Cukrownia "Leśmierz" – cukrownia działająca w latach 1838-2008 w Leśmierzu, w powiecie zgierskim, w województwie łódzkim.
Historia
XIX w. Cukrownia w Leśmierzu została założona w 1838 r., w okresie gdy właścicielem majątku został Bogusław Werner. Za budowę zakładu odpowiadał specjalista sprowadzony z Akwizgranu o nazwisku Teison (imię nieznane). Początkowo cukrownia posiadała jedną tarkę i cztery prasy zasilane kołem wodnym. W kolejnych latach koło wodne zostało zastąpione kieratem konnym, a następnie lokomobilą parową. Moc przerobowa w latach 40. XIX w. oszacowana została na 40 tysięcy korcy buraków cukrowych. Rodzina Wernerów zarządzała cukrownią do lat 80. XIX w. , gdy własność nad majątkiem objęła spółka "Towarzystwo Przemysłowe Leśmierz", której administratorem był Władysław Boetticher. W latach 80. i 90. XIX w. cukrownia przechodziła dalszą rozbudowę i modernizację wyposażenia. W 1896 r. oświetlenie gazowe zastąpiono elektrycznym.
XX/XXI w. W początkach XX w. cukrownia zatrudniała ok. 400 robotników i była jedną z największych cukrowni w Królestwie Polskim. Powiązana była z działalnością browaru w Leśmierzu.
Okres międzywojenny W okresie międzywojennym na skutek silnej konkurencji w cukrownictwie, cukrownia w Leśmierzu zmuszona była do przejścia kolejnych modernizacji budynków i wyposażenia. Zainstalowano wówczas sprzęt do krystalizacji cukrzycy (aparaty typu Hucha) oraz do mechanicznej filtracji (rury Rossmana i błotniarki Kroog'a). Unowocześniono stację soków i dokupiono kolejne kotły saturacyjne i dwie maszyny parowe. W tym okresie w cukrowni zatrudnionych było ok. 1000 pracowników. W 1932 r. nazwę przedsiębiorstwa zmieniono na: Cukrownia i Rafineria Leśmierz. Spółka Akcyjna.
Okres II wojny światowej W okresie II wojny światowej cukrownia była początkowo czynna pod zarządem niemieckim, a następnie unieruchomiona z powodu zbliżającego się frontu. Gospodarka rabunkowa w tym okresie doprowadziła do dewastacji części zakładu. Pracownicy cukrowni czynnie przeciwstawili się zaplanowanej przez okupanta akcji zniszczenia całego zakładu, dzięki czemu mógł on wznowić pracę tuż po wyzwoleniu.
Okres PRL W okresie PRL cukrownia była została upaństwowiona i działała pod zarządem Zjednoczenia Przemysłu Cukrowniczego. W latach 1966-1975 wchodziła w skład Cukrowni Łódzkich z siedzibą w Dobrzelinie. Na skutek reformy administracyjnej z 1975 r. została włączona do Cukrowni Mazowieckich z siedzibą w Płocku.
W 1948 r. produkcja osiągnęła wynik 6 tys. ton cukru, zaś w kolejnych dekadach wzrósł do 12 tys. ton (lata 50. XX w.) i 13 tys. ton (lata 60. XX w.).
W okresie PRL cukrownia przechodziła kolejne modernizacje budynków i wyposażenia. Zakład połączono koleją szerokotorową z linią kolejową Łódź-Kutno, w celu modernizacji transportu buraków. Zainstalowano dwa kotły wysokociśnieniowe i turbozespoły. Wybudowano magazyn cukru z warsztatami mechanicznymi. W 1964 r. zakupiono nową turbinę. W latach 70. dokonano kolejnych modernizacji: wybudowano buraczarnię, wapiarnię, piec wapienny oraz dwa melaśniki, urządzono składowisko polowe na 30 tys. ton buraków. W latach 80. wybudowano oczyszczalnie przemysłową ścieków, wymieniono część wyposażenia i zmodernizowano stację cedzenia klarówki.
Okres III RP W 1990 r. grupa Cukrownie Mazowieckie została rozwiązana, a Cukrownia "Leśmierz" kontynuowała pracę jako samodzielne przedsiębiorstwo państwowe, którego organem założycielskim był wojewoda łódzki. W tej formie działała do 1996 r., kiedy została zarejestrowana jako spółka akcyjna o kapitale 12 mln zł. W tym samym roku 51% udziałów w spółce uzyskała Mazowiecko-Kujawska Spółka Cukrowa S. A. W latach 90. XX w. w cukrownia zatrudniała ok. 300 pracowników. W tym okresie przeszła kolejne remonty i modernizacje. W pierwszej dekadzie XXI w. cukrownia współpracowała z 3150 plantatorami buraków cukrowych zrzeszonych w Zrzeszeniu Plantatorów przy Cukrowni Leśmierz.
Na skutek tzw. reformy unijnego rynku cukru (2006-2010) cukrownia Leśmierz została przeznaczona do likwidacji. Odbyły się protesty w obronie zakładu. Cukrownia pracowała do końca kampanii cukrowniczej 2007/2008.
W 2010 r. cały majątek został przejęty przez Krajową Spółkę Cukrową. Przypisy
Linki zewnętrzne
Cukrownia Leśmierz SA [w:] Fotopolska [online] [dostęp 2026-05-26] Cukrownia rodziny Wernerów, Leśmierz [w:] Osadnicy [online] [dostęp 2026-06-19]
Kategoria:Leśmierz Leśmierz