Zuul – rodzaj wymarłych dinozaurów ptasiomiednicznych z rodziny ankylozaurów, żyjących w kredzie późnej na terenie Ameryki Północnej. Skamieliny Zuul zostały odkryte w 2014 roku na terenie formacji Judith River w Montanie. Jedynym opisanym gatunkiem taksonu jest Zuul crurivastator.
Odkrycie i nazwa lewo|mały|243x243px|Lokalizacja, w której znaleziono skamieliny Zuul Skamieliny Zuul zostały wydobyte 16 maja 2014 roku przez firmę Theropoda Expeditions LLC. Holotypowy okaz, o oznaczeniu ROM 75860 odkryty został przez przypadek, podczas wydobywania ze skał formacji skamielin znajdującego się tam tyranozauroida, operator koparki natrafił na maczugę ogonową Zuul. Ze względu na pełne zakrycie w konkrecji piaskowcowej skamieliny tego i innych okazów nie ulegały erozji, dzięki czemu zachowały się w dobrym stanie. Niemal kompletny szkielet Zuul, obrócony brzuchem do góry podzielony był na dwa bloki. W jednym bloku znajdowała się czaszka wraz z tułowiem, w drugim ogon wraz z maczugą. W 2016 roku okaz został zakupiony przez Królewskie Muzeum Ontario, gdzie rozpoczęto badania nad skamielinami.
Nazwa rodzajowa Zuul zaczerpnięta została z filmu Pogromcy Duchów z 1984 roku. Współautorka opisu, Victoria Arbour dostrzegła podobieństwo między czaszką dinozaura, a jednym z filmowych potworów – Zuulem Strażnikiem Bramy. Nazwa gatunkowa, crurivastator, jest zbitką dwóch łacińskich wyrazów (crus „goleń” oraz vastator „niszczyciel”) i dosłownie oznacza „niszczyciel goleni” z uwagi na sposób wykorzystywania uzbrojonego w maczugę ogona, którym ankylozaury uderzały napastników, a także siebie nawzajem.
Opis lewo|mały|267x267px|Blok zawierający skamieniały grzbiet Zuul Szacunkowa długość dorosłego okazu Zuul wynosi ok. 6 metrów. Dorosły osobnik Zuul mógł ważyć ponad 2,5 tony. Autorzy opisu zauważyli u badanego okazu cechy autapomorficzne wyróżniające takson na tle innych ankylozaurów. Caputegulae, kostne płytki, z których zbudowana jest czaszka Zuul, na kościach nosowej, czołowej i ciemieniowej zachodziły na siebie jak dachówki. Na rogach wyrastających z kości łuskowej zaobserwowano niespotykane u innych taksonów bruzdy ciągnące się od wierzchołka do podstawy każdego z rogów. Osteodermy po bokach ogona, mają przednią krawędź o silnie wklęsłym profilu, podczas gdy ich wierzchołki są przesunięte do tyłu. Guzek ogonowy jest spłaszczony w pionie, a jego wysokość wynosi mniej niż jedną piątą długości całego ogona.
Oprócz skamieniałych kości i elementów obronnych (osteodermy nierzadko, wskutek czynników zewnętrznych ulegają przemieszczaniu, w przypadku Zuul wiele z nich pozostało na właściwym miejscu, umożliwiając dokładniejszą rekonstrukcję rozmieszczenia pancerza tego dinozaura) zachowały się także odciski skóry Zuul.
Czaszka Mierząca ok. 50 centymetrów czaszka Zuul jest jedną z największych odkrytych dotychczas czaszek należących do zamieszkujących Laramidię ankylozaurów (ustępuje długością jedynie trzem czaszkom Ankylosaurus magniventris o oznaczeniach AMNH 5214, AMNH 5895 i CMN 8880). Zuul miał szeroki pysk z parą kostnych nozdrzy skierowanych do przodu. Za nozdrzami czaszkę chronią zachodzące na siebie kostne płytki. Dwa pierwsze rzędy mają kształt prostokątny, trzeci i kolejne rzędy mają bardziej nieregularne kształty. W centrum trzeciego rzędu znajdowała się sześciokątna płytka kostna. W oczodołach zachowały się osteodermy z powiek, dotychczas zaobserwowane u okazów euoplocefala i dyoplozaura.
Boki czaszki osłaniają osteodermy większe niż te, znajdujące się na górze czaszki. Nad oczodołem znajduje się płytka, której zaostrzona krawędź odstaje na boki, celem ochrony oczu dinozaura. Masywne rogi wyrastające z kości łuskowej miały kształt piramidy. Rogi wystające na dole czaszki z kości kwadratowej są również masywne, z wypukłą krawędzią przednią i prostą krawędzią tylną. W górnej szczęce znajdowało się 18-20 zębów w kształcie liścia.
Dolna szczęka Zull pozbawiona jest okna szczękowego. Tył żuchwy chroniła większa kostna płyta, na dole znajdowały się kolejne, mniejsze już kostne płytki chroniące wrażliwe części szyi Zuul.
Ogon mały|386x386px|Ogon Zuul z widocznymi skamieniałymi ścięgnami Ogon Zuul mierzył 287 centymetrów, a wraz z umiejscowioną na końcu maczugą 210 centymetrów. Podobnie jak u innych ankylozaurów, kręgi ogonowe znajdujące się bliżej maczugi zazębiają się ze sobą, tworząc sztywną strukturę, co ułatwiało dinozaurowi posługiwaniem się ogonem i chroniło go przed urazami. Kręgi znajdujące się bliżej miednicy były ze sobą połączone w standardowy sposób umożliwiając wymachiwanie ogonem. Wzdłuż kręgów tylnej części ogona zachowały się skamieniałe ścięgna.
Wzdłuż ogona znajdowało się 5 par osteoderm, które w przeciwieństwie do innych ankylozaurów z Laramidii w przypadku Zuul występowały również w tylnej, usztywnionej części ogona. Oprócz większych trójkątnych osteodrem, ogon Zuul chroniły także liczne mniejsze osteodermy w kształcie nieregularnych płytek.
Klasyfikacja mały|298x298px|Porównanie czaszek i znajdujących się na nich elementów ochronnych wśród wybranych ankylozaurów Na podstawie analizy filogenetycznej przeprowadzonej przez zespół badaczy dokonujących opisu taksonu, Zuul został sklasyfikowany jako przedstawiciel podrodziny ankylozaurów (Ankylosaurinae), wchodzącej w skład rodziny ankyozaurów (Ankylosauridae). W większości drzew filogenetycznych, zawierających Zuul, klasyfikowany jest on jako takson siostrzany dyoplozaura.
Paleobiologia mały|Zęby Zuul (na dole) Zuul, jak pozostali przedstawiciele ankylozaurów był dinozaurem roślinożernym,. Żywił się nisko rosnącymi paprociami i krzewami. Bezzębny dziób umożliwiał mu obrywanie liści z gałęzi, które następnie miażdżył przy pomocy zębów w kształcie liścia z ząbkowanymi krawędziami. Przypisy
Kategoria:Dinozaury Ameryki Północnej Kategoria:Dinozaury kredy Kategoria:Ankylozaury (rodzina)