibung von Schlesien, Bd. 5, Brieg 1785.

Kategoria:Szczyty Kotliny Kamiennogórskiej Kategoria:Brama Lubawska Kategoria:Janiszów (powiat kamiennogórski)