Ratusz w Piranie (słoweń. Občinska palača, wł. Palazzo municipale) – zabytkowy budynek administracyjny położony przy placu Tartiniego w historycznym centrum Piranu w Słowenii. Obecny gmach ukończono w 1879 roku według projektu triesteńskiego architekta Giovanniego Righettiego; współcześnie mieści siedzibę władz gminy Piran.

Budynek zajmuje północno-zachodnią pierzeję placu Tartiniego i jest jednym z głównych elementów jego reprezentacyjnej zabudowy. W sąsiedztwie znajdują się m.in. Pałac Sądowy, kościół św. Piotra, Dom Tartiniego oraz gotycka kamienica Benečanka.

Ratusz figuruje w słoweńskiej ewidencji nieruchomego dziedzictwa kulturowego pod nazwą „Piran – Palača Tartinijev trg 2” i numerem EŠD 519. Obiekt jest chroniony wraz z historycznym otoczeniem placu oraz zachowanymi elementami pochodzącymi ze starszej siedziby władz miejskich.

Położenie

Ratusz znajduje się pod adresem Tartinijev trg 2 / Piazza Tartini 2, przy głównym placu historycznego centrum. Fasada budynku zwrócona jest w stronę centralnej części placu i stojącego na nim pomnika Giuseppe Tartiniego.

Położenie ratusza wiąże się z rozwojem dawnej dzielnicy Campo wokół wewnętrznego basenu portowego. W okresie weneckim w sąsiedztwie portu znajdowały się najważniejsze budynki administracji komunalnej: ratusz, loggia, magazyn miejski oraz kościół św. Piotra.

thumb|left|280px|Ratusz w północno-zachodniej pierzei placu Tartiniego

Po zasypaniu wewnętrznego portu pod koniec XIX wieku ratusz stał się jednym z głównych budynków otaczających nowo ukształtowany plac. Jego centralne położenie podkreślało administracyjną funkcję tej części miasta.

Historia

Dawny ratusz

Pierwszą siedzibę władz miejskich wzniesiono po przejęciu Piranu przez Republikę Wenecką pod koniec XIII wieku. Budynek powstał przy wewnętrznym porcie, poza najstarszym obwodem murów, i miał formę romańsko-gotycką.

Elewacje starego ratusza zdobiły kamienne herby, tablice inskrypcyjne oraz przedstawienie skrzydlatego lwa św. Marka. Budynek był połączony nadziemnym przejściem z sąsiednią miejską loggią.

Dawny ratusz pełnił funkcję siedziby władz komunalnych, miejscowej rady i administracji zarządzającej miastem. Wraz z loggią, magazynem miejskim i kościołem św. Piotra tworzył centrum administracyjne rozwijającej się dzielnicy portowej.

Budowa obecnego gmachu

W XIX wieku stary ratusz został uznany za nieodpowiadający współczesnym potrzebom administracyjnym. Rozebrano go w 1877 roku wraz z przejściem łączącym budynek z dawną loggią.

Nową siedzibę władz miejskich ukończono w 1879 roku według projektu Giovanniego Righettiego z Triestu. Budowla otrzymała formę historyzującego pałacu administracyjnego, ukształtowanego pod wpływem architektury rozwijanej wówczas w Wiedniu i innych miastach monarchii austro-węgierskiej.

Obecny ratusz wzniesiono w miejscu wcześniejszego budynku. Do nowej budowli przeniesiono pamiątki ze starego ratusza, w tym kamienne tablice, herby i relief lwa św. Marka.

thumb|280px|Plac i ratusz na pocztówce z początku XX wieku

Budowa ratusza stanowiła część szerszych przekształceń centralnej części Piranu. Pod koniec XIX wieku rozebrano część dawnych budynków administracyjnych, zasypano wewnętrzny port oraz utworzono reprezentacyjną przestrzeń publiczną, która później otrzymała nazwę placu Tartiniego.

XX i XXI wiek

Po I wojnie światowej ratusz służył administracji Piranu znajdującego się w granicach Królestwa Włoch. Po II wojnie światowej korzystały z niego kolejno władze obszaru pozostającego pod administracją jugosłowiańską oraz organy miejscowego samorządu w Socjalistycznej Republice Słowenii.

Po uzyskaniu przez Słowenię niepodległości w 1991 roku budynek pozostał siedzibą gminy Piran. Pod adresem Tartinijev trg 2 mieszczą się organy gminy oraz jej administracja.

W ratuszu odbywają się posiedzenia rady gminy, uroczystości samorządowe i spotkania oficjalne. Jedna z reprezentacyjnych sal budynku nosi imię malarza Domenica Tintoretta.

Architektura

Ratusz jest murowanym budynkiem o symetrycznej, reprezentacyjnej fasadzie zwróconej ku placowi Tartiniego. Jego architektura wykazuje cechy historyzmu i neorenesansu, charakterystyczne dla budynków administracyjnych wznoszonych w monarchii austro-węgierskiej w drugiej połowie XIX wieku.

Główna elewacja ma regularny układ osiowy. Jej środkową część zaakcentowano balkonem, kolumnami oraz wyższym zwieńczeniem, natomiast boczne partie uporządkowano za pomocą pilastrów i rytmicznie rozmieszczonych otworów okiennych.

thumb|left|260px|Kolumny w centralnej części fasady

Dolna kondygnacja została opracowana w sposób odróżniający ją od reprezentacyjnych pięter. W centralnej części fasady znajduje się wejście prowadzące do atrium i pomieszczeń administracyjnych.

W zwieńczeniu fasady umieszczono dekoracje rzeźbiarskie oraz herb Piranu. Kompozycja elewacji miała podkreślać rangę budynku jako siedziby miejskich władz i reprezentacyjnego pałacu komunalnego.

thumb|260px|Dekoracja rzeźbiarska w zwieńczeniu fasady

Najbardziej charakterystycznym historycznym elementem elewacji jest kamienna figura lwa św. Marka z otwartą księgą. Została przeniesiona ze starszego ratusza i umieszczona na osi drugiej kondygnacji jako przypomnienie o wielowiekowej przynależności Piranu do Republiki Weneckiej.

Wnętrza i wyposażenie

W atrium ratusza umieszczono tablice inskrypcyjne i herby pochodzące ze starszego budynku władz miejskich. Zachowano tam również wieloboczny kamienny wzorzec dawnych miejskich miar objętościowych.

Elementy przeniesione ze starego ratusza dokumentują funkcjonowanie średniowiecznego i nowożytnego samorządu Piranu. Ich umieszczenie w dziewiętnastowiecznym gmachu miało podkreślać ciągłość miejscowych instytucji pomimo rozbiórki wcześniejszej siedziby.

W wielkiej sali ratusza znajduje się obraz Domenica Tintoretta przedstawiający starszyznę Piranu. Dzieło powstało pod koniec XVI wieku, a widoczna w tle panorama miasta ma znaczenie jako jedno z historycznych przedstawień Piranu.

Obraz jest cennym źródłem ikonograficznym, ponieważ przedstawia zabudowę miasta sprzed późniejszych przekształceń zespołu kościoła Świętego Jerzego oraz centralnej części Piranu. Współcześnie przechowywany jest w reprezentacyjnej sali budynku.

Funkcja administracyjna

Budynek jest siedzibą władz gminy Piran, obejmującej oprócz samego Piranu także m.in. Portorož, Luciję, Strunjan i Sečovlje. W ratuszu funkcjonują organy gminy oraz część administracji samorządowej.

Ze względu na dwujęzyczny status gminy działalność administracyjna prowadzona jest w językach słoweńskim i włoskim. Również nazwa urzędu i adres budynku występują oficjalnie w obu językach.

Ratusz pełni także funkcję reprezentacyjną podczas uroczystości miejskich, wizyt oficjalnych, spotkań władz oraz wydarzeń samorządowych. Jego położenie przy głównym placu podkreśla historyczną rolę tego miejsca jako centrum administracyjnego Piranu.

Znaczenie

Ratusz jest jednym z najważniejszych świadectw modernizacji Piranu w drugiej połowie XIX wieku. Jego budowa wiązała się z przekształceniem dawnej dzielnicy portowej w reprezentacyjne centrum administracyjne miasta.

Gmach stanowi przykład historyzującej architektury publicznej pozostającej pod wpływem wzorców wiedeńskich i triesteńskich. Jednocześnie zachowane elementy starszego ratusza łączą go z okresem weneckim i wcześniejszym rozwojem pirańskiego samorządu.

Budynek należy do najbardziej rozpoznawalnych elementów zabudowy placu Tartiniego. Jego fasada wraz z ustawionym przed nią pomnikiem Giuseppe Tartiniego pojawia się w licznych fotografiach i przedstawieniach ikonograficznych historycznego centrum miasta.

Galeria

Przypisy

Bibliografia

. . . .

Linki zewnętrzne

Opis ratusza na stronie gminy Piran Ratusz w słoweńskiej ewidencji dziedzictwa kulturowego Opracowanie dotyczące dziedzictwa Piranu

Kategoria:Architektura w Piranie Kategoria:Ratusze Kategoria:Architektura neorenesansowa w Słowenii Kategoria:Budynki oddane do użytku w 1879