Perdurantyzm to stanowisko w metafizyce i filozofii czasu, zgodnie z którym przedmioty trwające w czasie są rozciągnięte czasowo i składają się z części temporalnych. W tym ujęciu rzecz trwa nie dlatego, że jest w całości obecna w każdej chwili swego istnienia, lecz dlatego, że ma różne części temporalne w różnych chwilach. Perdurantyzm przeciwstawia się przede wszystkim endurantyzmowi, który zakłada pełną obecność tego samego przedmiotu w kolejnych momentach jego istnienia.
W sporze o trwanie obiektów w czasie perdurantyzm zalicza się zwykle do ujęć czterowymiarowych. Przedmiot bywa tu opisywany jako rozciągnięta w czasie całość, czasem obrazowo nazywana „czasoprzestrzennym robakiem”, której kolejne fazy stanowią części jednego większego bytu. W polskich omówieniach filozofii czasu stanowisko to bywa przedstawiane jako odpowiedź na pytanie, czy rzeczy trwają jako całości obecne w kolejnych chwilach, czy raczej jako układy części czasowych rozciągniętych w czasoprzestrzeni.
Charakterystyka Perdurantysta utrzymuje, że przedmiot istniejący w czasie ma części temporalne analogicznie do tego, jak ma części przestrzenne. Jabłko, człowiek albo planeta nie są więc wyłącznie trójwymiarowymi obiektami „obecnymi teraz”, lecz całościami obejmującymi różne stadia swojego istnienia.
Taki opis ma wyjaśniać zmianę bez przypisywania jednemu i temu samemu obiektowi sprzecznych własności w tym samym sensie. Katherine Hawley ujmuje zmianę jako posiadanie różnych własności przez różne części temporalne jednego obiektu. Dzięki temu przedmiot może być na jednym etapie prosty, a na innym zgięty, ponieważ te własności przysługują odmiennym częściom temporalnym tej samej całości.
Odmiany W obrębie stanowisk czterowymiarowych zwykle odróżnia się klasyczny perdurantyzm od teorii stadiów. W pierwszym ujęciu obiekt trwający jest sumą swoich części temporalnych, w drugim zaś za „aktualny” obiekt uznaje się raczej pojedyncze stadium powiązane odpowiednimi relacjami z innymi stadiami w przeszłości i przyszłości.
W literaturze spotyka się też węższe i szersze użycie samego terminu. Część autorów używa go szeroko dla czterowymiarowych teorii trwania w ogóle, a część zastrzega go raczej dla ujęcia „robaka czasoprzestrzennego”, wyraźniej odróżnianego od teorii stadiów.
Relacja do teorii czasu Perdurantyzm często łączy się z eternalizmem, B-teorią czasu i obrazem czterowymiarowej czasoprzestrzeni, ponieważ dobrze współgra z wizją świata jako czasowo rozciągniętej całości. W polskiej literaturze filozoficznej zestawia się go zwykle z endurantyzmem jako parę głównych stanowisk w sporze o trwanie obiektów.
Związek ten nie jest jednak logicznie konieczny. W literaturze podkreśla się, że sam spór o części temporalne nie pokrywa się całkowicie ze sporem między teoriami A i B ani z wyborem jednej ogólnej ontologii czasu.
Zobacz też B-teoria czasu Czasoprzestrzeń Czterowymiarowość David Lewis Endurantyzm Eternalizm
Przypisy
Kategoria:Filozofia czasu i przestrzeni Kategoria:Czas Kategoria:Ontologia