Murowanka (, Murawanka; , Murowanka) – wieś na Białorusi, w obwodzie grodzieńskim, w rejonie szczuczyńskim, w sielsowiecie Możejków; dawniej część Małomożejkowa. W 2009 roku liczyła 176 mieszkańców.
Położenie Murowanka znajduje się około 24 km na północy wschód od centrum rejonu, Szczuczyna, i 183 km na zachód od Mińska. Przez wieś przebiega linia kolejowa Lida – Mosty, a najbliższa stacja, Skrzybowce, leży 2 km od Murowanki. W pobliżu miejscowości płynie rzeka Lebioda, prawy dopływ Niemna, a także prawy dopływ Lebiody – Murowanka. W sąsiedztwie wsi, oprócz Możejkowa (na północy), znajdują się agromiasteczko i wieś . Przez miejscowość przebiegają też drogi lokalne N-6484 (Н-6484) i N-7593 (Н-7593).
Historia Pierwsza wzmianka w dokumentach historycznych wiąże się z budową tutejszej unikatowej cerkwi (Możejkowskiej), która według różnych źródeł pochodzi z początku lub połowy XVI wieku. Obecna nazwa wsi prawdopodobnie pochodzi od wzniesienia tu murowanej budowli – „murowanki”Por. . Wzniesienie warownej cerkwi związane jest z właścicielem miejscowości – herbu Kościesza (ok. 1481–1542), podkoniuszym wileńskim, sprawcą województwa wileńskiego. Ufundowana przez niego świątynia została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO na Białorusi w 2004 r.
Kolejnym właścicielem majątku możejkowskiego został (zm. 1550), który poślubił wdowę po wspomnianym Mackowiczu (Mackiewiczu). Następnie dobra te objęła wnuczka Szymka Elżbieta Szymkowiczówna, która wniosła Możejki w posagu Krzysztofowi Naruszewiczowi, podskarbiemu litewskiemu. Jego syn, Aleksander Krzysztof Naruszewicz, podkanclerzy litewski, połączył Możejków Mały i Możejków Wielki. Z kolei poprzez córkę Aleksandra, Marię (Mariannę) Teklę Naruszewiczównę, cały majątek możejkowski trafił w ręce jej męża, Jerzego Karola Chodkiewicza, oboźnego litewskiego.
Po unii brzeskiej cerkiew przeszła w ręce unitów. W 1656 r., podczas wojny Rosji z Rzecząpospolitą Obojga Narodów cerkiew została napadnięta przez Kozaków, którzy splądrowali Murowankę i zabili księdza. Miejscowość ucierpiała także w 1706 roku podczas wojny północnej, gdy wojska szwedzkie Karola XII ostrzelały z armat świątynię.
W 2 poł. XVIII w. po Chodkiewiczach dobra możejkowskie drogą zakupu trafiły do Samuela Kostrowickiego, łowczego i pisarza grodzkiego lidzkiego. Tymczasem cerkiew, wciąż jeszcze unicka, została praktycznie opuszczona. Od 1794 roku, z woli Kazimierza Kostrowickiego, właściciela Możejkowa, cerkiew w Murowance zaczęła nabierać charakteru kościoła rzymskokatolickim.
W wyniku III rozbioru Rzeczypospolitej w 1795 r. miejscowość znalazła się w granicach Imperium Rosyjskiego, w powiecie lidzkim guberni wileńskiej. Po likwidacji obrządku unickiego cerkiew w Murowance została włączona w struktury Cerkwi prawosławnej.
W 1905 r. we dworze w Murowance (wołost Lebioda) mieszkało 18 ludzi (10 mężczyzn, 8 kobiet).
Cerkiew i jej otoczenie bardzo ucierpiały podczas I wojny światowej, kiedy do Moskwy wywieziono kosztowności, a w świątyni przetrzymywano jeńców wojennych i magazynowano żywność.
W dwudziestoleciu międzywojennym Murowanka leżała w Rzeczpospolitej Polskiej, w gminie Lebioda Wielka, która należała początkowo do powiatu lidzkiego województwa nowogródzkiego, od 29 maja 1929 r. – do nowo utworzonego powiatu szczuczyńskiego. Według spisu powszechnego z 1921 r. Murowanka była kolonią liczącą 4 domy mieszkalne, w których mieszkały 24 osoby: 13 mężczyzn, 11 kobiet. 9 deklarowało się jako rzymscy katolicy i Polacy, a 19 jako prawosławni i Białorusini.
W tym okresie, w 1928 r., Cerkiew Narodzenia Matki Bożej w Murowance została zamieniona na kościół rzymskokatolicki w dekanacie lidzkim archidiecezji wileńskiej.
W 1933 r. w gminie Lebioda, w powiecie szczuczyńskim, odnotowano, oprócz Możejkowa Małego, trzy Murowanki: osadę, kolonię i domek kolejowy (osadę kolejową).
Po agresji ZSRR i ustanowieniu władzy sowieckiej świątynia w Murowance została zamknięta i przekształcona magazyn kołchozu. Przez kolejne dekady jedynymi pamiątkami po jej religijnej funkcji były katolickie krzyże, których nigdy nie usunięto z wież. Pod koniec lat 80. i na początku lat 90. XX wieku cerkiew została zwrócona wiernym, odrestaurowana i od tego czasu stała się parafialną cerkwią prawosławną w dekanacie szczuczyńskim eparchii grodzieńskiej i wołkowyskiej Egzarchatu Białoruskiego Patriarchatu Moskiewskiego.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Wsie w rejonie szczuczyńskim