thumb|Start pocisku Trident II D5 z okrętu podwodnego. Pociski balistyczne wystrzeliwane z SSBN stanowią głównego gwaranta zdolności do drugiego uderzenia Drugie uderzenie (ang. second strike) – zdolność państwa nuklearnego do przeprowadzenia odwetowego ataku jądrowego po przyjęciu nieprzyjacielskiego uderzenia nuklearnego. Posiadanie wiarygodnej zdolności do drugiego uderzenia jest uznawane za fundament odstraszania nuklearnego, ponieważ gwarantuje agresorowi, że atak wyprzedzający nie uchroni go przed zniszczeniem.

Koncepcja jest ściśle powiązana z doktryną wzajemnego zagwarantowanego zniszczenia (MAD): dopóki obie strony dysponują zdolnością do odwetu nuklearnego, żadna z nich nie może racjonalnie zdecydować się na rozpoczęcie wojny jądrowej.

Geneza Pojęcie drugiego uderzenia sformułował w artykule The Delicate Balance of Terror (1959). Wohlstetter wykazał, że samo posiadanie broni jądrowej nie gwarantuje odstraszania: siły odwetowe muszą przetrwać atak przeciwnika, otrzymać rozkaz użycia i dysponować zdolnością do dotarcia do celów. Odstraszanie wymaga zdolności do użycia broni jądrowej po przyjęciu pierwszego uderzenia, a nie jedynie jej posiadania.

W latach 50. XX wieku arsenały obu supermocarstw były podatne na atak wyprzedzający: bombowce stacjonowały na otwartych lotniskach, a wczesne ICBM miały długi czas przygotowania do startu.

Implementacja: triada nuklearna thumb|Start pocisku Polaris z okrętu podwodnego USS „Henry Clay". Wdrożenie SSBN w latach 60. XX wieku zapewniło przeżywalność sił odwetowych Odpowiedzią na problem przeżywalności sił odwetowych była budowa triady nuklearnej, rozpraszającej arsenał na bombowce strategiczne, lądowe ICBM i pociski balistyczne wystrzeliwane z okrętów podwodnych (SLBM).

Przełomem było wdrożenie SSBN: w 1960 roku USS „George Washington" jako pierwszy okręt podwodny odpalił pocisk balistyczny spod wody. SSBN, operujące w głębinach oceanicznych, stały się najbardziej przeżywalnym komponentem triady i głównym gwarantem zdolności do drugiego uderzenia.

Perymetr

ZSRR, obawiając się zdolnego zniszczyć dowództwo wojskowe przed wydaniem rozkazu odwetowego, opracował system Perymetr (znany na Zachodzie jako Dead Hand). System, uruchomiony w 1985 roku, umożliwia automatyczne wystrzelenie rakiet dowodzenia, które przekazują rozkaz odpalenia pocisków balistycznych, jeśli łączność z dowództwem zostanie utracona po wykryciu oznak ataku jądrowego. Perymetr stanowi skrajny wariant zabezpieczenia zdolności do drugiego uderzenia, eliminujący ryzyko, że zniszczenie centrum decyzyjnego uniemożliwi odwet.

Zagrożenia dla zdolności odwetowej Uderzenie kontrsiłowe Strategia (ang. counterforce) polega na zniszczeniu arsenału nuklearnego przeciwnika zanim zostanie użyty. Lieber i Press (2017) argumentowali, że rosnąca celność uzbrojenia, rozwój sensorów ułatwiających lokalizowanie mobilnych wyrzutni i okrętów podwodnych oraz zmniejszająca się liczba głowic wynikająca z traktatów rozbrojeniowych zwiększają wykonalność takiego uderzenia.

Wyścig technologiczny Przeżywalność SSBN jest zagrożona przez rozwój technologii detekcji podwodnej, w tym sieci sensorów akustycznych, dronów podwodnych i obserwacji satelitarnej. Raport Chatham House z 2020 roku wskazał dodatkowe zagrożenia: cyberataki na systemy dowodzenia i kontroli arsenału nuklearnego, broń hipersoniczną skracającą czas decyzyjny oraz sztuczną inteligencję wprowadzającą niepewność co do autonomii systemów wczesnego ostrzegania.

Start na ostrzeżenie Doktryna (ang. launch on warning) zakłada odpalenie pocisków po wykryciu nadlatujących rakiet przeciwnika, przed ich dotarciem do celu. Minimalizuje ryzyko zniszczenia sił odwetowych na ziemi, ale niesie zagrożenie odpalenia arsenału na podstawie fałszywego alarmu.

Paradoks stabilności-niestabilności , sformułowany przez (1961) i rozwinięty przez (1984), opisuje zależność między zdolnością do drugiego uderzenia a konfliktami konwencjonalnymi. Gdy obie strony dysponują wiarygodnym odwetem nuklearnym, prawdopodobieństwo wojny jądrowej maleje, ale rośnie skłonność do prowadzenia konfliktów konwencjonalnych, ponieważ strony zakładają, że eskalacja do poziomu nuklearnego jest zbyt ryzykowna.

Zobacz też strategia nuklearna wzajemne zagwarantowane zniszczenie teoria odstraszania parasol nuklearny

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Broń jądrowa Kategoria:Strategia nuklearna