Japońska inwazja na Mandżurię

Japońska inwazja na Mandżurię – pierwszy etap agresji Cesarstwa Japonii przeciwko Chinom rozpoczęty 18 września 1931 roku, bezpośrednio po incydencie mukdeńskim, prowokacji zainscenizowanej przez japońską Armię Kwantuńską jako pretekst do inwazji. Japończycy, przełamując rozproszony chiński opór, w ciągu pięciu miesięcy zajęli całą Mandżurię i w lutym 1932 roku utworzyli na tym obszarze marionetkowe państwo Mandżukuo.

Po tym, jak inwazja przyciągnęła uwagę opinii międzynarodowej, Liga Narodów powołała Komisję Lyttona (kierowaną przez brytyjskiego polityka Victora Bulwer-Lyttona) w celu oceny sytuacji. Komisja przedstawiła swoje ustalenia w październiku 1932 roku. Jej ustalenia i zalecenia, aby nie uznawać państwa Mandżukuo i przekazać Mandżurię chińskiej suwerenności, skłoniły rząd japoński do całkowitego wycofania się z Ligi Narodów.

Konflikt chińsko-japoński od tamtego momentu nieustannie eskalował aż do wybuchu pełnoskalowej wojny w lecie 1937 roku. Okupacja Mandżurii przez Japończyków trwała do połowy sierpnia 1945 roku, kiedy to pod koniec II wojny światowej Armia Kwantuńska została całkowicie rozbita podczas ofensywy Armii Czerwonej i sojuszników.

Tło Od zakończenia wojny rosyjsko-japońskiej w 1905 roku półwysep Liaotung był terytorium dzierżawionym przez Japonię. W związku z tym Tokio sprawowało nieformalną władzę nad Mandżurią. Pod japońską kontrolą zyski gospodarcze regionu wzrosły; pod koniec lat 20. XX wieku 39,4% wszystkich kolonialnych inwestycji finansowych trafiało do Mandżurii. Na początku lat 30. XX wieku Japonia stanęła jednak w obliczu dwóch zasadniczych problemów. Z powodu światowego kryzysu finansowego jej gospodarka od trzech lat znajdowała się w stanie chronicznego marazmu. Ponadto w Mandżurii nacjonaliści pod wodzą byłego sojusznika Japonii, Zhanga Xuelianga, wzbudzili silne nastroje antyjapońskie.

W 1928 roku Zhang ponownie zjednoczył się z Kuomintangiem pod przywództwem Czang Kaj-szeka, tworząc wspólny rząd nacjonalistyczny. W rezultacie Japonia była coraz bardziej pozbawiana wpływów w Mandżurii. Radykalne grupy w rządzie i armii knuły intrygi, aby wykorzystać okazję do działania w „kwestii mandżurskiej”. Rząd Osachiego Hamaguchiego, a zwłaszcza nieinterwencjonistyczna polityka jego ministra spraw zagranicznych Kijūrō Shidehary wobec Chin, były postrzegane jako niekorzystne dla przyszłych interesów Japonii. Aby pozbyć się ugodowej polityki Shidehary, radykalni oficerowie, w tym Daisaku Komoto i Suzuki Teiichi, zaplanowali zamach stanu, aby przejąć kontrolę nad rządem w Tokio.

Preludium thumb|left|Żołnierze japońskiego 29 Pułku Piechoty przy Zachodniej Bramie Mukdeńskiej

Dwa przełomowe wydarzenia ostatecznie doprowadziły do ​​inwazji na Mandżurię. W lipcu 1931 roku, niedaleko Changchunu w regionie Wanpaoshan, spór o budowę systemu irygacyjnego przez koreańskich rolników na ziemiach należących do Chińczyków przerodził się w bójkę. Chociaż nikt nie zginął ani nie został poważnie ranny, japońscy ekstremiści wykorzystali to jako pretekst do podsycenia nastrojów antychińskich, mając nadzieję na wdrożenie bardziej agresywnej japońskiej polityki w Mandżurii. Wierząc, że przejęcie pełnej kontroli nad Mandżurią będzie w najlepszym interesie Japonii i działając w duchu japońskiej koncepcji „niskie obala wysokie” (, gekokujō), pułkownik Armii Kwantuńskiej Seishirō Itagaki i ppłk Kanji Ishiwara opracowali plan wciągnięcia Japonii w inwazję na Mandżurię, organizując prowokację. Tymczasem centralne władze Armii Cesarskiej rozgrywały kwestię mandżurską w celu pozyskania opinii publicznej dla sprawy nadchodzącej wyprawy, a także stworzenia atmosfery nieuchronności konfliktu, aby zapobiec rozbrojeniu Armii Kwantuńskiej. Plotki o ekspedycji mandżurskiej zaczęły krążyć w sierpniu i na początku września, a rząd często pytano o możliwość wybuchu wojny w Mandżurii.

Operację zaplanowano na 28 sierpnia, ale ostatecznie przyspieszono jej realizację. W nocy 18 września w pobliżu torów Kolei Południowomandżurskiej w Mukdenie została podłożona bomba, prawdopodobnie przez kpt. Imadę Shintaro z Agencji Służb Specjalnych Armii. Około godz. 22:20 18 września ładunki wybuchowe zostały zdetonowane. Doszło do gwałtownej strzelaniny między japońskimi strażnikami kolejowymi a chińskimi żołnierzami zakwaterowanymi w pobliskich koszarach. Po piętnastu godzinach zaciętych walk wszystkie ważne obiekty wojskowe w Mukdenie i okolicach znalazły się w rękach armii japońskiej.

Pierwsze działania thumb|Armia japońska wkracza do Shenyangu, 19 września 1931 18 września 1931 roku Cesarska Kwatera Główna, która zdecydowała się na politykę lokalizacji incydentu mukdeńskiego, przekazała swoją decyzję dowództwu Armii Kwantuńskiej. Jednakże, głównodowodzący Armii Kwantuńskiej, gen. Shigeru Honjō, nakazał swoim siłom rozszerzenie działań wzdłuż Kolei Południowomandżurskiej. Wczesnym rankiem 19 września 29 Pułk Piechoty wkroczył do Mukdenu i pokonał stawiające opór siły chińskie, zdobywając wewnętrzne mury miasta. W tym samym czasie 2. batalion, napotykając zacięty opór, zajął Pei Ta Ying, po czym ruszył na Tung Ta Ying. Następnie wysłano również 2 Dywizję, która wyparła pozostałe chińskie wojska ze wschodniej części Mukdenu. Tymczasem 1. batalion starł się z siłami chińskimi w Kuan Cheng Tze, niedaleko Changchunu. Tego samego dnia, w odpowiedzi na prośbę gen. Honjō, Japońska Armia w Korei pod dowództwem gen. Senjūrō ​​Hayashiego nakazała 20 Dywizji Piechoty podzielić swoje siły, tworząc 39 Brygadę Mieszaną, która tego dnia wyruszyła do Mandżurii bez zezwolenia cesarza. Do końca dnia 19 września Japończycy zajęli Yingkou, Liaotung, Shenyang, Fushun, Dandong, Siping i Changchun. Następnego dnia dowódca chińskiej 2 Armii, Wan Shu Cheng, nakazał wycofanie 44. i 643 Pułku, stacjonujących wówczas w Daqingu, z powrotem do Tianjinu.

21 września Japończycy zdobyli miasto Jilin. 23 września zajęli Jiaohe (prowincja Jilin) ​​i Dunhua. 26 września gubernator Jilinu, Zhang Zuoxiang, został odsunięty od władzy, a na jego miejsce powołano „Tymczasowy Rząd Prowincji Jilin” z Xi Qia jako pełniącym obowiązki przewodniczącego. Nowy rząd był przychylny Japończykom i pozwolił im na bezkrwawe zajęcie Jilinu. Większość pozostałych urzędników prowincji pozostała na swoich dotychczasowych stanowiskach. 1 października Zhang Haipeng poddał region Taonan. W październiku Ji Xing poddał obszar autonomicznej prefektury Yanbian, a 17 października Yu Zhishan poddał Japończykom Wschodni Liaoning.

Tokio było zszokowane wiadomością o działaniach armii podjętych bez rozkazów rządu centralnego. Japoński rząd pogrążył się w chaosie w wyniku tego aktu niesubordynacji „gekokujō”, ale gdy zaczęły napływać doniesienia o kolejnych szybkich zwycięstwach, poczuł się bezsilny wobec armii i podjął decyzję o natychmiastowym wysłaniu z Japonii trzech kolejnych dywizji piechoty, zaczynając od 14 Brygady Mieszanej 7 Dywizji Cesarskiej Armii Japońskiej.

Ruchy secesyjne thumb|left|Wojska japońskie w drodze na front w Mandżurii Po ucieczce rządu prowincji Liaoning z Mukdenu, został on zastąpiony przez „Komitet Ochrony Ludu”, który ogłosił secesję prowincji Liaoning od Republiki Chińskiej. Inne ruchy secesyjne zostały zorganizowane w okupowanej przez Japończyków prowincji Jilin przez gen. Xi Qia, dowódcę Cesarskiej Armii Mandżukuo, oraz w Harbinie przez gen. Zhang Jinghui. Na początku października, w Taonan w północno-zachodniej prowincji Liaoning, gen. Haipeng ogłosił niepodległość swojego dystryktu od Chin w zamian za dostawę dużej ilości zaopatrzenia wojskowego przez armię japońską.

13 października Haipeng rozkazał trzem pułkom Cesarskiej Armii Mandżukuo pod dowództwem gen. Xu Jinglonga wyruszyć na północ, aby zdobyć stolicę prowincji Heilongjiang, Qiqihar. Niektóre jednostki w mieście zaproponowały pokojowe poddanie starego, otoczonego murami miasta, a Zhang ostrożnie posuwał się naprzód, aby zaakceptować próbę porozumienia. Jednak jego awangarda została zaatakowana przez wojska gen. Dou Lianfanga i w zaciekłej walce z kompanią inżynieryjną broniącą północnego brzegu została zmuszona do ucieczki z ciężkimi stratami. Podczas tej walki most kolejowy Nenjiang został wysadzony w powietrze przez wojska lojalne gen. Ma Zhanshanowi, aby uniemożliwić kolaboracyjnym wojskom Haipenga jego wykorzystanie.

Opór wobec japońskiej inwazji thumb|Japońskie wojska w Mandżurii, listopad 1931 Wykorzystując jako pretekst naprawę mostu na rzece Nen, Japończycy wysłali na początku listopada grupę naprawczą pod osłoną wojsk japońskich. Doszło do walki między siłami japońskimi a wojskami lojalnymi wobec pełniącego obowiązki gubernatora prowincji Heilongjiang, muzułmańskiego generała Zhanshana, który złamał zakaz rządu Kuomintangu zakazujący dalszego stawiania oporu japońskiej inwazji. Pomimo niepowodzenia w utrzymaniu mostu, gen. Zhanshan chwilowo stał się bohaterem narodowym Chin za swój opór na moście Nenjiang, o czym szeroko informowała chińska i międzynarodowa prasa. Rozgłos tej bitwy zainspirował kolejnych ochotników do zaciągnięcia się do Antyjapońskich Armii Ochotniczych.

Naprawiony most umożliwił dalszy postęp japońskich sił i ich pociągów pancernych. W listopadzie wysłano dodatkowe oddziały z Japonii, zwłaszcza 4 Brygadę Mieszaną z 8 Dywizji. 15 listopada 1931 roku, pomimo straty ponad 400 ludzi i 300 rannych od 5 listopada, gen. Ma odrzucił japońskie ultimatum o poddaniu Qiqiharu. 17 listopada, przy mroźnej pogodzie, 3500 japońskich żołnierzy pod dowództwem gen. por. Jirō Tamona przypuściło atak, zmuszając gen. Ma do opuszczenia Qiqiharu do 19 listopada.

Operacje w południowo-wschodnich Chinach thumb|left|Japoński pociąg pancerny w Mandżurii Pod koniec listopada 1931 roku gen. Honjō wysłał 10 000 żołnierzy w 13 pociągach pancernych, eskortowanych przez eskadrę bombowców, w natarciu na Jinzhou z Mukdenu. Siły te zbliżyły się na odległość 30 km od Jinzhou, gdy otrzymały rozkaz wycofania się. Operacja została odwołana przez japońskiego ministra wojny, gen. Jirō Minami, z powodu przyjęcia zmodyfikowanej wersji propozycji Ligi Narodów dotyczącej utworzenia „strefy neutralnej” jako strefy buforowej między Chinami właściwymi a Mandżurią do czasu przyszłej chińsko-japońskiej konferencji pokojowej, zorganizowanej przez rząd Reijirō Wakatsukiego.

Stronom nie udało się jednak osiągnąć trwałego porozumienia. Rząd Wakatsukiego wkrótce upadł i został zastąpiony przez nowy gabinet pod przewodnictwem Inukai Tsuyoshiego. Dalsze negocjacje z rządem Kuomintangu zakończyły się niepowodzeniem, a rząd japoński zezwolił na wzmocnienie wojsk w Mandżurii. W grudniu reszta 20 Dywizji Piechoty wraz z 38 Brygadą Mieszaną z 19 Dywizji Piechoty została wysłana do Mandżurii z Korei, a z Japonii została wysłana 8 Brygada Mieszana z 10 Dywizji Piechoty. Całkowita liczebność Armii Kwantuńskiej wzrosła w ten sposób do około 60 450 ludzi.

thumb|Japończycy w czasie ataku na Jinzhou Dzięki tym wzmocnieniom, armia japońska ogłosiła 21 grudnia rozpoczęcie zakrojonych na szeroką skalę operacji „przeciwpartyzanckich” w Mandżurii, mających na celu stłumienie narastającego ruchu oporu miejscowej ludności chińskiej w prowincjach Liaoning i Jilin. 28 grudnia w Chinach utworzono nowy rząd po dymisji wszystkich członków gabinetu w Nankinie. Spowodowało to chaos w dowództwie wojskowym, a armia chińska wycofała się na zachód od Wielkiego Muru do prowincji Hebei, co było upokarzającym posunięciem, które bardzo mocno nadszarpnęło wizerunek Chin na arenie międzynarodowej. Siły japońskie zajęły Jinzhou 3 stycznia 1932 roku, po tym jak chińscy obrońcy wycofali się bez walki.

Okupacja północno-wschodnich Chin thumb|Chińscy żołnierze na pozycjach obronnych, luty 1932