Kruchaweczka ząbkowana (Psathyrella spintrigeroides P.D. Orton) – gatunek grzybów należący do rodziny kruchaweczkowatych (Psathyrellaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Psathyrella, Psathyrellaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy opisał go w 1960 r. Peter Darbishire Orton na gałązkach, kłodach i liściach buka w Wielkiej Brytanii. Wskazał holotyp. Brak synonimów. Polską nazwę zarekomendowała Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów w 2025 r.
Morfologia Kapelusz Średnica 8–25 mm, początkowo paraboloidalny, w stadium dojrzałym wypukły, później szeroko wypukły. Powierzchnia gładka lub lekko pomarszczona, brzeg kapelusza u dojrzałych okazów półprzezroczyście prążkowany; jasnobrązowawy, średniobrązowy do ciemnobrązowego, po wyschnięciu ochrowy. Osłona wyraźna, nitkowata, biała; cały kapelusz początkowo pokryty rozproszonymi włókienkami, później utrzymującymi się na szerokim brzegu kapelusza w postaci małych, raczej niewyraźnych łusek. Osłona łącząca kapelusz z trzonem u dojrzałych okazów pozostaje w postaci wyraźnych łusek na brzegu. Trzon Wysokość 32–50 mm, grubość 3,5–4 mm, cylindryczny, pusty. Powierzchnia biała do kremowej, u podstawy jasnobeżowa, wierzchołek wyraźnie prążkowany od blaszki do podstawy i z małymi białymi łuseczkami. Cały trzon włóknisto-łuskowaty do lekko nitkowatego od włókienek osłony. Blaszki Gęste, L = 22–32, l = 1–5, o szerokości 2–6 mm, przyrośnięte do szeroko przyrośniętych, jasnobrązowe do brązowych. Ostrza białe z drobnymi strzępkami. Miąższ W kapeluszu o grubości 1–2,5 mm, w tym samym kolorze, jasnobeżowy. Zapach niewyraźny. Cechy mikroskopowe Podstawki 15–22 × (6–)7–9 μm, 4-zarodnikowe (rzadko 2-zarodnikowe), wąsko-maczugowate. Zarodniki (7–)7,5–8 × 4–4,5 μm, średnio 7,8–4,2 μm, Q = (1,6–)1,7–2, niektóre w widoku z boku bardzo lekko fasolkowate, w widoku z przodu elipsoidalne. Pora rostkowa niewyraźna, o szerokości 1–1,5 μm, z małym wyrostkiem wnęki; w wodzie żółtawobrązowe do brązowych, w 5% KOH szarobrązowe. Pleurocystydy liczne do bardzo licznych, 58–76 × 11–18 μm, butelkowate, wrzecionowate do szeroko wrzecionowatych, często z nieregularnym, zakrzywionym wierzchołkiem, ze ścianką o grubości 0,5–1 μm, pogrubiającej się do 2 μm w górnej części; czasami z małymi kryształami na wierzchołku rozpuszczającymi się w KOH. Brzeg blaszki zbudowany z licznych do bardzo licznych, gęsto upakowanych cheilocystyd pleurocystydowych, 37–54 × 9–15 μm, wrzecionowatych, rzadko butelkowatych, ze ścianą w części środkowej o grubości do 0,5 μm, rzadko grubiejącą do 0,5–1 μm w części górnej oraz licznych, kulistawych komórek 20–4 × 10–19 μm, cienkościennych lub o ściance o grubości do. 0,5 μm. Skórka kapelusza zbudowana z 2–3-komórkowej warstwy bezbarwnych komórek o średnicy 23–50 × 21–47 μm i grubości ściany do 1 μm. Kaulocystydy liczne, 31–90 × 9–19 μm, przeważnie butelkowatych z wydłużoną szyjką, o grubości ściany 0,5–1 μm, czasami w dolnej części pogrubiającej się do 1 μm. Osłona złożona z bezbarwnych, cienkościennych strzępek zakończonych łańcuchami szerokich lub powiększonych komórek. Obecne sprzążki. Gatunki podobne Kluczową cechą kruchaweczki ząbkowanej są cystydy pogrubione w górnej części. Grubość ścianek jest zmienna między kolekcjami: materiał typowy ma cystydy o dość grubych ścianach (średnio 1,6 μm). Możliwa jest pomyłka z P. rostellata Örstadius i P. artemisiae (Pass.) Konrad et Maubl. i Psathyrella artemisiae (Pass.) Konrad & Maubl. Główną różnicą jest grubość ściany cystyd. U P. spintrigeroides ściana cystyd jest najgrubsza na górze lub tuż pod nią, u P. rostellata i P. artemisiae ściana ta jest najgrubsza w środku.
Występowanie i siedlisko Występuje w Europie i Ameryce Północnej. Gatunek rzadki. Brak go w opracowanym w 2003 r. przez Władysława Wojewodę wykazie wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, ale w późniejszych latach podano jego stanowiska. Aktualne stanowiska podaje także internetowy atlas grzybów. Znajduje się w nim na liście gatunków zagrożonych i wartych objęcia ochroną.
Saprotrof. Występuje w lasach, na obumarłych pniach drzew
Przypisy
Kategoria:Kruchaweczkowate Kategoria:Mykobiota Polski