Sándor Zöld

Sándor Zöld (ur. 19 maja 1913 w Nagyváradzie, zm. 20 kwietnia 1951 w Budapeszcie) – węgierski lekarz i polityk komunistyczny, minister spraw wewnętrznych Węgierskiej Republiki Ludowej od czerwca 1950 r. do kwietnia 1951 r.

Życiorys Pochodził z rodziny robotniczej. Jego ojciec był z zawodu szewcem, a następnie pracował jako murarz. Matka, Anna Kubányi, sympatyzowała z ideami socjalistycznymi; w okresie istnienia Węgierskiej Republiki Rad agitowała na rzecz rewolucji, za co została pobita przez interweniujących na Węgrzech żołnierzy rumuńskich. Następnie, w okresie białego terroru po upadku republiki, spędziła kilka miesięcy w więzieniu. Po traktacie w Trianon i zmianie granic Węgier Zöld wraz z rodzicami przeniósł się do Berettyóújfalu.

Wstąpił do nielegalnej Komunistycznej Partii Węgier jako osiemnastolatek. Rok później podjął studia medyczne na Uniwersytecie w Debreczynie, gdzie starał się tworzyć koła sympatyków partii. Działał równocześnie w samopomocowych organizacjach studenckich. W 1936 r. został sekretarzem studenckiego Kręgu Uniwersyteckiego i jako jeden z jego przywódców przyczynił się do włączenia tej organizacji do lewicowego Frontu Marcowego, współtworzonego przez lewicową inteligencję i działaczy chłopskich, domagającego się m.in. demokratyzacji ustroju państwa i reformy rolnejT. Kopyś, Historia Węgier 1526-1989, Avalon, Kraków 2018, ISBN 9788377303771, s. 472–473.. Był redaktorem czasopisma „Naprzód” („Tovább”), które miało być jednym z organów prasowych Frontu, jednak w 1938 r. zostało zlikwidowane; w tym samym roku sam Front został rozbity przez policję. Zöld, ukarany naganą rektora uniwersytetu za działalność polityczną, z trudem ukończył studia. Ostatecznie w 1939 r. uzyskał dyplom lekarski i rozpoczął pracę na oddziale internistycznym szpitala w Berettyóújfalu.

Po rozpoczęciu niemieckiej okupacji Węgier i przejęciu władzy przez strzałokrzyżowców ukrywał się. W 1944 r., gdy Debreczyn został zajęty przez Armię Czerwoną, ponownie rozpoczął działalność polityczną w partii komunistycznej. Objął stanowisko starosty Hajdú-Bihar, brał udział we wdrażaniu reformy rolnej i organizowaniu nowej administracji państwowej. W 1944 r. został wybrany na deputowanego Tymczasowego Zgromadzenia Narodowego. Od grudnia 1944 r. był sekretarzem stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych, a od kwietnia 1945 r. – kierownikiem wydziału administracji i gospodarki Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Węgier. W latach 1946–1948 pełnił funkcję pierwszego sekretarza Komunistycznej Partii Węgier w Segedynie.

W czerwcu 1948 r., na I kongresie Węgierskiej Partii Pracujących, powstałej z połączenia Komunistycznej Partii Węgier i Socjaldemokratycznej Partii WęgierT. Kopyś, Historia Węgier 1526-1989, Avalon, Kraków 2018, ISBN 9788377303771, s. 532–533., został zastępcą członka jej Komitetu Centralnego. Od 1948 r. ponownie pracował w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych jako sekretarz stanu. W 1949 r. wszedł do Komitetu Centralnego Węgierskiej Partii Pracujących, a w maju 1950 r. – do jej Komitetu Politycznego.

Pod koniec czerwca 1950 r. objął stanowisko ministra spraw wewnętrznych Węgier, zastępując Jánosa Kádára. Pod koniec tego samego roku jego działalność stała się przedmiotem ostrej krytyki w partii. Zarzucano mu, że dopuścił do sytuacji, w której podczas wyborów lokalnych do rad narodowych w październiku 1950 r. wiele mandatów zdobyli dawni urzędnicy przedwojennej administracji węgierskiej. Krytykowano go również za przyjmowanie takich osób do pracy w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych.

Wiosną 1951 r. działalność Zölda jako ministra ponownie została skrytykowana na forum partyjnym. 19 kwietnia został bezpośrednio zaatakowany przez ministra obrony Mihálya Farkasa oraz szefa Államvédelmi Hatóság (Urzędu Bezpieczeństwa Państwa) Gábora Pétera. Dzień później, przewidując rychłe aresztowanie i obawiając się, że podobnie jak wcześniej László Rajk padnie ofiarą czystek i procesu pokazowego, a członkowie jego rodziny również zostaną poddani represjom, zastrzelił w swoim domu przy ul. Benczur w Budapeszcie żonę, matkę, 8-letnią córkę i 6-letniego syna, po czym popełnił samobójstwo. Według niektórych źródeł, przywoływanych przez Petera Keneza, rodzina Zöldów została zamordowana przez agentów Államvédelmi Hatóság, co miały potwierdzać oględziny zwłokP. Kenez, Before the Uprising. Hungary under Communism, 1949-1956, Cambridge University Press, ISBN 9781009180429, s. 99.. Węgierska historyk Barbara Bank, która badała biografię polityka, oraz większość innych autorów węgierskich skłaniają się jednak ku wersji, zgodnie z którą minister sam odebrał sobie życie i zabił swoich najbliższych. Tego samego dnia ogłoszono usunięcie Zölda ze stanowiska ministra spraw wewnętrznych, a w maju 1951 r. oficjalnie pozbawiono go wszystkich funkcji partyjnych. Ciała członków rodziny Zöldów zostały w tajemnicy wyniesione z domu i pochowane na obrzeżach Budapesztu.

W 1957 r. został zrehabilitowany; odbył się także jego powtórny pogrzeb.

Przypisy

Kategoria:Urodzeni w 1913 Kategoria:Zmarli w 1951 Kategoria:Węgierscy ministrowie spraw wewnętrznych Kategoria:Węgierscy lekarze Kategoria:Węgierscy samobójcy Kategoria:Węgierscy komuniści Kategoria:Zabójcy Kategoria:Ludzie urodzeni w Oradei