Tratwa z pomarańczami – opowieść autobiograficzna Macieja Hena (bildungroman), wydana w 2025 roku nakładem Wydawnictwa Filtry. Utwór przedstawia proces dorastania narratora w realiach Polski Ludowej w okresie rządów Władysława Gomułki, z kulminacją w czasie Marca 1968. W 2026 roku książka została uhonorowana Nagrodą Literacką im. Władysława Reymonta.
Tematyka Książka opowiada o dzieciństwie i dorastaniu autora, od końca lat 50. XX wieku do lata 1969 roku, kiedy narrator miał po wakacjach rozpocząć naukę w szkole średniej. Rzeczywistość tego okresu została przedstawiona z punktu widzenia chłopca, syna pisarza i nauczycielki języka rosyjskiego, dorastającego w inteligenckim domu, w rodzinie pochodzenia żydowskiego. Narrator opisuje swoje inicjacje miłosne, szkolne przygody, pierwsze kontakty z literaturą i filmem, odkrywanie przeszłości rodziny: wujka Sewka, matki i ojca, na których odcisnęła ślad Zagłada.
Utwór ukazuje proces dojrzewania, kształtowanie się tożsamości,stopniowe uświadamianie sobie konsekwencji własnego pochodzenia, w tym prześladowań na tle etnicznym. Centralnym wątkiem książki jest dramatyczne doświadczenie Marca 1968, rozumianego nie jako pojedyncze wydarzenie historyczne, lecz jako proces rozciągnięty w czasie, którego początki sięgają wcześniejszych napięć społecznych i politycznych. Książka ukazuje stopniowe wkraczanie historii w prywatne życie bohatera, zwłaszcza poprzez doświadczenie narastającego antysemityzmu i jego bezpośrednich konsekwencji zarówno dla niego samego, narażonego na brutalne prześladowania ze strony rówieśników, jak i dla całej rodziny oraz kręgu bliskich znajomych.
Narracja jest prowadzona z zachowaniem perspektywy dziecka i jego stanu świadomości – takiego, w jakim zastały go dramatyczne wydarzenia tamtych lat.
Odbiór Krytycy zwracali uwagę na konsekwentne prowadzenie narracji z perspektywy dziecka oraz osadzenie indywidualnego doświadczenia w kontekście historycznym. W recenzjach podkreślano znaczenie pamięci jako głównej osi konstrukcyjnej utworu oraz jego retrospektywny charakter. Zwracano również uwagę na autobiograficzny wymiar książki i jej zakorzenienie w doświadczeniu pokoleniowym. W interpretacjach pojawiało się także odczytanie książki jako próby rozrachunku z przeszłością i osobistym doświadczeniem historii.
Anna Kazior zwróciła w recenzji uwagę, że z perspektywy dziecka antysemityzm wygląda inaczej: bohater doświadcza przemocy rówieśniczej, szczególnie dotkliwej, gdy jej sprawcami stają się najbliżsi koledzy.
Autor w wywiadach mówił o osobistym charakterze książki i jej związku z doświadczeniem pokoleniowym. W audycji z cyklu „Wierność i przemiana” Maciej Hen mówił, że napisał tę książkę pod wpływem potrzeby uporządkowania własnych doświadczeń. Fragmenty książki prezentowano w Polskim Radiu, m.in. na antenie Programu 2, gdzie czytał je Adam Ferency.
Nagrody i wyróżnienia 2026 – Nagroda Literacka im. Władysława Reymonta 2026 - nominacja, Nagroda Literacka „Nike”
Przypisy
Kategoria:Polskie utwory autobiograficzne Kategoria:Utwory literackie z 2025 Kategoria:Twórczość Macieja Hena