Kongres w Durrës

Kongres w Durrës – zgromadzenie albańskich działaczy politycznych obradujące od 25 do 27 grudnia 1918 roku w Durrës. W wyniku obrad powołano tymczasowy rząd Albanii pod przewodnictwem Turhana Paszy Përmetiego oraz wyłoniono delegatów na konferencję pokojową w Paryżu. Rząd ten funkcjonował do 29 stycznia 1920 roku, kiedy podał się do dymisji.

Tło wydarzeń Po wybuchu I wojny światowej władca Albanii, Wilhelm zu Wied, opuścił kraj, co doprowadziło do rozpadu jego administracji i konieczności odbudowy struktur państwowych; działania te były jednak ograniczone z powodu okupacji kraju. Sytuacja zaczęła się zmieniać pod koniec konfliktu, gdy albańskie elity podjęły próby współpracy w obliczu przewidywanych rozstrzygnięć powojennych. Obawy wiązano szczególnie z decyzjami, które mogły zapaść podczas konferencji pokojowej w Paryżu i wpłynąć na sytuację Albanii po wojnie.

W październiku 1918 roku Myfit Libohova zwrócił się do włoskiego dowództwa w Albanii z propozycją utworzenia rządu tymczasowego, który miał reprezentować interesy Albanii przy ścisłej współpracy z Królestwem Włoch. Włoska dyplomacja, kierowana przez ministra spraw zagranicznych Sidneya Sonnino, podjęła działania zmierzające do utworzenia prowłoskiego rządu; rozważano sprowadzenie do Rzymu Myfita Libohovy, Turhana Paszy Përmetiego oraz Mihala Turtullego, aby nawiązali kontakty z diasporą i uczestniczyli w tworzeniu organu o szerokiej reprezentacji regionalnej i wyznaniowej. W listopadzie 1918 roku we Włoszech znaleźli się Libohova oraz Turhan Pasza, natomiast Turtulli odmówił przyjazdu, uznając włoskie działania za niekorzystne dla Albanii; w jego miejsce do Rzymu przybył Mehmet Konica. Ostatecznie włoskie władze zrezygnowały z koncepcji powołania rządu, zalecając utworzenie organu o charakterze komitetu bądź rady; decyzję tę uzasadniano chęcią uniknięcia komplikacji na arenie międzynarodowej. Proponowany organ miał mieć ograniczoną samodzielność polityczną zarówno w sprawach wewnętrznych, jak i zagranicznych.

Pod koniec listopada 1918 roku zaakceptowano koncepcję sformowania albańskiego organu w Durrës, z udziałem działaczy aprobowanych przez stronę włoską. Podkreślano jednocześnie konieczność zwołania ogólnokrajowego kongresu, który zapewniłby legitymizację nowej instytucji. W związku z tym pod koniec grudnia 1918 roku Mehdi Frashëri, Mehmet Konica oraz Myfit Libohova udali się do Albanii. Przed kongresem w Durrës odbyły się dwa lokalne zgromadzenia: 9 grudnia w Lezhy i 19–20 grudnia w Tiranie.

Opis kongresu w Durrës Obrady rozpoczęły się 25 grudnia 1918 roku po południu i trwały dwa dni. W kongresie uczestniczyło 53 delegatów reprezentujących znaczną część obszarów Albanii znajdujących się wówczas pod okupacją Włoch. Na obrady nie dopuszczono delegatów z Wlory, nieobecni byli również przedstawiciele Korczy, a ich absencja stała się przedmiotem kontrowersji.

Delegaci wyrażali poparcie dla państw zwycięskich w I wojnie światowej oraz omawiali możliwość uzyskania wsparcia ze strony Włoch. Obecny na kongresie Mehmet Konica przedstawił inspirowaną przez stronę włoską propozycję powołania organu mającego m.in. przygotować albańską delegację na konferencję w Paryżu; inicjatywa ta została odrzucona. Jednocześnie Konica pozytywnie odniósł się do zgłoszonej przez Rizę Daniego i Namika Delvinę inicjatywy utworzenia rządu tymczasowego, podkreślając konieczność konsultacji tej decyzji z władzami włoskimi. Stanowisko to spotkało się z krytyką części delegatów, którzy uznawali, że powołanie rządu nie powinno być uzależnione od zgody państw zewnętrznych. Ostatecznie większość uczestników kongresu opowiedziała się za sformowaniem rządu tymczasowego, uznając to za krok w kierunku stabilizacji państwa.

Wśród uczestników pojawiały się również wątpliwości dotyczące zdolności do obrony interesów Albanii na arenie międzynarodowej. Obawiano się, że zbyt silne uzależnienie od Włoch mogłoby ograniczyć swobodę działania delegacji, a sprowadzenie jej aktywności do kontaktów w Rzymie osłabiłoby jej wiarygodność w oczach opinii publicznej. Przeważał pogląd, że komitet bądź rada byłyby niewystarczające, natomiast powołanie pełnoprawnego rządu mogłoby ustabilizować sytuację polityczną w kraju oraz wzmocnić zaufanie społeczne. Zaproponowano czternastoosobowy skład tymczasowego rządu z Turhanem Paszą Përmetim jako premierem i Prenkiem Bib Dodą jako jego zastępcą. W skład rządu weszli także Fejzi Alizoti, Luigj Bumçi, Mehdi Frashëri, Midhat Frashëri, Luigj Gurakuqi, Mehmet Konica, Mustafa Kruja, Myfit Libohova, Lef Nosi, Petro Poga, Mihal Turtulli oraz Sami Vrioni. Równolegle powołano albańską delegację na konferencję pokojową w Paryżu, której także przewodził Turhan Pasza Përmeti; w jej skład weszli m.in. Luigj Bumçi, Mehmet Konica, Midhat Frashëri oraz Mihal Turtulli. Podczas kongresu ujawniły się różnice polityczne wśród delegatów: większość uczestników była skłonna do współpracy z Włochami, natomiast część opowiadała się za większą niezależnością polityczną. Mimo tych rozbieżności wypracowano kompromis, którego podstawą było powołanie rządu. Opracowano też program zakładający obronę niepodległości kraju oraz dążenie do rewizji granic ustalonych w 1913 roku.

Rząd powołany w Durrës funkcjonował stosunkowo krótko, co wynikało z niestabilnej sytuacji politycznej w Albanii. Mimo to jego utworzenie miało istotne znaczenie dla zachowania ciągłości albańskiej państwowości, wcześniej osłabionej po opuszczeniu kraju przez Wilhelma zu Wieda. Niedługo później odbył się kongres w Lushnji, a 29 stycznia 1920 roku rząd Turhana Paszy Përmetiego podał się do dymisji.

Przypisy

Kategoria:1918 w Europie Kategoria:Albania w XX wieku Kategoria:Durrës Kategoria:Polityka Albanii