mały|Strona tytułowa kanonu (wydanie z 1729) Kanon (łac. Canon Missae pontificalis) – księga liturgiczna w obrządku rzymskim, zawierająca między innymi kanon mszalny, używana jedynie przy mszy pontyfikalnej w niezreformowanej (trydenckiej, „nadzwyczajnej”, „klasycznej”) formie obrządku.
Pochodzenie i opis Sytuacja obecna, w której wszystkie lub prawie wszystkie teksty mszalne zawarte są w jednej księdze (missale plenarium, „mszał pełny”), jest innowacją, która pojawiła się w średniowieczu. Wcześniej teksty mszalne były zawarte w kilku księgach, między innymi sakramentarzu, lekcjonarzu i antyfonarzu. Mszał pełny pojawia się w wieku XIII. Natomiast zwyczaj oddzielnego drukowania części stałych mszy do użytku biskupów jest dużo późniejszy; Antoni Nowowiejski, liturgista z przełomu XIX i XX wieku, określa, że drukowanie wyjątków z mszałów pełnych jako datujące się „od niedawnych czasów”.
Główną częścią księgi kanonu jest ryt mszy, który jednak nie zawiera początkowych modlitw u stopni ołtarza. W szczególności są tam zawarte prefacje z notacją muzyczną oraz kanon mszalny. Oprócz tego w księdze znajdują się modlitwy przed i po mszy, a w niektórych wydaniach także wzięte z pontyfikału obrzędy wybranych ceremonii sprawowanych przez biskupów (np. bierzmowania).
Galeria: wybrane strony kanonu pontyfikalnego (wydanie rzymskie, 1729)
Użycie Księgi kanonu używa się jedynie przy mszy pontyfikalnej, to znaczy przy uroczystej mszy sprawowanej przez biskupa (i niektórych prałatów) z asystą. Celebrans używa wtedy na zmianę kanonu (z częściami stałymi) oraz mszału (z częściami zmiennymi).
Na początku mszy pontyfikalnej na ołtarzu ustawia się otwartą księgę kanonu, który zastępuje zwykle używane tablice kanonów.
Przypisy
Kategoria:Księgi liturgiczne Kościoła katolickiego