Učená společnost České republiky (pol. Uczone Towarzystwo Republiki Czeskiej, ang. The Learned Society of the Czech Republic) – czeskie towarzystwo naukowe zrzeszające wybitnych uczonych różnych dyscyplin, działających w Republice Czeskiej. Zostało powołane 10 maja 1994 roku w Karolinum w Pradze.
Towarzystwo odwołuje się do tradycji wcześniejszych czeskich instytucji naukowych, w szczególności Królewskiego Czeskiego Towarzystwa Nauk, którego początki sięgają XVIII wieku.
Historia Učená společnost České republiky została ustanowiona 10 maja 1994 roku podczas uroczystego posiedzenia w Sali Patriotów praskiego Karolinum. W spotkaniu uczestniczyło 36 członków Fundacji na rzecz Odnowienia Uczonego Towarzystwa, którzy stali się członkami założycielami nowej organizacji.
Według statutu towarzystwo zostało utworzone przez przyjęcie deklaracji Učené společnosti České republiky. Wola jego powołania została następnie wyrażona również podczas spotkania uczestników z prezydentem Republiki Czeskiej 25 maja 1994 roku. Organizacja została zarejestrowana przez czeskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych 23 czerwca 1994 roku jako stowarzyszenie obywatelskie; po zmianach prawa cywilnego funkcjonuje jako spolek, czyli stowarzyszenie prawa czeskiego.
Towarzystwo uznaje się za kontynuatora tradycji dawnych czeskich akademii i towarzystw naukowych. W oficjalnym ujęciu historycznym wskazuje się między innymi na Societas incognitorum, założoną w 1746 roku w Ołomuńcu, Królewskie Czeskie Towarzystwo Nauk, którego statut zatwierdzono w 1784 roku, oraz Czeską Akademię Nauk i Sztuk, powstałą w 1890 roku.
Cele i działalność Celem Učené společnosti České republiky jest wspieranie swobodnego uprawiania nauki, upowszechnianie wiedzy naukowej, podnoszenie poziomu wykształcenia oraz wspieranie racjonalnej i odpowiedzialnej debaty publicznej. Towarzystwo podkreśla również znaczenie komunikacji międzydziedzinowej i etyki badań naukowych.
Do głównych form działalności należą publiczne wykłady i dyskusje, ogłaszanie stanowisk w sprawach dotyczących nauki i społeczeństwa, organizowanie corocznych zgromadzeń, przyznawanie medali i nagród oraz działania popularyzujące naukę.
Członkostwo Towarzystwo zrzesza uczonych ze wszystkich dziedzin nauki. Zgodnie ze statutem członkostwo zwyczajne jest przeznaczone dla naukowców działających na terytorium Republiki Czeskiej, natomiast członkostwo zagraniczne dla uczonych działających poza Czechami. Statut przewiduje także członkostwo emerytowane.
Liczba członków zwyczajnych nie może przekraczać 111. Liczba członków zagranicznych i emerytowanych nie jest statutowo ograniczona. Na stronie towarzystwa podano, że funkcjonują kategorie członków zwyczajnych, zagranicznych, emerytowanych oraz zmarłych członków.
Władze Organem wykonawczym towarzystwa jest rada. W kadencji od maja 2024 do maja 2026 prezesem Učené společnosti České republiky jest Martin Loebl, pierwszym wiceprezesem Ivo Starý, drugim wiceprezesem Libor Grubhoffer, a sekretarzem naukowym Šárka Nečasová.
Nagrody i medale Towarzystwo przyznaje Medal Učené společnosti České republiky za zasługi dla rozwoju nauki. Medal może zostać przyznany również pośmiertnie; jego nadanie nie wiąże się z nagrodą pieniężną.
Učená společnost České republiky przyznaje także nagrody za wyniki naukowe, nagrody dla młodych badaczy, studentów szkół wyższych, uczniów szkół średnich oraz nauczycieli. Nagrody są przeznaczone dla osób będących obywatelami Republiki Czeskiej, pracujących w Czechach i niebędących członkami towarzystwa.
Relacje instytucjonalne Towarzystwo jest wspierane przez Akademię Nauk Republiki Czeskiej. Związek ten został ujęty w czeskiej ustawie o Akademii Nauk Republiki Czeskiej, zgodnie z którą Akademia wspiera działalność Učené společnosti České republiky jako organizacji przyczyniającej się do swobodnego uprawiania i rozwoju nauki w Czechach oraz reprezentującej ją wobec podobnych zagranicznych instytucji naukowych.
Towarzystwo jest również członkiem Rady Towarzystw Naukowych Republiki Czeskiej.
Zobacz też Akademia Nauk Republiki Czeskiej Królewskie Czeskie Towarzystwo Nauk Członkowie Royal Society Towarzystwo naukowe
Przypisy
Linki zewnętrzne Oficjalna strona Učené společnosti České republiky
Kategoria:Organizacje naukowe Kategoria:Nauka w Czechach Kategoria:Organizacje w Czechach Kategoria:Organizacje założone w 1994 Kategoria:Praga