Zbyněk Šidák (ur. 24 października 1933 w Golčův Jeníkov, zm. 12 listopada 1999) – czeski matematyk, probabilista i statystyk, wieloletni pracownik Instytutu Matematycznego Czechosłowackiej Akademii Nauk w Pradze. Zajmował się głównie łańcuchami Markowa, statystyką matematyczną, teorią testów rangowych oraz zagadnieniami dotyczącymi rozkładów wielowymiarowych. Jego nazwisko nosi poprawka Šidáka stosowana w problemach wielokrotnych porównań.
Życiorys Urodził się 24 października 1933 roku w Golčův Jeníkov. Studiował statystykę matematyczną na Uniwersytecie Karola w Pradze w latach 1951–1956; początkowo na Wydziale Przyrodniczym, a po utworzeniu Wydziału Matematyczno-Fizycznego kontynuował tam naukę. Pracę dyplomową poświęcił martyngałom i submartyngałom.
Po ukończeniu studiów, w 1956 roku, podjął pracę w Instytucie Matematycznym Czechosłowackiej Akademii Nauk w Pradze i pozostał z tą instytucją związany do końca życia. Przez kilka lat kierował tam Zakładem Rachunku Prawdopodobieństwa i Statystyki Matematycznej, a według tekstu jubileuszowego funkcję kierownika pełnił od 1988 roku.
Stopień CSc. uzyskał w 1961 roku, a stopień DrSc. w 1973 roku; obie rozprawy dotyczyły łańcuchów Markowa. Odbywał także pobyty naukowe między innymi na Uniwersytecie Sztokholmskim (1961), Michigan State University (1966–1967), w (1968 i 1980), na Uniwersytecie Moskiewskim (1974), na University of California (1986) oraz na University of North Carolina (1994–1995).
Działalność naukowa Główne obszary badań Šidáka obejmowały teorię łańcuchów Markowa, statystykę wielowymiarową, testy rangowe oraz procedury wielokrotnego podejmowania decyzji. Jego wczesne prace nad łańcuchami Markowa należały do pionierskich badań łączących metody probabilistyczne z narzędziami analizy funkcjonalnej. Znane są także jego wyniki dotyczące charakteryzacji wartości oczekiwanej warunkowej jako operatora w przestrzeniach funkcyjnych.
Szczególne znaczenie zyskały jego prace nad nierównościami dla wielowymiarowych rozkładów prawdopodobieństwa. W artykule z 1967 roku Rectangular Confidence Regions for the Means of Multivariate Normal Distributions udowodnił słynną nierówność Šidáka dla wielowymiarowego rozkładu normalnego; wynik ten stał się podstawą szeroko stosowanej poprawki Šidáka w problemach wielokrotnych porównań. Później rozszerzał te wyniki również na inne klasy rozkładów.
Ważną część jego dorobku stanowiła teoria testów rangowych. Razem z Jaroslavem Hájkiem opublikował monografię Theory of Rank Tests, której pierwsze wydanie ukazało się w 1967 roku i szybko stało się klasycznym opracowaniem tej dziedziny; drugie, zrewidowane wydanie, przygotowane wspólnie z , ukazało się w 1999 roku.
Publikował ponadto prace z zakresu analizy dyskryminacyjnej oraz zastosowań statystyki w biologii i medycynie.
Działalność organizacyjna Šidák odegrał istotną rolę w organizacji życia naukowego w czeskiej statystyce matematycznej. Przez 25 lat był redaktorem czasopisma Aplikace matematiky, późniejszego Applications of Mathematics, które pod jego kierownictwem zyskało wysoką renomę międzynarodową. Był również organizatorem szkół letnich i konferencji poświęconych analizie skupień, rozpoznawaniu obrazów, analizie danych i analizie dyskryminacyjnej, a także członkiem komitetów programowych European Meeting of Statisticians w 1979 roku oraz konferencji COMPSTAT w Pradze w 1984 roku.
Wyróżnienia W 1983 roku został uhonorowany srebrnym Medalem Bernarda Bolzana za zasługi dla rozwoju matematyki, przyznawanym przez Czechosłowacką Akademię Nauk. We wspomnieniu pośmiertnym odnotowano natomiast, że został laureatem Medalu Bernarda Bolzana, najwyższego wyróżnienia Akademii Nauk Republiki Czeskiej za wkład w rozwój matematyki.
Wybrane publikacje Rectangular Confidence Regions for the Means of Multivariate Normal Distributions. Theory of Rank Tests (z Jaroslavem Hájkiem; wyd. 2 z Pranabem Kumarem Senem). On probabilities in certain multivariate distributions: their dependence on correlations.
Przypisy
Kategoria:Czescy matematycy XX wieku Kategoria:Statystycy Kategoria:Probabiliści Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Karola Kategoria:Urodzeni w 1933 Kategoria:Zmarli w 1999