Cerkiew św. Mikołaja w Srđeviciach () – kamienna cerkiew należąca do Serbskiego Kościoła Prawosławnego, zbudowana przed 1598 rokiem w Srđeviciach w Republice Serbskiej, w Bośni i Hercegowinie, wpisana do rejestru zabytków wraz z otaczającym ją cmentarzem prawosławnym; we wnętrzu świątyni cenne freski nieznanego autora.
Historia Nie wiadomo, w jakim okresie cerkiew została zbudowana; ludowe przekazy datują ją na średniowiecze. Na pewno świątynia została wzniesiona przed 1598 rokiem, jest najstarszą cerkwią z rejonie Gacka. Freski w jej wnętrzu pochodzą z lat 60.–70. XVI wieku. Budowniczymi mogli być członkowie rodu Srđeviciów lub ich krewni – Trkoviciowie. Świątynia ucierpiała w 1790 lub 1798 roku. W XIX wieku dobudowano dzwonnicę. Cerkiew odnowiono w 1883 roku. W latach 1966–1967 przeprowadzono prace restauratorskie fresków, polegające na ich czyszczeniu i naprawach. W 1970 roku odkryto starszą warstwę malowideł na południowej ścianie nawy, prawdopodobnie pochodzących sprzed XVI wieku. W 2004 roku przeprowadzono inspekcję stanu technicznego budynku, czego konsekwencją były prace renowacyjne w latach 2004–2005; wymieniono wówczas pokrycie dachowe oraz wyremontowano dzwonnicę, a także odnowiono sklepienie.
Świątynia pozostaje pod opieką państwa i jest objęta nadzorem konserwatora zabytków. Została wpisana do rejestru zabytków wraz z cmentarzem w 2005 roku (numer decyzji: 06.2-2-154/05-7). Inspekcja z maja 2005 wykazała, że obiekt jest w złym stanie technicznym, jest zapadnięty, co zagraża stabilności murów, elewacje są uszkodzone i popękane, dach przecieka i jest w dosyć złym stanie, freski niszczeją, a ściany pokrywa wilgoć i pleśń. Kolejna renowacja była planowana na 2018 rok. Świątynia jest nadal wykorzystywana do celów religijnych, należy do Serbskiego Kościoła Prawosławnego, do eparchii zahumsko-hercegowińskiej i nadmorskiej.
Architektura Świątynia znajduje się około 4 km na południowy zachód od miasta Gacko, pośród rozległego pola, na wzniesieniu, jest otoczona cmentarzem prawosławnym. Wejście do cerkwi znajduje się od zachodu, świątynia jest orientowana. Budynek niemal w połowie znajduje się pod poziomem gruntu. Cerkiew została zbudowana z dużych ociosanych bloków kamiennych na planie prostokąta o wymiarach 10,25 na 5,60 m (wewnętrzne wymiary to 8,85 na 3,95 m); jednonawowa, zamknięta apsydą, z dzwonnicą parawanową o wysokości 6,8 m na zachodniej ścianie z umieszczonym na niej dużym dzwonem; wysokość od posadzki do szczytu sklepienia wynosi 3,57 m. Z zewnątrz nieotynkowana. Dach wykonany z kamiennych płyt.
Drzwi wykonano z drewnianych desek, przybito do nich metalowy krzyż. Portal w zachodniej ścianie został wykonany ze stećaków. Światło wpada do środka przez małe okna w ścianie południowej, apsydzie i pod dzwonnicą.
Posadzka jest wykonana z kamienia. We wnętrzu zachowały się pozostałości starych fresków, które wykonał wykształcony i utalentowany artysta, znający malarskie tradycje staroserbskie. Przedstawieni zostali w absydzie: od północy św. Bazyli Wielki oraz św. Jan Chryzostom od południa; w absydzie namalowano także Zwiastowanie Pańskie. Inna kompozycja to wizerunki Archanioła Michała oraz Anioła Gabriela z rypidami, którzy prowadzą dwóch biskupów do Baranka Bożego. Ofiara Pańska na patenie została przedstawiona pod oknem. Na północnej ścianie widnieje scena triumfu Świętego Jerzego nad ujarzmionym potworem prowadzonym na postronku. Na ścianie północnej znajduje się wizerunek św. Dymitra z Tesaloniki na koniu, zachowany fragmentarycznie.
Galeria
Przypisy
Kategoria:Cerkwie w Bośni i Hercegowinie Kategoria:Gmina Gacko Kategoria:Zabytki Bośni i Hercegowiny