Ośrodek Monitorowania Zachowań Rasistowskich i Ksenofobicznych (OMZRiK) – polska organizacja pozarządowa działająca w formie fundacji, zajmująca się monitorowaniem przejawów rasizmu, ksenofobii, antysemityzmu i homofobii, zawiadamianiem o nich organów ścigania oraz prowadzeniem wobec ich domniemanych sprawców postępowań cywilnych i karnych, w tym poprzez subsydiarne akty oskarżenia. Organizację założyli Rafał Gaweł i , a jej działalność i finanse były przedmiotem materiałów prasowych.

Historia Powstanie i organizacja

Ośrodek powstał w 2014 z inicjatywy Rafała Gawła, animatora kultury związanego z Białymstokiem, oraz Konrada Dulkowskiego, z czasem przybierając formę fundacji z siedzibą w Warszawie, której prezesem został Dulkowski.

Wyjazd Rafała Gawła do Norwegii W styczniu 2019 Sąd Apelacyjny w Białymstoku prawomocnie skazał Rafała Gawła na dwa lata pozbawienia wolności za oszustwa finansowe na szkodę między innymi jego kontrahentów, banku oraz Fundacji im. Stefana Batorego, łagodząc wcześniejszy wyrok czterech lat. Tuż po ogłoszeniu wyroku Rafał Gaweł wyjechał wraz z rodziną do Norwegii, dokąd zbiegł przed odbyciem kary. We wrześniu 2020 norweski urząd przyznał mu azyl polityczny, uzasadniając decyzję brakiem szans na rzetelny proces, brakiem kontroli polskich władz nad bojówkami skrajnej prawicy oraz politycznym charakterem sprawy karnej. Decyzję tę opisywano jako pierwszy taki przypadek od czasów PRL. Rafał Gaweł, przebywając w Norwegii, utrzymywał, że również tam jest celem gróźb ze strony środowisk narodowych, czego przykładem była sprawa zatrzymanego w 2024 mężczyzny.

Działalność Ośrodek przegląda media społecznościowe i przestrzeń publiczną, a wpisy oraz zachowania, które uznaje za przestępstwa z nienawiści, zgłasza policji i prokuraturze. Część postępowań prowadzi w formie subsydiarnego aktu oskarżenia, czyli instytucji stosowanej wtedy, gdy prokuratura dwukrotnie odmówi wszczęcia dochodzenia lub umorzy postępowanie, a działania procesowe finansuje głównie ze zbiórek internetowych.

Wybrane postępowania Sprawy zainicjowane przez Ośrodek W procesie dotyczącym marszu Obozu Narodowo-Radykalnego w Białymstoku z 2016, podczas którego skandowano hasło „a na drzewach zamiast liści będą wisieć syjoniści”, sąd prawomocnie skazał uczestników marszu na kary więzienia w zawieszeniu za nawoływanie do nienawiści na tle narodowościowym, a postępowanie toczyło się z subsydiarnego aktu oskarżenia. Ośrodek zalicza te wyroki do swoich najważniejszych osiągnięć, choć portal Zero.pl zwracał uwagę, że nie zawsze można jednoznacznie przypisać mu takie sukcesy.

Na podstawie subsydiarnego aktu oskarżenia złożonego przez Gawła w 2021 Parlament Europejski 9 listopada 2023 uchylił immunitet czworgu europosłom Zjednoczonej Prawicy – Beacie Mazurek, Tomaszowi Porębie, Beacie Kempie i Patrykowi Jakiemu. Sprawa dotyczyła rozpowszechniania spotu wyborczego Prawa i Sprawiedliwości z 2018, który zdaniem Ośrodka nawoływał do nienawiści wobec imigrantów.

W grudniu 2023 ruszył proces cywilny z powództwa Ośrodka przeciwko Stowarzyszeniu Dziennikarzy Polskich o naruszenie dóbr osobistych, związany z wystąpieniem Centrum Monitoringu Wolności Prasy w obronie białostockiej dziennikarki, która opisywała wyrok skazujący Gawła.

Sprawy przeciwko Ośrodkowi W 2024 fundacja przegrała proces z Agatą Schrötter, której wizerunek dwukrotnie umieściła na swoim profilu, co wywołało nienawistne komentarze pod jej adresem. Sąd nakazał Ośrodkowi publikację przeprosin, a gdy organizacja tego nie wykonała, rok później zagroził jej karą 10 tys. zł.

Finanse i kontrowersje W maju 2026 portal Zero.pl w materiale Pawła Figurskiego, opartym na sprawozdaniach fundacji składanych w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, zwrócił uwagę na rozbieżność między wysokimi wpływami z darowizn (na przykład 618 tys. zł w 2020 i 422 tys. zł w 2024) a niskim udziałem wydatków na cele statutowe oraz na publiczne apele o brakujące środki mimo dodatnich wyników finansowych. Przedstawiciele Ośrodka nie odpowiedzieli na pytania portalu, kwestionując rzetelność jego publikacji.

Zobacz też mowa nienawiści Stowarzyszenie Nigdy Więcej Otwarta Rzeczpospolita

Przypisy

Kategoria:Fundacje w Warszawie Kategoria:Polskie organizacje społeczne Kategoria:Organizacje antyfaszystowskie Kategoria:Antyfaszyzm w Polsce Kategoria:Rasizm w Polsce Kategoria:Prawa człowieka w Polsce