Viktor Amadeus Henckel von Donnersmarck (ur. 15 września 1727 w Mertschütz, zm. 31 stycznia 1793 w Królewcu) – pruski wojskowy, generał porucznik, gubernator twierdzy w Królewcu oraz przedstawiciel rodu Henckel von Donnersmarcków. Był związany z dobrami bytomskimi i tarnogórskimi, należał do zakonu joannitów i został wyznaczony na komtura komandorii w Süpplingenburgu.
Pochodzenie
Pochodził ze śląskiej linii rodu Henckel von Donnersmarck. Był synem Leona Maksymiliana Henckla von Donnersmarcka i Barbary Eleonory, baronówny von Hock. Jego ojciec był właścicielem dóbr na Górnym Śląsku, wolnym panem stanowym Bytomia oraz kawalerem Orderu Orła Czarnego.
Urodził się w Mertschütz, obecnych Mierczycach, położonych wówczas w księstwie świdnicko-jaworskim. Rodzina należała do śląskiej arystokracji posiadającej rozległe dobra ziemskie w rejonie Bytomia i Tarnowskich Gór.
Kariera wojskowa
Początki służby
Wstąpił do armii pruskiej i rozpoczął służbę jako chorąży w pułku piechoty „Prinz von Preußen” nr 18. W grudniu 1745 roku uczestniczył w bitwie pod Kesselsdorf, stoczonej podczas II wojny śląskiej.
W 1750 roku awansował na podporucznika. Od 8 listopada 1756 do 12 kwietnia 1758 roku pełnił funkcję adiutanta księcia Henryka Pruskiego, młodszego brata króla Fryderyka II Wielkiego. Podczas tej służby, 25 marca 1757 roku, otrzymał stopień porucznika.
Wojna siedmioletnia
W czasie wojny siedmioletniej uczestniczył m.in. w bitwach pod Pragą, Rossbach, Zorndorf, Hochkirch i Torgau, a także w starciach pod Dedeleben i Hornburgiem.
Za odwagę wykazaną podczas bitwy pod Pragą w 1757 roku został odznaczony wojskowym orderem Pour le Mérite.
19 lutego 1758 roku został kapitanem sztabowym, a 12 kwietnia tego samego roku kapitanem i dowódcą kompanii. W 1762 roku awansował na majora.
W końcowej fazie wojny pełnił również funkcję łącznika pomiędzy Fryderykiem II a księciem Henrykiem. Przekazywał rozkazy króla oraz raporty i informacje przesyłane przez księcia.
Udział w wojnie rosyjsko-tureckiej
W 1769 roku, za zgodą króla pruskiego, uczestniczył jako ochotnik w działaniach armii rosyjskiej przeciwko Imperium Osmańskiemu. Brał udział w walkach pod Chocimiem podczas wojny rosyjsko-tureckiej.
Podczas walk 18 września 1769 roku miał przyczynić się do uporządkowania rosyjskich oddziałów po wtargnięciu wojsk osmańskich do obozu i do odparcia ataku. Książę Henryk Pruski upamiętnił jego udział w tych wydarzeniach inskrypcją na obelisku w Rheinsbergu.
Dalsze awanse i dowództwa
W 1772 roku awansował na podpułkownika, a w 1776 roku na pułkownika. W tym samym roku objął dowództwo pułku piechoty „von Steinwehr” nr 14, którym dowodził podczas wojny o sukcesję bawarską.
20 maja 1782 roku został generałem majorem, a 6 czerwca tego samego roku mianowano go szefem pułku. W październiku 1786 roku król Fryderyk Wilhelm II powierzył mu regiment po generale von Anhalcie oraz generalną inspekcję piechoty w Prusach Wschodnich.
W sierpniu 1787 roku został komendantem Memla i Piławy. W 1789 roku otrzymał stopień generała porucznika i stanowisko gubernatora Królewca.
14 lipca 1792 roku, za długoletnią służbę wojskową, został odznaczony Orderem Orła Czerwonego.
Zakon joannitów
Henckel von Donnersmarck należał do zakonu joannitów. Został wyznaczony na przyszłego komtura komandorii w Süpplingenburgu, jednak nie objął urzędu przed śmiercią.
Przynależność do zakonu była związana z jego pozycją w pruskiej elicie wojskowej i arystokratycznej. Joannici skupiali przedstawicieli protestanckiej szlachty oraz oficerów pozostających w służbie monarchii pruskiej.
Rodzina
Viktor Amadeus Henckel von Donnersmarck był dwukrotnie żonaty. 13 grudnia 1763 roku w Halberstadt poślubił Katharinę Friederike Wilhelminę von Wackerhagen, córkę Georga Augusta Christiana von Wackerhagena.
Z pierwszego małżeństwa pochodziły dwie córki:
Friederike Henriette Maximiliane Auguste Helene (1764–1835), żona Johanna Karla von Hagena; Wilhelmine Amalie (1765–1838), żona Albrechta Wilhelma von Massenbacha, a następnie Karla Alexandra Wilhelma von Tresckowa.
Drugą żoną Henckla von Donnersmarcka została Eleonore Maximiliane Ottilie von Lepel (1756–1843). W źródłach genealogicznych określana jest jako jego siostrzenica lub bratanica.
Z drugiego małżeństwa pochodzili:
Wilhelm Ludwig Viktor Henckel von Donnersmarck (1775–1849); Henriette Ulrike Ottilie (1776–1851), żona Juliusa von Pogwischa; Leo Victor Felix (1785–1861); Scipio Lazarus Viktor, urodzony 24 września 1787 roku w Królewcu.
Córka Henriette Ulrike Ottilie, Ottilie von Pogwisch, poślubiła Augusta von Goethego, syna Johanna Wolfganga von Goethego.
Śmierć
Zmarł 31 stycznia 1793 roku w Królewcu, gdzie pełnił funkcję gubernatora twierdzy. Miał 65 lat.
Odznaczenia
Pour le Mérite – 1757 Order Orła Czerwonego – 14 lipca 1792
Przypisy
Bibliografia
. .
Linki zewnętrzne
Viktor Amadeus Henckel von Donnersmarck w Deutsche Biographie
Kategoria:Donnersmarckowie Kategoria:Pruscy generałowie Kategoria:Uczestnicy wojny siedmioletniej Kategoria:Odznaczeni wojskowym Orderem Pour le Mérite Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Czerwonego Kategoria:Joannici Kategoria:Ludzie związani z Królewcem Kategoria:Ludzie związani z Tarnowskimi Górami Kategoria:Ludzie związani z Bytomiem Kategoria:Urodzeni w 1727 Kategoria:Zmarli w 1793