Mirabilium Collectio (nazwa potoczna Mirabelki) – polska biblioteka cyfrowa, na której udostępniane są zdigitalizowane i cyfryzowane zbiory specjalne oraz metadane, przede wszystkim bibliograficzne, odnoszące się do zbiorów specjalnych, pochodzące z Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu oraz zbiorów specjalnych z bibliotek jednostek organizacyjnych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Opis i historia powstania Mirabilium Collectio Platformę zbudowano w latach 2023-2025 w ramach projektu Mirabilium Collectio. Cyfrowa platforma zbiorów specjalnych Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu. Finansowanie uzyskano z programu Fundusze Europejskie dla Wielkopolski 2021-2027. Za jej budowę merytorycznie odpowiadały zespoły Oddziału Zbiorów Specjalnych i Oddziału Ochrony Zbiorów BUP oraz zespół informatyków z Poznańskiego Centrum Superkomputerowo-Sieciowego (PCSS). W projekcie brał udział także zespół prof. Roberta A. Maryksa z Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej UAM, który odpowiadał za tworzenie rekordów piśmiennictwa antyjezuickiego.

Zasadniczym celem platformy jest udostępnianie zbiorów specjalnych BUP zarówno w formie cyfrowej, jak i w formie bogatych metadanych odnoszących się do poszczególnych obiektów. Digitalizowane są przede wszystkim materiały związane z Poznaniem i Wielkopolską, a także obiekty szczególnie cenne ze względów historycznych (np. kolekcja Maltzanów z Milicza) unikatowe ze względu na specyfikę danej kolekcji (np. kolekcja sztambuchów, kolekcja masoników, kolekcja komiksów)Mirabelki, "Życie Uniwersyteckie" nr 3 (385), maj/czerwiec (2026), s. 38-39..

W odróżnieniu do Polony, która udostępnia narodowe zbiory w masowych ilościach, czy Europeany, która jest agregatorem bibliotek cyfrowych, Mirabilium Collectio stanowi specjalistyczną platformę kuratorsko-naukową.

Publicznej odsłony platformy dokonano 27 marca 2026 roku.

Autorką logo platformy jest Joanna Błoch, pracowniczka Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu.

Oprogramowanie Struktura Mirabilium Collectio została oparta na stworzonym przez PCSS w 1998 roku i rozwijanym oprogramowaniu dLibra (Digital Library Framework). W roku 2026, w momencie udostepnienia Mirabilium Collectio, była to dLibra7 (siódmej generacji). dLibra jest pierwszym polskim środowiskiem, służącym budowie bibliotek cyfrowych. System ten pierwotnie stanowił bazę dla polskich bibliotek cyfrowych (regionalnych i instytucjonalnych), które były uruchamiane w sieci PIONIER. Umieszczenie Mirabilium Collectio w cyfrowej strukturze Wielkopolskiej Biblioteki Cyfrowej oraz wykorzystanie protokołu OAI-PMH umożliwiło agregowanie danych i ich przesył również do ogólnoeuropejskiej platformy cyfrowej Europeana, za pośrednictwem Federacji Bibliotek Cyfrowych, polskiego agregatora metadanych.

Pliki zostały udostępnione w formatach PDF, JPEG, a także za pośrednictwem API za pomocą manifestu IIIF. Metadane zostały udostępnione do przeglądania online oraz do pobierania w formacie RDF i za pośrednictwem protokołu OAI-PMH.

W 2026 roku Mirabilium Collectio odróżniało od innych polskich bibliotek cyfrowych to, że udostępniła w sieci nie tylko skany materiałów bibliotecznych, ale również metadane w specjalistycznych bazach takich jak Baza proweniencji, Baza opraw, Rekonstrukcje księgozbiorów historycznych, Bibliografia Druków Wielkopolskich, Piśmiennictwo antyjezuickie, Polska Bibliografia Wiedzy o Komiksie oraz Wyszukiwarka druków z Wielkiej Loży Hamburga.

Szczególnie nowatorski na tle innych polskich podobnych projektów bibliotecznych związanych ze zbiorami specjalnymi był Geoportal Historyczny, który umożliwia oznaczanie map w kontekście czasu i przestrzeni. Dzięki temu narzędziu można tworzyć interaktywne wizualizacje, łączące historyczne dane geograficzne z aktualnymi informacjami. Użytkownicy mogą korzystać z zasobów dostępnych w serwisie i pobierać dane jakościowe i ilościowe do analiz specjalistycznych, aby lepiej zrozumieć zmiany zachodzące w krajobrazie na przestrzeni lat.Chudziński, Adam & Tritt, Remigiusz. (2024). Zwiększenie dostępności zbiorów kartograficznych Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu w ramach projektu „Mirabilium Collectio”. W: A. Młynarczyk (red.): Środowisko przyrodnicze jako obszar badań. Vol. VI. Bogucki Wyd. Nauk., Poznań 2024, s.185-195. ISBN 978-83-7986-512-3

https://doi.org/10.12657/9788379865123-14

Użytkownicy mogą korzystać również z połączonego z Mirabilium Collectio, a stworzonego przez PCSS, Wirtualnego Laboratorium Transkrypcji, służącego do zmiany zeskanowanych dokumentów na tekst cyfrowy. Wyniki można wykorzystać do przygotowania obiektu cyfrowego w takich standardach jak: hOCR, TEI, PDF, eBook. Narzędzie to pozwala na transkrypcję obiektów dodanych do serwisu z własnego urządzenia lub importowanych z bibliotek cyfrowych (także z wykorzystaniem standardu IIIF, wykorzystywanego m.in. na Mirabilium Collectio).

Wszystkie obiekty oraz metadane na platformie Mirabilium Collectio udostępniane są w domenie publicznej w wolnym dostępie.

Zbiory cyfrowe udostępniane na platformie Mirabilium Collectio Obiekty cyfrowe i metadane prezentowane na Mirabilium Collectio podzielono na kolekcje oraz bazy. Każdą kolekcję, podkolekcję, bazę czy narzędzie badawcze opatrzono objaśniającym opisem.

Nazwy kolekcji nawiązują do istniejących w roku 2026 specjalistycznych pracowni w obrębie Oddziału Zbiorów Specjalnych BUP: Rękopisy, Stare druki, Ikonografia, Kartografia, Muzykalia, Dokumenty życia społecznego, Masonica, Regionalia, Archiwum BUP, Komiksy.

W ramach poszczególnych kolekcji mogą być tworzone podkolekcje, np. w kolekcji Rękopisy jako pierwszą utworzono podkolekcję Sztambuchy, w kolekcji Ikonografia utworzono podkolekcje Grafiki oraz Pocztówki, w kolekcji Kartografia utworzono podkolekcje Mapy, Atlasy, Plany, Weduty, w kolekcji Dokumenty życia społecznego – podkolekcję Telegramy patriotyczne, a w kolekcji Masonica – Stare druki Wielkiej Loży Hamburga oraz Spisy członków lóż. Podkolekcje te wyróżniają się graficznie. Użytkownik może się do nich dostać albo wybierając je w panelu bocznym, gdzie są widoczne w formie rozwijanej listy, albo przez klikanie w poszczególne kafelki i wchodząc głębiej w platformę.

Mirabilium Collectio zawiera także specjalistyczne bazy: Bazę opraw, Bazę proweniencji, Bibliografię Druków Wielkopolskich oraz Piśmiennictwo antyjezuickie, które są wizualnie oddzielone od kolekcji. Pozostałe specjalistyczne bazy: Wyszukiwarka druków Wielkiej Loży Hamburga, Polska Bibliografia Wiedzy o Komiksie, Katalog komiksów BUP umieszczono przy odpowiadającym im specjalistycznych kolekcjach (Masonica oraz Komiksy).

Pierwsze zaprezentowane obiekty W latach 2023–2025 wykonano ponad ćwierć miliona (258 525) skanów zabytkowych obiektów ze zbiorów BUP. W Mirabilium Collectio, w momencie jego publicznego udostępnienia 27 marca 2026 roku, zaprezentowano w otwartym dostępie kolekcje i bazy. Oprócz kolekcji, które przegląda się tak jak typową bibliotekę cyfrową, na platformie Mirabilium Collectio znalazły się także specjalistyczne bazy danych, zawierające specyficzne dane bibliograficzne lub związane z historią książki. mały|Wystawa "Mirabilium Collectio" w Bibliotece Uniwersyteckiej w Poznaniu, 08.05-02.06.2026, plansze: regionalia i kartografia ze zbiorów BUP. W chwili otwarcia platforma udostępniała:

Kolekcje

Rękopisy: 38 rękopiśmiennych sztambuchów; Stare Druki: 101 szesnastowiecznych starych druków pochodzących z księgozbioru poznańskiego Kolegium Jezuitów; Ikonografia: 933 pocztówki dawnego Poznania; Kartografia: 226 historycznych map, planów, wedut i atlasów dawnego Poznania; Muzykalia: 38 rękopisów muzycznych z kolekcji rodziny Maltzanów z Milicza; Dokumenty Życia Społecznego: 1022 telegramy kościuszkowskie; Masonica: 221 starych druków pochodzących z Wielkiej Loży Hamburga oraz 67 spisów członków poznańskich lóż masońskich z XIX i pierwszej połowy XX wieku; Regionalia: 2949 publikacji wydanych w Poznaniu i Wielkopolsce w latach 1801-1870; Archiwum BUP: 12 najstarszych archiwaliów związanych z początkami Kaiser-Wilhelm-Bibliothek; Komiksowe Kroniki Wielkopolski: 11 wieloodcinkowych najstarszych znanych komiksów z prasy poznańskiej i wielkopolskiej sprzed 1939 roku.

Bazy

Baza proweniencji: 25 pierwszych opisów i fotografii znaków własnościowych z książek pochodzących ze zbiorów BUP; Baza opraw: pierwsze 51 opisów i fotografii zabytkowych opraw z XV i XVI wieku; Rekonstrukcje księgozbiorów historycznych: 101 rekordów bibliograficznych starych druków pochodzących z poznańskiego Kolegium Jezuitów; Wyszukiwarka druków Wielkiej Loży Hamburga: 8821 rekordów bibliograficznych książek stanowiących w przeszłości bibliotekę lożową w Hamburgu; Geoportal Historyczny: 278 zabytkowych obiektów kartograficznych związanych z Poznaniem; Bibliografia Druków Wielkopolskich: 39407 rekordów bibliograficznych publikacji wydanych w Poznaniu i Wielkopolsce w latach 1801-1953; Katalog komiksów BUP: 28739 rekordów bibliograficznych komiksów ze zbiorów BUP; Polska Bibliografia Wiedzy o Komiksie: 4759 rekordów bibliograficznych publikacji dotyczących polskiej sztuki i kultury komiksowej; Piśmiennictwo antyjezuickie: 2586 rekordów bibliograficznych piśmiennictwa antyjezuickiego z okresu od wczesnej nowożytności do 1918 roku.

Funkcjonalności Wyszukiwanie proste Wyszukiwanie proste pozwala na tworzenie zapytań dotyczących jednej kategorii metadanych, takich jak np. autor, tytuł, słowo kluczowe, tytuł, data itp.

Wyszukiwanie pełnotekstowe Po włączeniu opcji „Przeszukuj treść” wyszukiwarka uwzględnia nie tylko opisy, lecz także zawartość cyfrowych obiektów dostępnych na platformie Mirabilium Collectio. Odnosi się to materiałów posiadających warstwę tekstową (OCR) lub utworzonych bezpośrednio w formie cyfrowej (np. pliki PDF). Przy takim przeszukiwaniu pomijane są niektóre typy dokumentów, zwłaszcza kolekcje ikonograficzne, mapy, rękopisy, a także część starych druków i publikacji o nietypowej czcionce, które nie zostały jeszcze poddane OCR lub HTR.

Wyszukiwanie zaawansowane Wyszukiwarka domyślnie łączy słowa operatorem „i” - zapisuje się go jako „&&” lub angielskie „AND”. Na wyniki wyszukiwania, przykładowo dla frazy „Kopernik Chopin”, składać się będą zatem obiekty, które zawierają zarówno nazwisko „Kopernik”, jak i „Chopin”. Wyszukiwać można również za pomocą operatorów alternatywnych:

„lub”: należy wówczas rozdzielić wpisywaną frazę za pomocą znaku „||” lub anglojęzycznego spójnika „OR” (odpowiedniki operatora logicznego „lub”), a wyszukane obiekty będą posiadały przynajmniej jedno spośród podanych słów. „wyklucz”: wpisywaną frazę należy rozdzielić, korzystając z odpowiedników operatora alternatywnego „wyklucz” - znaku „!” lub anglojęzycznego przeczenia „NOT”. Uzyskane obiekty będą zawierały wówczas wybrane słowa, wykluczając jednak drugą część podanego wyrażenia.

Można używać również następujących znaków maskujących:

znak maskujący „?”: należy zastąpić końcówkę wyrazu znakiem „?”, aby wyszukać obiekty, które posiadają różne zakończenia danego słowa. znak maskujący „*”: należy zastąpić część wyrazu znakiem „*”, aby w wynikach wyszukiwania znalazły się obiekty, które posiadają początkowe i końcowe litery wpisywanego słowa.

W wyszukiwaniu zaawansowanym można również używać wyszukiwania rozmytego „~”. Wówczas do zapytania można dodać także znak tyldy „~”, aby w wynikach wyszukiwania znalazły się podobne do siebie obiekty (np. „Copernicus”, „Copernikus”, „Kopernikus”).

Filtrowanie wyników wyszukiwania Wyniki wyszukiwania można filtrować korzystając z różnych indeksów oraz faset.

Istniejące indeksy umożliwiają ograniczanie zakresów wyszukiwania zgodnie z następującymi hasłami: twórca, współtwórca data wydania, data utworzenia, wydawca, miejsce wydania, temat i słowo kluczowe, język, forma dzieła oraz typ obiektu. Możliwości fasetowania są szersze i zależne od wybranej kolekcji lub bazy.

Linkowanie pomiędzy kolekcjami i bazami