mały|300x300px|Młody Azzedine Alaïa. Azzedine Alaïa (arab. عز الدين عليّة), (ur. 26 lutego 1935 w Tunisie, zm. 18 listopada 2017 w Paryżu) – francusko-tunezyjski stylista i projektant mody. W młodości studiował rzeźbiarstwo na Akademii Sztuk Pięknych w Tunisie, jednak porzucił je na rzecz krawiectwa. Wyjechał do Paryża pod koniec lat 50., gdzie w zamian za nocleg wykonywał drobne prace. Jednocześnie doskonalił się w krawiectwie, odbywając praktyki u Guy'a Laroche'a, francuskiego projektanta mody. Pod koniec 1959 roku poznał swojego partnera na całe życie, Christopha von Weyhe. Pięć lat później otworzył swoje krawieckie atelier przy ulicy Bellechasse i zbudował tam prywatną klientelę. W 1969 poczuł zew kolekcjonerstwa i zaczął nabywać sukienki i przedmioty designerskie. W latach 70. Azzedine Alaïa podjął współpracę z licznymi markami modowymi. Okres ten zwieńczyło decydujące spotkanie z Thierrym Muglerem, który szybko zachęcił go do dalszego rozwoju, oraz poznanie Carli Sozzani, wiernej przyjaciółki na całe życie. Następnie, po publikacji w 1979 roku pierwszego artykułu na jego temat przez Michela Cressole’a, zyskał wsparcie licznych redaktorek mody. Wraz z początkiem lat 80., okresu modowego renesansu, postanowił stworzyć własną markę, Azzedine Alaïa. W 1981 w kameralnym gronie odbyła się prezentacja jego debiutancka kolekcji. Już we wrześniu kolejnego roku odniósł sukces w Stanach Zjednoczonych. mały|300x300px|Logo marki Alaïa
Jako przyjaciel najbardziej znanych modelek, wśród których były Stephanie Seymour, Veronica Webb i Naomi Campbell, szybko zwrócił na siebie uwagę i stał się ulubieńcem magazynów modowych. Zdobywszy większą popularność na przestrzeni kolejnych dziesięciu lat, w 1984 roku postanowił przenieść swoje atelier do prywatnej rezydencji przy ulicy Parc-Royal w sercu dzielnicy Marais. W następnym roku wrócił do Stanów Zjednoczonych na wyreżyserowany przez Jean-Paula Goude’a pokaz swojej kolekcji, który został wystawiony przed tysiącem widzów i wysoko oceniony przez amerykańską prasę. Wkrótce potem otrzymał dwa Oscary modowe za kostiumy do filmu „Zabójczy widok”. Na ceremonię przybył w towarzystwie Grace Jones w słynnej różowej sukience. Następnie otworzył butik w Nowym Jorku, który udekorował Julian Schnabel. W tamtym okresie Alaïa postanowił nie przejmować się kalendarzem modowym i tworzyć we własnym tempie.
W 1990 roku Azzedine Alaïa po raz kolejny przeniósł swoje atelier, tym razem na róg ulic Verrerie i Moussy. Rok później podjął współpracę z Tati, wykorzystując estetykę szyldu tej taniej marki odzieżowej. W połowie lat 90. Alaïa zniknął ze sceny publicznej, co wzbudziło falę krytyki w prasie, która z czasem jednak ucichła. Niezależnie od tego nadal przedstawiał swoje kolekcje prywatnej klienteli. W 1996 roku we Florencji odbyła się pierwsza wystawa podsumowująca jego działalność artystyczną. W kolejnej dekadzie współpracował z włoską marką Prada, równolegle tworząc własne projekty. Jego kolekcja haute couture z 2003 roku oznaczała oficjalne wkroczenie do świata wysokiej mody. Kilka lat później związał się z grupą Richemond. W 2008 otrzymał tytuł kawalera Legii Honorowej. Pięć lat później odbyła się pierwsza wystawa poświęcona jego twórczości we Francji .
Na przestrzeni 50 lat Azzedine Alaïa zyskał międzynarodowe uznanie dzięki swoim strukturalnym, architektonicznym sukienkom - bez promocji i reklam, a także mimo prezentowania swoich kreacji w prywatnym gronie.
Projektant mody alt=Longue robe noire.|mały|Czarna sukienka projektu Azzedine Alaïa W przeciągu zaledwie kilku dekad Azzedine Alaïa stał się symbolem, a nawet „legendą”. Miłośnicy mody z całego świata uwielbiają go za jego obcisłe, pozbawione efektu sztuczności sukienki. Można określić go „stylistą”, w znaczeniu osoby projektującej ubrania prêt-à-porter, jednak jego twórczość znacznie wykraczała poza sam szkic, gdyż Alaïa często „rzeźbił” ubrania na manekinach lub nawet bezpośrednio na ciele klientek Valerie Steel, Suzy Menkes, Fashion Designer A-Z, Kolonia 2013 (ang. • fr. • niem.).. Laurence Benaïm zauważa: „mało rysuje. Wkleja swoje szkice na kalce do sekretnego zeszytu, aby zachować pomysłLaurence Benaim, Azzedine Alaïa, le prince des lignes, Paryż 2013 (fr.).. Dodaje, że „kreśli wzory, poprawia tkaniny, […] lubi ciąć, szyć i rozpruwać"Laurence Benaim, Azzedine Alaïa, le prince des lignes, Paryż 2013 (fr.).. Nazywany jest „stylistą” również dlatego, że nie jest krawcem ani grand couturier — bardzo wąsko rozumianym we Francji określeniem zawodu związanego z szyciem na miarę i haute couture. Jednak sam Azzedine Alaïa podkreślał: „Jestem krawcem! Na pewno nie stylistą!”, gdyż „ubranie musi zostać uszyte. Nie nosi się szkicówOlivier Saillard, Alaïa, Palais Galliera (préf. Bertrand Delanoë), 2013 (fr.).. To samo potwierdza Olivier Saillard, precyzując, że „jest krawcem. W ścisłym znaczeniu tego słowa. Wszystko jest wymodelowane, obcięte i uszyte przez niego. Potrafi zrobić wszystko. Nawet jeśli nie wykonuje niczego sam, jest jednym z nielicznych dziś projektantów, którzy potrafią wykonać wszystkie etapy tworzenia modelu […] Co więcej, udało mu się uniknąć nieco archaicznej debaty między prêt-à-porter i haute coutureOlivier Saillard, Vertige sculptural, „L'Officiel de la couture et de la mode de Paris” (no 978), 2013 (fr.).". Azzedine Alaïa jest więc „na pograniczu haute couture, której nie nazywa się po imieniu, i prêt-à-porter François Baudot, "Alaïa", 1998, (fr.).". Już kilka lat wcześniej Michel Cressole napisał, że Alaïa jest „najbadziej dyskretnym wśród wielkich projektantów mody, być może dlatego, że jest ostatnim z nich”. Z tym stwierdzeniem zgodzili się Jean-Paul Goude i Olivier Saillard, którzy nazywali Azzedine Alaïę “ostatnim grand couturierOlivier Saillard, Modes d'expression, „Vogue Paris”, 2013 (fr.).". Goude mówił o nim, że jest „największym projektantem mody, jakiego kiedykolwiek znała branża modowa”, a François Baudot określał go mianem „rzeźbiarza” i „artysty plastyka” ze względu na jego kunszt w przedstawianiu kobiecego ciałaFrançois Baudot, "Alaïa", 1998, (fr.).. Jego wejście w świat haute couture na początku lat 2000 było z pewnością odpowiedzią na ten często kwestionowany problem semantyczny.
Moda mały|300x300px|Bluzka i spódnica Azzedine Alaïa z 1985Nie da się jednoznacznie określić stylu AlaïiDonatien Grau, La vie Alaïa, Arles 2020 (fr.).. On sam uważał: „Kiedy tworzę ubranie, nigdy nie myślę o tym, by pokazać swój wizerunek czy styl […] myślę o kobietachOlivier Saillard, Alaïa, Palais Galliera (préf. Bertrand Delanoë), 2013 (fr.).”, dodając: „nie uważam, że trzeba mieć jakiś styl. Każde ubranie zależy od kobiet, nie da się tego uogólnićDonatien Grau, La vie Alaïa, Arles 2020 (fr.).”. A jednak Azzedine Alaïa do tej pory znany jest ze swych obcisłych, prostych sukienek o wyrazistych sylwetkach, przypominających „drugą skórę, dopasowującą się blisko do kształtówOlivier Saillard, Alaïa, Palais Galliera (préf. Bertrand Delanoë), 2013 (fr.).”. Poza tym przykładem w twórczości projektanta regularnie powracają pewne charakterystyczne elementy. W jego pierwszej kolekcji czerń, biel, przezroczystość oraz przede wszystkim mistrzowsko opracowana skóra łączą się ze sobą w całość. Powraca również określona paleta, zwykle ciemnych kolorów: szmaragdowa zieleń, purpura, kremowy lub beżFrançois Baudot, "Alaïa", 1998, (fr.).. Mimo to Alaïa nadal preferował czerń, która jego zdaniem „podkreśla osobowośćOlivier Saillard, Alaïa, Palais Galliera (préf. Bertrand Delanoë), 2013 (fr.).”. Od 1981, Alaia często korzystał z zamków błyskawicznych. W jego kolekcji haute couture z 2003 roku pojawił się model z zamkiem błyskawicznym długim na około siedem metrówOlivier Saillard, Alaïa, Palais Galliera (préf. Bertrand Delanoë), 2013 (fr.).. Z roku na rok eksperymentował także z siateczkowymi tkaninami, które włączał do swoich kolekcji, niekiedy wykorzystując materiały elastyczneOlivier Saillard, Alaïa, Palais Galliera (préf. Bertrand Delanoë), 2013 (fr.).. Posługiwał się również takimi materiałami jak lycra do tworzenia swoich charakterystycznych sukienek w pasy. Choć ta technika pojawiła się po raz pierwszy w 1983 roku, osiągnęła swój szczyt w kolekcji wiosna-lato 1990Miren Arzalluz, Laurence Benaïm, Gaspard de Massé, Olivier Saillard, Alaïa et Balenciaga : Sculpteurs de forme, Carla Sozzani (red.), Association Azzedine Alaïa, 2020 (fr.).. Michel Tournier przypuszcza, że dzięki tej „grze z elastycznymi tkaninami, [Alaïa] odpowiedział na sprzeczną potrzebę kobiet: być opasaną sukienką tak ciasno, jak to tylko możliwe, a jednocześnie zachować swobodęOlivier Saillard, Alaïa, Palais Galliera (préf. Bertrand Delanoë), 2013 (fr.).”. To samo potwierdzał sam projektant: „Dzięki lycrze, nie trzeba już zakładać gorsetu żeby wyszczuplić talię, a jednocześnie ciało kobiety jest mniej ograniczoneWywiad: Isabelle Cerboneschi, « Alaïa dans la peau », Le Temps, 2009. .” Kolejnym charakterystycznym elementem była biała koszula, najcześciej bawełniana, nieustannie reinterpretowana przez Alaïę, często łączona z garniturem składającym się z krótkiej marynarki lub spódnicy z falbanamiOlivier Saillard, Alaïa, Palais Galliera (préf. Bertrand Delanoë), 2013 (fr.)..
Niektóre mniej tradycjne wersje szczególnie zapadły w pamięć, jak jeansowy garnitur z zamkami błyskawicznymi z 1986 rokuOlivier Saillard, Alaïa, Palais Galliera (préf. Bertrand Delanoë), 2013 (fr.). czy zaprezentowane pięć lat później modele inspirowane motywem szyldu marki TatiOlivier Saillard, Alaïa, Palais Galliera (préf. Bertrand Delanoë), 2013 (fr.). – nietypowa kolekcja, która mimo wszystko zapisała się w historii mody. Z pewnością najbardziej znaną kreacją projektanta, natychmiast z nim kojarzoną, jest różowa, dżersejowa suknia wieczorowa założona przez Grace Jones na Oscary modoweOlivier Saillard, Alaïa, Palais Galliera (préf. Bertrand Delanoë), 2013 (fr.).. Oprócz całej damskiej garderoby, płaszczy i surdutów, spódnic „łyżwiarskich”, z nazwiskiem projektanta kojarzone są również skórzane ubrania z ćwiekami, wykorzystanie acetalu lub muślinu, sznurowania i gorsetów, a także intencjonalne perforacje w tkaninach przypominające koronkiMiren Arzalluz, Laurence Benaïm, Gaspard de Massé, Olivier Saillard, Alaïa et Balenciaga : Sculpteurs de forme, Carla Sozzani (red.), Association Azzedine Alaïa, 2020 (fr.)..
„Ja tworzę ubrania, kobiety tworzą modęDonatien Grau, La vie Alaïa, Arles 2020 (fr.)..”
Kolekcjoner Jako pasjonat mody i sztuki, a zarazem „kompulsywny kolekcjoner”, Azzedine Alaïa zgromadził imponującą kolekcję dzieł designerskich i krawieckich, nabywanych między innymi na aukcjachGodfrey Deeny, Alaia threatens to pull out of Barneys if Leger stays, „Women's Wear Daily”, 1995 (ang.).. Jego zbiór liczy ponad 32 0000 obiektów, w tym 700 kreacji Madame Grès, 400 projektów Balenciagi, 300 Adriana Olivier Saillard, Le monde d'Azzedine Alaïa : Taille collectionneur, „Challenges”, 2020 (fr.)., a także prace Madeleine Vionnet Marie Leblay, "Azzedine Alaïa", 2008, (fr.)., Paula Poireta, Elsy Schiapparelli czy bardziej współczesnych projektantów, takich jak jak Margiela, Comme des Garcons czy Junya Watanabe. „To raczej kolekcja przyjaciół”, mawiał, odnosząc się również do zbioru zdjęć Bettiny Graziani. Poza modą w kolekcji znajdują się także dzieła designerów Martina Szekelyego i Marca Newsona.