Niezależny naukowiec (ang. independent scientist, Independent scholar) (historycznie znany również jako „dżentelmen-naukowiec” ang. gentleman scientist) to osoba prowadząca badania naukowe poza uniwersytetami i tradycyjnym środowiskiem akademickim.
Historia Termin „dżentelmen-naukowiec” odnosi się do typu uczonego charakterystycznego dla okresu od renesansu do XIX wieku, który prowadził badania naukowe niezależnie, często finansując je z własnych środków, bez stałego zatrudnienia w instytucjach akademickich.
Od XVII wieku, gdy zaczynała się kształtować nauka nowożytna, badania naukowe miały często charakter elitarny i amatorski. Uprawiali je głównie zamożni przedstawiciele społeczeństwa — tzw. „dżentelmeni nauki” oraz filozofowie przyrody. Nauka była wówczas traktowana podobnie jak inne zainteresowania elit, takie jak sztuka czy kolekcjonerstwo, a jej finansowanie pochodziło najczęściej ze środków prywatnych, patronatu arystokracji, towarzystw naukowych lub muzeów.
Zwłaszcza w epoce wiktoriańskiej, model ten był szczególnie rozpowszechniony w Wielkiej Brytanii. Wraz z rozwojem nowoczesnych systemów finansowania nauki w XX wieku — zarówno ze środków publicznych, jak i prywatnych — znaczenie naukowców działających całkowicie niezależnie zaczęło maleć. Coraz większa liczba badaczy była bowiem związana z uczelniami, instytutami badawczymi lub organizacjami naukowymi.
Jednocześnie aż do pierwszej połowy XX wieku istnieli jeszcze naukowcy-amatorzy, którzy prowadzili znaczące badania. Przykładem był Alfred Loomis, który finansował własne laboratorium i później współpracował z MIT, czy książę Albert I z Monako, który wspierał rozwój oceanografii i założył Oceanograficzne Muzeum w Monako.
Wśród innych uczonych z opisywanych epok znajdowali się m.in.:
Robert Boyle, który dzięki własnym środkom prowadził badania nad gazami, formułując prawo Boyle’a, Henry Cavendish, odkrywca właściwości wodoru i dwutlenku węgla, Antoine Lavoisier, finansujący swoje badania z działalności podatkowej, Charles Darwin,Twórca teorii ewolucji .
Niezależni naukowcy współcześnie Nazewnictwo W artykule „Stop Calling Me Independent” Megan Kate Nelson argumentuje, że określenie „niezależny badacz” może przyczyniać się do marginalizacji osób prowadzących działalność naukową poza instytucjami akademickimi oraz bywa postrzegane jako oznaka niepowodzenia w karierze naukowej. Podobne stanowisko przedstawia Rebecca Bodenheimer, która wskazuje, że badacze uczestniczący w konferencjach bez afiliacji uniwersyteckiej często spotykają się z przekonaniem, iż są osobami nieakceptowanymi przez środowisko akademickie lub takimi, które nie zdecydowały się na podjęcie działań niezbędnych do osiągnięcia tradycyjnie rozumianego sukcesu akademickiego.
Wykształcenie W nauce nie istnieje formalny wymóg prawny posiadania wykształcenia kierunkowego, aby prowadzić badania jako tzw. „niezależny naukowiec”. W praktyce jednak większość osób prowadzących działalność badawczą posiada wykształcenie wyższe, często na poziomie doktoratu, ponieważ jest ono niezbędne do zdobycia kompetencji metodologicznych i uznania w środowisku akademickim.
Współczesność Organizacje Istnieją organizacje zrzeszające niezależnych naukowców:
w Ameryce: Ronin Institute for Independent Scholarship 2.0 oraz National Coalition of Independent Scholars. w Polsce: Fundacja Niezależny Zespół Badawczy.
Ludzie Współcześni niezależni naukowcy finansujący własne badania to m.in.
Stephen Wolfram, Julian Barbour, Aubrey de Grey, Barrington Moore, Susan Blackmore .
Niezelżeni naukowcy z polski m.in.:
Radoslaw Korda, Anna Maria Ozimek, Łukasz Maciejewski, Jakub Prejzner.
Przypisy
Kategoria:Nauka