Ludwik Cieślik (ur. jako Ludwik Heller w 25 stycznia 1904 w Przemyślu, zm. 28 marca 1990 w Brukseli) – polski artysta plastyk pochodzenia żydowskiego. Zajmował się przede wszystkim plakatem filmowym. Twórca cyklów grafik przedstawiających losy ludności w trakcie i po stłumieniu powstania warszawskiegoCieślik, L., & Jaworski, T. (1946). Cierpiąca Warszawa : r. 1944 / Ludwik Cieślik ; [przedm. Tadeusz Sas-Jaworski]. nakładca Fr. Dabioch.Cieślik, L. (1968). Warszawa 1944 / Ludwik Cieślik. Ludwik Cieślik.. W pracy zawodowej posługiwał się pseudonimem „Wik”.
Życiorys Życie do wybuchu II wojny światowej Ludwik Cieślik przyszedł na świat w Przemyślu w zamożnej zasymilowanej rodzinie żydowskiej jako Ludwik Heller. Jego ojciec zdobył majątek na sprzedaży maszyn do pisania m.in. garnizonom armii Austro-Węgier. W gimnazjum uczył się rysunku pod okiem znanego przemyskiego artysty Adolfa Bienenstocka, znanego m.in. jako autor fresków w tamtejszej Nowej Synagodze. Bienenstock rozbudził młodym Ludwiku zainteresowanie sztukami plastycznym i zachęcał do podjęcia kariery artystycznej.
Po ukończeniu gimnazjum w 1923, podjął studia germanistyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim. Zamieszkał u swojej siostry Gertrudy i jej męża Benjamina Landaua. W trakcie pobytu w Krakowie zaangażował się w życie artystyczne miasta. W 1926 został przez rodzinę wysłany na studia ekonomiczne do Antwerpii, po których ukończeniu miał zostać zatrudniony przez wuja Samuela w Stanach Zjednoczonych. Z powodu śmierci wuja nie ukończył studiów ekonomicznych. Zapisał się jednak do Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Antwerpii, którą ukończył po pięciu latach.
W 1934 osiadł w Warszawie, gdzie podjął pracę jako autor plakatów filmowych. Tworzył plakaty m.in. dla amerykańskich wytwórni Metro-Goldwyn-Mayer i Warner Bros. W 1936 stworzył plakat do popularnej polskiej komedii „Jadzia”. Przed wojną regularnie odwiedzał Przemyśl oraz Lwów, gdzie poznał plastyczkę Temkę Kritz, z którą wziął ślub 3 września 1939. Według relacji ich syna ślub wzięli wcześniej według prawa żydowskiego. W trakcie kampanii wrześniowej uciekł przed wojskami niemieckimi do Lwowa, który wkrótce dostał się pod okupację sowiecką.
II wojna światowa i zmiana tożsamości Po zajęciu Lwowa przez Armię Czerwoną Heller pracował jako dekorator w tamtejszym Teatrze Wielkim i ilustrator w polskojęzycznym piśmie satyrycznym Krokodyl na Zachodniej Ukrainie. Po ataku III Rzeszy na ZSRR w 1941 i wkroczeniu do Lwowa wojsk niemieckich wraz z żoną zostali zmuszeni do ucieczki. Początkowo ukrywali się na terenach wiejskich. W zamian za schronienie i wyżywienie wykonywali prace malarskie i konserwatorskie w kościołach. W latach 1941–1944 osiedli w Warszawie, najprawdopodobniej w kamienicy u zbiegu ulic Słowackiego i Filareckiej na Żoliborzu. Aby uniknąć prześladowań ze względu na pochodzenie żydowskie, Ludwik Heller i Temka Kritz przyjęli fałszywe nazwiska – Ludwik Cieślik i Łucja Kastory. W tym czasie utrzymywali się głównie z rysowania i sprzedaży pocztówek.
Podczas powstania warszawskiego Ludwik i Łucja nadal przebywali na Żoliborzu. Po kapitulacji dzielnicy 30 września 1944 zostali wraz z ludnością cywilną wypędzeni do obozu przejściowego w Pruszkowie. Przed transportem do obozu koncentracyjnego lub na roboty przymusowe uchroniła artystę jego znajoma Wanda Domińska, która zabandażowała jego głowę, pozorując obrażenia. Dzięki temu władze obozowe uznały go za niezdolnego do pracy. Razem z żoną trafili do Nasiechowic w Małopolsce, gdzie przebywali do momentu wkroczenia Armii Czerwonej. W 1945 wyjechali do Krakowa. Ludwik Cieślik zatrudnił się tam jako rzemieślnik teatralny – malarz dekorator w Teatrze im. Juliusza Słowackiego W tym czasie stworzył także tekę dwudziestu jeden prac Cierpiąca Warszawa 1944 r., która ukazała się drukiem w 1946.
Emigracja do Belgii i dalsze losy W 1945 artysta z żoną zdecydowali się na emigrację do Belgii, gdzie uzyskali status uchodźców ONZ. Osiedlili się w Brukseli. Po wojnie Cieślik kontynuował karierę artystyczną. Pod szyldem założonej przez siebie firmy Créations Publicitaires WIK S.P.R.L. – Affiches D'Art projektował reklamy i plakaty do filmów wyświetlanych w belgijskich kinach. Wśród jego projektów znajdują się plakaty do polskich filmów, takich jak „Kanał” Andrzeja Wajdy czy „Zamach” Jerzego Passendorfera, a także międzynarodowych hitów jak „La strada” Federico Felliniego czy „Zawrót głowy” Alfreda Hitchcocka.
Zaprojektował ponad tysiąc plakatów filmowych. Prace sygnował skrótem od swojego imienia „Wik”. Był także autorem ilustracji książkowych, rysunków reklamowych, portretów i pejzaży olejnych. W 1948 na świat przyszedł jego syn Stanisław.
W 1968 Cieślik powrócił do tematu powstania warszawskiego, tworząc cykl litografii Warszawa 1944 r.. W odróżnieniu od wcześniejszych prac z teki Cierpiąca Warszawa r. 1944 artysta zrezygnował z realistycznej formy na rzecz konwencji bliższej komiksowi. Skupił się na obrazach walczącego miasta, nie uwzględniając doświadczeń z obozu przejściowego Dulag 121 w Pruszkowie. We wstępie do albumu napisał:W pamięci tych, którzy to piekło przeżyli, nie zatarły się obrazy owych okrutnych dni. Na zawsze te dantejskie sceny wycisnęły piętno w ich sercu. Ci, którzy stracili najbliższe osoby, ci, którzy na ciele i duchu ucierpieli, ci, którzy poszli na tułaczkę, oni wszyscy noszą w sobie te sceny zgrozy. […] Warszawie i jej mieszkańcom poświęcam tych kilka obrazów scen, które i w mojej duszy na zawsze wyryły swe piętno.Ludwik Cieślik kontynuował pracę artystyczną do końca lat 70.. Oprócz plakatów tworzył także pejzaże i portrety. Od początku lat 70. planował powrócić do Polski, korespondując z ZUS na temat możliwości otrzymywania renty lub emerytury w razie powrotu do kraju.
W 1988 r., w wieku 84 lat, otrzymał belgijskie obywatelstwo. Zmarł w 1990 w Brukseli.
Upamiętnienie W październiku 2022 w Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej w Przemyślu otwarto wystawę czasową Ludwik Cieślik (Heller) (1904–1990). Uśpione miasto – La ville endormie Pomiędzy marcem a majem 2024 w Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej trwała wystawa czasowa WIK. Plakat filmowy Ludwika Cieślika W maju 2026 w Muzeum Dulag 121 otwarto wystawę czasową „Cierpiąca Warszawa r. 1944”, poświęconą wydanemu w 1946 cyklowi grafik dokumentujących losy ludności w powstaniu warszawskim oraz w obozie przejściowym w Pruszkowie
Przypisy
Bibliografia Cieślik, L., & Jaworski, T. (1946). Cierpiąca Warszawa : r. 1944 / Ludwik Cieślik ; [przedm. Tadeusz Sas-Jaworski]. nakładca Fr. Dabioch. Cieślik, L. (1968). Warszawa 1944 / Ludwik Cieślik. Ludwik Cieślik. Winiarska, K., Andrzejewska, A., & Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej Wydawca. (2022). Ludwik Cieślik (Heller) (1904–1990) : uśpione miasto = la ville endormie : informator do wystawy prac Ludwika Cieślika (Hellera) z kolekcji Stanisława Cieślika, syna artysty. Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej w Przemyślu. Winiarska, K., Andrzejewska, A., & Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej Wydawca. (2024). Wik : plakat filmowy Ludwika Cieślika. Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej w Przemyślu.
Kategoria:Absolwenci uczelni w Belgii Kategoria:Artyści związani z Brukselą Kategoria:Ludzie urodzeni w Przemyślu Kategoria:Polonia w Belgii Kategoria:Polscy malarze Kategoria:Polscy plakaciści Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Więźniowie Dulagu 121 Pruszków Kategoria:Urodzeni w 1904 Kategoria:Zmarli w 1990