Mówca Prawa (Głosiciel Prawa; ) – jedyny oficjalny urzędnik islandzkiej Republiki od ok. 930 do 1271 roku, określany „żywym głosem prawa” albo „opiekunem prawa”.
Opis Nie pełnił on ani funkcji sędziego, ani nie sprawował władzy wykonawczej czy ustawodawczej..
Mówca Prawa udzielał bezpłatnych porad prawnych, co czynił zarówno w ramach Rady Prawa, jak i w swoim prywatnym domu. Poradnictwo to nie obejmowało jednak kwestii procesowych, tj. doradzania na temat tego, jak prawidłowo przygotować i wytoczyć powództwo.. Publicznie recytował – w przeciągu każdych kolejnych, postępujących po sobie trzech lat – cały korpus prawa obowiązującego w Islandii.
Przewodniczył obradom islandzkiego parlamentu Alþingi, w tym usadzał członków Rady Prawa, decydował o miejscu, w którym mają się podczas niego odbyć sądy, i sprawował na nim policję sesyjną. Przysługiwała mu inicjatywa ustawodawcza. Być może uprawniony był nawet do wydawania dekretów (edyktów), które obowiązywały podczas jego kadencji. Ogłaszał zgromadzonym na Alþingi prawa, które zostały uchwalone przez Radę Prawa, oraz udzielone przez tę radę zgody na miarkowanie kar, a także – w czasie, gdy obecna była większość zgromadzonych – kalendarz.
Mówca Prawa był wybierany przez Radę Prawa (w pierwszy piątek trwania sesji Alþingi) na trzy lata. Jeśli nie udało się go wyłonić jednomyślnie, ciągnięto losy, z której kwarty ma on pochodzić, po czym wylosowana kwarta wybierała go większością głosów. Po upływie trzyletniej kadencji osoba będąca aktualnie Mówcą Prawa – po zarecytowaniu prawa dotyczącego trybu, w jakim ma procedować Alþingi – była wolna. Gdy wyraziła ona taką wolę oraz zgodzili się na to członkowie Rady Prawa, jej kadencja mogła być przedłużona i to wielokrotnie. Do jej przedłużenia wystarczająca była też większość głosów w Radzie Prawa.
Historia Około 930 r. w Islandii powołano pierwszego Mówcę Prawa, kontynuując tę tradycję przez trzy następujące po sobie stulecia. Najdłużej, bo dwadzieścia siedem lat (od 1004 r. do 1030 r.), Mówcą Prawa był Skapti, zwany też Lög-Skaptim.
Nie wiadomo, czy Mówcą Prawa mógł być wódz (goði). Nie powinno się go mylić z Allsherjargoði.
Po przejściu Islandii pod panowanie norweskie (lata 1262–1264) zastąpili go przedstawiciele/oficerowie prawa..
Lista lögsögumaðurów Lögsögumaður Lata urzędowania Úlfljótur ok. 930 Hrafn Hængsson 930–949 Þórarinn Ragabróðir Óleifsson 950–969 Þorkell máni Þorsteinsson 970–984 Þorgeir Ljósvetningagoði Þorkelsson 985–1001 Grímur Svertingsson 1002–1003 Skafti Þóroddsson 1004–1030 Steinn Þorgestsson 1031–1033 Þorkell Tjörvason 1043-1053 Gellir Bölverksson 1054–1062 Gunnar hinn spaki Þorgrímsson 1063–1065 Kolbeinn Flosason 1066–1071 Gellir Bölverksson 1072–1074 Gunnar hinn spaki Þorgrímsson 1075 Sighvatur Surtsson 1076–1083 Markús Skeggjason 1084–1107 Úlfhéðinn Gunnarsson 1108–1116 Bergþór Hrafnsson 1117–1122 Guðmundur Þorgeirsson 1123–1124 Hrafn Úlfhéðinsson 1135–1138 Finnur Hallsson 1139–1145 Gunnar Úlfhéðinsson 1146–1155 Snorri Húnbogason 1156–1170 Styrkár Oddason 1171–1180 Gissur Hallsson 1181–1202 Hallur Gissurarson 1203–1209 Styrmir hinn fróði Kárason 1210–1214 Snorri Sturluson 1215–1218 Teitur Þorvaldsson 1219–1221 Snorri Sturluson 1222–1231 Styrmir hinn fróði Kárason 1232–1235 Teitur Þorvaldsson 1236–1247 Ólafr hvítaskáld Þórðarson 1248–1250 Sturla Þórðarson 1251 Ólafr hvítaskáld Þórðarson 1252 Teitur Einarsson 1253–1258 Ketill Þorláksson 1259–1262 Þorleifur hreimur Ketilsson 1263–1265 Sigurður Þorvaldsson 1266 Jón Einarsson 1267 Þorleifur hreimur Ketilsson 1268 Jón Einarsson 1269–1270 Þorleifur hreimur Ketilsson 1271 Tabelę opracowano na podstawie:J.L. Byock, Viking Age Iceland, London 2001, s. 355–356..
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Historia Islandii Kategoria:Prawo w średniowieczu