Kościół parafialny pw. Trójcy Świętej w Szczurowicach – rzymskokatolicki kościół w Szczurowicach, zaprojektowany przez lwowskiego architekta Wincentego Witolda Rawskiego, zbudowany w latach 1933-1939, nieukończony przed wybuchem II wojny światowej. Obecnie pozostaje w ruinieP. F.. Kościół w Szczurowicach. „Wschód”. Nr 65, s. 5, 10 listopada 1937..
Historia Nie ma pewnych wiadomości na temat początków parafii w Szczurowicach, wiadomo tylko, że po raz pierwszy została odnotowana w źródłach pisanych w 1604 roku. Wówczas wchodziła w skład diecezji łuckiej. W 1783 roku została włączona do archidiecezji lwowskiej, w ramach korekty granic kościelnych dostosowywanych do nowych granic państwowych po I rozbiorze PolskiR. Nestorow, Kościół parafialny pw. Trójcy Świętej w Szczurowicach, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 796-797..
Pierwszy drewniany kościół wzniesiono wraz z erygowaniem parafii, zastąpiono go nowym, murowanym zbudowanym w 1624 roku z fundacji Bernarda Weleżyńskiego, dziedzica Baryłowa i Wolicy oraz Pawła Gawłowskiego. Świątynia ta został zniszczona podczas najazdu tatarskiego i odbudowana w r. 1663 z wykorzystaniem fragmentów starych murów. Pod koniec XVIII wieku w kościele w Szczurowicach znajdowało się pięć ołtarzy. W ciągu XIX wieku kościół niszczał, a w 1837 roku określono jego stan techniczny jako zły. W 1860 roku do fasady dostawiono nową kruchtę zbudowaną z muru pruskiego. Kilka lat później wykonano polichromie wnętrza świątyni (1867). Niestety budynek spłonął w pożarze całego miasta 5 lipca 1884, w przeciągu kolejnych dwóch lat został odbudowany i konsekrowany w 1896 roku. Kolejne zniszczenia przyniosły wali pozycyjne nad Styrem w 1917 roku podczas I wojny światowej. Szczurowice zostały podczas nich doszczętnie zniszczone, a poza kościołem nie było w mieście żadnego mieszkalnego budynku. Kolejne zniszczenia miały miejsce zapewne w 1919 roku, skoro w 1921 kościół w Szczurowicach był opisywany jako zniszczony. Nabożeństwa przeniesiono więc do tymczasowej kaplicy zbudowanej w przed tą datąR. Nestorow, Kościół parafialny pw. Trójcy Świętej w Szczurowicach, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 797-802..
Kilka lat później rozpoczęto starania o budowę nowego, okazałego kościoła w Szczurowicach. Projekt modernistycznej świątyni przygotował znany lwowski architekt Wincenty III Witold Rawski w latach 20. XX wieku. Wiadomo, że w 1925 roku nie rozpoczęto budowy z braku funduszy. Parafia wydrukowała pocztówki-cegiełki z projektem nowego kościoła, których dochód miał sfinansować prace. W 1927 roku zgromadzono niezbędny materiał budowalny, ale prany nowego kościoła przesłano do zatwierdzenia przez wojewodę tarnopolskiego dopiero w 1932 roku. Wówczas musiała ruszyć budowa, wiadomo bowiem, że w maju 1933 roku mury były zbudowane na wysokość sześciu metrów. W r. 1937 odprawiono hucznie uroczystość poświęcenia krzyża i umieszczenia go na wieżyczce na sygnaturkę, co relacjonowała lokalna prasa. Pomimo tego, że w 1938 roku pokryto dach blachą, to ściany nie były wykończone. Kościół nieukończonym pozostawał także w styczniu 1939 roku, kiedy starano się o subwencję na pokrycie dalszych kosztów. Zapewne do wybuchu II wojny światowej sytuacja nie uległa zmianie. Po 1945 roku kościół zamknięto, przedzielono wtórnie drewnianym stropem i ściankami i przeznaczono na magazyn lokalnego kołchozu. Po jego likwidacji kościół pozostaje opuszczonyR. Nestorow, Kościół parafialny pw. Trójcy Świętej w Szczurowicach, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021,s. 803-804, 806.. mały|420x420px|Kościół parafialny, stan przed 1917 r.
Architektura Kościół w Szczurowicach jest budynkiem murowany z nietynkowanej cegły, orientowanym z jednonawowym korpusem i prezbiterium zaginiętym apsydą. Po bokach korpusu domurowane są półkoliste kaplice, po bokach prezbiterium aneksy kaplicy i zakrystii, przed fasadą wznosi się kruchta. Fasada ma formę wysokiego muru kurtynowego, za którym chowana jest kalenica dwuspadowego dachu nakrywającego korpus. Na szczycie fasady umieszczono gzyms dekorowany kimationem jońskim zwieńczony kulą z krzyżem. W dolnej partii fasady, bo bokach znajdują się prostokątne aneksy o wysunięte nieznacznie przed jej lico o boniowanych narożach. Nad nawą wznosi się kopuła na ośmiobocznym tamburze, zwieńczona wieżyczką na sygnaturkę.
Problematyka artystyczna Jak podkreślił Rafał Nestorow kościół w Szczurowicach wpisuje się w nurt historyzujący obecny w polskiej architekturze sakralnej okresu dwudziestolecia międzywojennego. Kościół został zaprojektowany na centralizującym, przypominającym treflowy rzucie, co spowodowało, że z zewnątrz sprawiał wrażenie trójnawowej pseudobazyliki. Modernistyczny w formie projekt wzbogacono o neonowożytne, archaizujące detale jak pełne belkowanie, kimation i boniowane, zapewne ze względu na niechęć konserwatywnie nastawionego duchowieństwa i parafian wobec nowych forom architektonicznych. Wiadomo, że formy kościoła w Szczurowicach skrytykował ostro dziekan wizytujący parafię w 1933 roku pisząc w sprawozdaniu, że „kościół jest brzydki bez stylu”. Zachowane dwa warianty projektów Rawskiego pokazują, że niezrealizowana wersja była dużo bardziej modernistyczna, natomiast zrealizowane zostały projekty zachowawcze, z dodanymi elementami historyzującymiR. Nestorow, Kościół parafialny pw. Trójcy Świętej w Szczurowicach, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 809-810..
Galeria
Bibliografia R. Nestorow, Kościół parafialny pw. Trójcy Świętej w Szczurowicach, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 793-
Przypisy
Kategoria:Kościoły w obwodzie lwowskim