Sidney Charles Bartholomew „Ben” GascoigneTę formę imienia podają m.in. profil Australian Academy of Science, baza Australian Honours oraz biografia F. Watsona z 2025. W części starszych źródeł – Encyclopedia of Australian Science i anglojęzyczna Wikipedia – występuje wariant „Bartholemew”. (ur. 11 listopada 1915 w Napier, zm. 25 marca 2010 w Canberze) – urodzony w Nowej Zelandii astronom optyczny i specjalista w dziedzinie fotometrii. Odegrał ważną rolę w projektowaniu i uruchomieniu największego australijskiego teleskopu optycznego, Teleskopu Angielsko-Australijskiego (AAT), przez pewien czas jednego z najważniejszych instrumentów astronomicznych na świecie. Wykształcenie zdobył w Auckland oraz na Uniwersytecie w Bristolu, po czym podczas II wojny światowej przeniósł się do Australii, by pracować w obserwatorium słonecznym na Mount Stromlo w Canberze, gdzie stał się biegły w projektowaniu i wykonywaniu elementów optycznych, w tym podzespołów teleskopów.
Po wojnie Gascoigne wraz z astronomem Geraldem Kronem wykorzystał zmodernizowane teleskopy Mount Stromlo, by ustalić, że odległość między Drogą Mleczną a karłowatymi galaktykami Obłoków Magellana była niedoszacowana dwukrotnie. Ponieważ tę odległość wykorzystywano do kalibracji innych pomiarów astronomicznych, nowy wynik prowadził do około dwukrotnego zwiększenia szacowanej skali Wszechświata. Wykazali też, że gwiazdotwórczość w Obłokach Magellana zachodziła później niż w Drodze Mlecznej, co obaliło dotychczasowy pogląd, jakoby oba układy ewoluowały równolegle. Przez większość kariery był związany z Obserwatorium Mount Stromlo. Pomógł przekształcić je z obserwatorium słonecznego w ośrodek badań nad gwiazdami i galaktykami oraz uczestniczył w tworzeniu jego stacji terenowej w północnej Nowej Południowej Walii – Obserwatorium Siding Spring. Gdy rządy Wielkiej Brytanii i Australii porozumiały się co do wspólnej budowy Teleskopu Angielsko-Australijskiego w Siding Spring, Gascoigne uczestniczył w pracach od pierwszej koncepcji aż po długie uruchamianie instrumentu i wykonał nim pierwsze zdjęcie. Za zasługi dla astronomii i dla Teleskopu Angielsko-Australijskiego został odznaczony jako Oficer Orderu Australii.
Gascoigne i jego żona, artystka , mieli troje dzieci. Po przejściu na emeryturę napisał kilka prac z historii astronomii australijskiej. Był także fotografem i asystentem Rosalie, wykorzystując swoje umiejętności techniczne, by jej dzieła sztuki nadawały się do trwałej ekspozycji publicznej.
Młodość Rodzice Gascoigne’a poznali się i pobrali w Levin w Nowej Zelandii tuż przed I wojną światową. Wkrótce przenieśli się do Napier, gdzie w 1915 urodził się Ben. Uczęszczał do Auckland Grammar School, a stypendium do Auckland University College (późniejszy Uniwersytet w Auckland) zdobył jeszcze przed ukończeniem szkoły średniej. Postawiony przed wyborem między historią a naukami ścisłymi, wybrał te drugie, ponieważ silnie się jąkał i sądził, że będzie to dla niego mniejszą przeszkodą. Ukończył studia licencjackie i magisterskie z wyróżnieniem zarówno z matematyki, jak i z fizyki, kończąc je w 1937. Mimo tych osiągnięć nie uważał się za przygotowanego praktycznie. Wspominał: „Wciąż byłem bardzo teoretykiem, bez żadnej fizyki doświadczalnej. Profesor w Auckland krzywił się, gdy przechodziłem obok szafy, w której trzymano dobre przyrządy!”.
W 1933, jeszcze na studiach, poznał swoją przyszłą żonę, Rosalie Norah King Walker, choć pobrali się dopiero po dekadzie.
Choć Gascoigne zawsze zamierzał studiować matematykę w Cambridge, na jego karierze zaważyło pewne wydarzenie. W 1931W wywiadzie z Cromptonem Gascoigne błędnie podaje rok 1928. trzęsienie ziemi w Nowej Zelandii zabiło Michaela Hiatta Bakera, młodego podróżnika z Bristolu. Jego rodzice ufundowali stypendium podyplomowe jego imienia na studia na Uniwersytecie w Bristolu, które Gascoigne zdobył i podjął w 1938. Podczas pracy nad doktoratem w Bristolu opracował dyfrakcyjną teorię testu Foucaulta, służącego do oceny kształtu dużych zwierciadeł teleskopowych. Doktorat z fizyki ukończył w 1941, lecz w Europie wybuchła już wojna, a on sam wrócił do Nowej Zelandii ostatnim dostępnym statkiem.
Służba wojenna 1940–1945 Po powrocie do pracy na wydziale fizyki w Auckland Gascoigne zajął się optyką wojskową, opracowując celowniki i dalmierze, nie pozostał tam jednak długo. , dyrektor obserwatorium słonecznego w Canberze (późniejsze Obserwatorium Mount Stromlo), poszukał Gascoigne’a, ponieważ jego „doświadczenie w pracy optycznej [było] wyjątkowe”, a on sam był „wyszkolony w sposób, w jaki nikt inny w Australii”. Gdy w 1941 Woolley zaproponował mu stypendium badawcze, Gascoigne przeniósł się do Canberry. Jego pierwszym zadaniem było zaprojektowanie celownika przeciwlotniczego. Brał też udział w wielu innych wojskowych projektach optycznych. W 1944, po zamknięciu , w którym mieściła się państwowa służba czasu, Gascoigne odtworzył ją na Mount Stromlo, wykorzystując dwa zegary Shortta-Synchronome i przystosowany sprzęt obserwacyjny. Służba czasu działała na Mount Stromlo do 1968. Doświadczenie zdobyte podczas wojny okazało się później bardzo cenne. Gascoigne pracował w jedynym w Australii ośrodku prowadzącym pełne prace optyczne: od projektu i wykonania po montaż i testy. Jak sam wspominał, „skończył jako całkiem praktyczny człowiek, zwłaszcza ze śrubokrętem”.
Dekadę po pierwszym spotkaniu Rosalie przyjechała do Canberry i 9 stycznia 1943 wzięli ślub. Ich pierwszy syn, Martin, urodził się w listopadzie, a drugi, Thomas, w 1945.
Mount Stromlo mały|Gascoigne w Obserwatorium Mount Stromlo, 1948 Po zakończeniu wojny Woolley przestawił obserwatorium z badań słonecznych na badania gwiazd i galaktyk. Doprowadzenie starych, nieużywanych teleskopów do stanu używalności wymagało czasu – trzeba je było wyremontować, a jeden odbudować niemal od podstaw. Gascoigne zaczął pracować w rodzącej się dziedzinie fotometrii fotoelektrycznej, mierząc jasność gwiazd dokładniej, niż było to możliwe metodami fotograficznymi. W 1951, dzięki sprzętowi przywiezionemu przez goszczącego astronoma Geralda Krona z kalifornijskiego Obserwatorium Licka, obserwował gwiazdy zmienne typu cefeid, wykorzystywane do wyznaczania odległości astronomicznych. Mając przyznane dziewięć miesięcy czasu obserwacyjnego na 30-calowym teleskopie zwierciadlanym Reynoldsa – co było nadzwyczajną okazją – Gascoigne, Kron i inni przebadali cefeidy w Małym Obłoku Magellana, a później w Wielkim Obłoku Magellana, a także zbadali barwy gromad gwiazd w Małym Obłoku.
Badania przyniosły niezwykłe wyniki: „oznaczały, że Obłoki Magellana są dwa razy dalej, niż dotąd sądzono, a jeśli baza pomiarowa jest dwa razy dłuższa, to rozmiar Wszechświata się podwaja”. Wykazały też, że gwiazdotwórczość w Obłokach Magellana zachodziła później niż w Drodze Mlecznej. Wyniki obaliły dotychczasowy pogląd, jakoby nasza Galaktyka i Obłoki Magellana ewoluowały równolegle. Gascoigne mówił o swojej pracy:
Późniejsze badania potwierdziły te – jak je określono – pionierskie wyniki, uzyskane dzięki bardzo nowatorskim technikom.
mały|Góra Siding Spring; na jej szczycie znajduje się kopuła Teleskopu Angielsko-Australijskiego W 1949 urodziło się trzecie dziecko Gascoigne’ów, córka Hester. Jak wielu pracowników obserwatorium, rodzina mieszkała w służbowym domu na Mount Stromlo, z dala od Canberry. Było tam zimno i samotnie, zwłaszcza dla Rosalie, lecz oboje lubili przebywać na świeżym powietrzu, a krajobraz inspirował twórczość Rosalie i jej późniejszą karierę artystyczną. W 1960 przenieśli się do dzielnicy Deakin w Canberze, a pod koniec lat 60. do innej dzielnicy, Pearce.
W 1957 odpowiedzialność administracyjną za obserwatorium przeniesiono z rządu australijskiego na Australijski Uniwersytet Narodowy (ANU), co popierali zarówno dyrektor Woolley, jak i Gascoigne. Był to okres istotnych zmian: w styczniu 1956 Woolley ustąpił ze stanowiska dyrektora Mount Stromlo, by objąć funkcję Astronoma Królewskiego i dyrektora Królewskiego Obserwatorium w Greenwich. Zastąpił go holendersko-amerykański astronom Bart Bok, którego Gascoigne lubił i pod którego kierownictwem odgrywał znaczącą rolę. Również w 1957 zespół Mount Stromlo zaczął poszukiwać nowej lokalizacji obserwatorium terenowego ze względu na rosnące zanieczyszczenie światłem od powiększającej się Canberry. Po przeanalizowaniu 20 możliwych miejsc do finału zakwalifikowano dwa: Mount Bingar koło Griffith oraz Siding Spring koło Coonabarabran. Gascoigne należał do grupy uczonych, którzy w ramach poszukiwań odwiedzili górę Siding Spring, i był jednym z orędowników tego wyboru:
W 1962 wybrano Siding Spring, a w 1967 Obserwatorium Siding Spring było już w pełni operacyjne.
Pod koniec kadencji Woolleya zainicjowany przez niego 74-calowy teleskop wreszcie wszedł do użytku. Gascoigne, szukając nowego tematu badawczego i chcąc skorzystać z nowego teleskopu, zajął się gromadami kulistymi – zwartymi skupiskami dziesiątek tysięcy starych gwiazd o zbliżonym wieku. Dzięki nowej konstrukcji fotometru zdołał zmierzyć wyjątkowo słabe gwiazdy w tych gromadach. Ustalił, że gromady w Obłokach Magellana są zarówno młode, jak i stare i mają zupełnie inne cechy niż te w Drodze Mlecznej, co było ważne dla modelowania ewolucji galaktyk.
W 1963 Gascoigne opracował przyrząd zwany płytą korekcyjną, który umożliwił szerokokątną fotografię na nowym 40-calowym teleskopie w Siding Spring. Tego rodzaju płyty korekcyjne stosowano później w wielu teleskopach i zaczęto je nazywać korektorami Gascoigne’a. W tym okresie wspierał też utworzenie ogólnokrajowej organizacji astronomów – – która pierwsze posiedzenie odbyła w 1966, a Gascoigne został jej pierwszym wiceprzewodniczącym.
Gdy w 1966 Bok przeszedł na emeryturę, Gascoigne przez trzy miesiące pełnił obowiązki dyrektora do czasu przybycia następcy, amerykańskiego astronoma Olina J. Eggena. Choć Eggen, podobnie jak Bok, był wydajnym naukowcem, uchodził za „enigmatycznego” i „nieco szorstkiego”. Mimo wcześniejszej współpracy obaj nie ułożyli sobie relacji, w przeciwieństwie do kontaktów Gascoigne’a z innymi astronomami. Gascoigne mówił o Eggenie: „dał jasno do zrozumienia, że nie mam już udziału w kierowaniu obserwatorium. Nie dostawałem żadnych informacji, nie widziałem dokumentów, nie uczestniczyłem w zebraniach i nie pytano mnie o radę, nawet w sprawach optycznych”.
Teleskop Angielsko-Australijski mały|Teleskop Angielsko-Australijski w Obserwatorium Siding Spring koło Coonabarabran, który Gascoigne pomagał projektować i uruchamiać W 1963 Gascoigne opublikował w czasopiśmie Nature artykuł zatytułowany „Towards a Southern Commonwealth Observatory”. Wkrótce zajął się projektem, który zdominował dalszą część jego kariery akademickiej: współtworzeniem jednego z największych teleskopów optycznych świata w Siding Spring. Na początku lat 60. rządy Australii i Wielkiej Brytanii zaproponowały współpracę przy budowie wspólnego teleskopu, a Gascoigne znalazł się wśród zaangażowanych ekspertów. W 1967 oba rządy formalnie uzgodniły budowę dużego teleskopu, nazwanego Teleskopem Angielsko-Australijskim (AAT). Wobec istniejącej już infrastruktury Obserwatorium Siding Spring należącego do ANU bez trudu uzgodniono je jako lokalizację AAT. Gascoigne był jednym z czterech członków komitetu technicznego powołanego do nadzorowania budowy. Kierował pracami nad konstrukcją i optyką nowego instrumentu, a w 1974 został głównym astronomem odpowiedzialnym za jego uruchomienie.
Przez kilka lat toczył się zacięty spór o zarządzanie nową placówką. ANU oraz dyrektor Mount Stromlo Olin Eggen chcieli, by teleskop podlegał uniwersytetowi, podczas gdy inni astronomowie australijscy oraz strona brytyjska opowiadali się za niezależną strukturą. W 1973 spór rozstrzygnięto na rzecz niezależnej struktury – Anglo-Australian Observatory. Gascoigne był jednym z niewielu pracowników Mount Stromlo, którzy przez dłuższy czas pracowali przy AAT w fazie jego tworzenia.