Zjednoczenie Przemysłu Meblarskiego (ZPM) – zjednoczenie z siedzibą w Poznaniu, utworzone w 1959 r. w miejsce Centralnego Zarządu Przemysłu Meblarskiego (CZPM). Zjednoczenie funkcjonowało pod nadzorem utworzonego w 1956 r. Ministerstwa Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego.
Poprzez zmiany strukturalne w administracji przemysłu meblarskiego starano się wprowadzić udoskonalenia w funkcjonowaniu fabryk, dając im większą swobodę działania. Kluczowym aspektem towarzyszącym przemianowaniu CZPM na ZPM było powołanie Kolegium Zjednoczenia, które składało się ze wszystkich dyrektorów fabryk podległych tejże instytucji. Dzięki temu kontakt pomiędzy jednostką nadzorującą a przedsiębiorstwami został zintensyfikowany i usprawniony, co z kolei wpływało na zwiększenie wzajemnych oddziaływań. Wprowadzono wtedy nowy system finansowy oraz zredukowano liczbę wydawanych dyrektyw, chcąc zamienić naciski administracyjne wywierane na fabryki na motywację ekonomiczną.
Obszary wpływów poznańskiego Zjednoczenia Przemysłu Meblarskiego systematycznie rozszerzały się poprzez przejmowanie pod swój zarząd kolejnych przedsiębiorstw oraz budowę nowych fabryk. Następny etap ekspansji nastąpił z początkiem lat 60. poprzez ogólną koordynację branży, która polegała na zintegrowaniu przemysłu kluczowego z przemysłem terenowym i spółdzielczym oraz przedstawicielami rzemiosła zrzeszonymi w Rzemieślniczych Spółdzielniach Zaopatrzenia i Zbytu. Celem zawiązanej umowy było podejmowanie wspólnych działań na rzecz usprawniania funkcjonowania całej branży. Zmiany były dość znaczące, ponieważ do końca lat 50. ZPM obejmowało nadzorem wyłącznie fabryki należące do przemysłu kluczowego, co w praktyce oznaczało największe i najważniejsze zakłady produkcyjne w kraju. Poza tym układem pozostawały przemysł terenowy i spółdzielczość, które wytwarzały znaczny odsetek produkowanych w kraju mebli, mimo że zrzeszały przedsiębiorstwa małe i średnie (np. w 1961 r. przemysł terenowy – 17,2%, spółdzielczość pracy – 25,7%Adam Burda, Mieczysław Formanowicz. Przemysł meblarski w Polsce. Tworzenie i rozwój. 2006, s. 25.). Co prawda obydwa te sektory zachowały niezależność w kwestii zarządzania, ale jednocześnie otrzymały znaczącą pomoc w rozwoju produkcji dzięki Umowie o Współpracy i Koordynacji Branżowej z 1967 r. Wspólnie z ZPM, które zostało powołane do pełnienia wiodącej roli w branży meblarskiej, przeprowadzono liczne działania na rzecz tzw. rekonstrukcji branży.
W celu jeszcze ściślejszej integracji w 1. połowie lat 60. wprowadzono eksperymentalne rozwiązanie sieci terenowych ośrodków meblarskich, czyli grup zakładów i fabryk reprezentujących zarówno przemysł kluczowy, terenowy, jak i spółdzielczość pracy, współpracujących w kwestiach technologicznych i organizacyjnych, a nawet wzorniczych”. W każdym z ośrodków wyznaczano jedno przedsiębiorstwo patronackie, które powinno było „przejąć inicjatywę w prowadzeniu prac, ustalaniu tematyki i kierunków działania, oraz udzielać różnorodnej pomocy. Współpraca ta została zintensyfikowana w 2. połowie lat 60. i na początku lat 70. Powstały wówczas nie tylko ośrodki składające się z kooperujących przedsiębiorstw, lecz także zespoły fabryk mające osobną osobowość prawną. Co prawda ośrodki te rozwiązano w 1972 r., ale po ich likwidacji część zakładów przeszła pod zarządzanie ZPM w Poznaniu. Kolejne ruchy restrukturyzacyjne w branży meblarskiej realizowane na początku lat 70., będące konsekwencją Zarządzenia nr 52 Prezesa Rady Ministrów z 13 czerwca 1970 r., poskutkowały wprowadzeniem nowego systemu ekonomiczno-finansowego oraz włączeniem przemysłu meblarskiego do tzw. Wielkich Organizacji Gospodarczych (WOG). Efektem tych przetasowań było dalsze zwiększenie autonomii przedsiębiorstw i ograniczenie roli ZPM do „ogólnego nadzoru, ustalania kierunków rozwoju przemysłu oraz oceny wyników”. Wprowadzane reformy z jednej strony poszerzały więc zasięg centralnego kierownictwa ZPM, włączając przemysł terenowy i spółdzielczy, z drugiej strony jednak oddawały pewien zakres kompetencji, można bowiem zauważyć zmieniające się obszary odpowiedzialności, przenikające z czasem na niższe szczeble struktury przemysłu meblarskiego. Kryzys gospodarczy końca lat 70. położył kres sprawnemu funkcjonowaniu przedsiębiorstw, które nabrały tempa (m.in. dzięki WOG). Fabryki, mimo kolejnych prób reorganizacji przemysłu, bywały paraliżowane przez problemy z zaopatrzeniem, a nawet zakłócenia w dostawach energii. Fatalna sytuacja gospodarki państwa polskiego, niepokoje społeczne wyrażane w strajkach, wreszcie wprowadzenie stanu wojennego 13 grudnia 1981 r. zdezorganizowały dotychczasowy porządek we wszystkich sferach życia publicznego, w tym przemysłu i branży meblarskiej.
Z końcem 1981 r. (na mocy Uchwały 242 z 30 XI 1981) zlikwidowano wszystkie zjednoczenia w Polsce, w tym ZPM. Zatrudnieni w nim pracownicy wykonywali zadania przydzielone im przez Pełnomocnika Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego ds. Przemysłu Meblarskiego, którym został zastępca dotychczasowego dyrektora ZPM. Dopiero zawieszenie stanu wojennego w 1982 r. pozwoliło na ponowną organizację przedsiębiorstw przemysłu kluczowego. Zespół składający się z dyrektorów fabryk uzgodnił utworzenie dobrowolnego zrzeszenia, w którego skład miały wejść nie tylko wszystkie przedsiębiorstwa produkujące meble, lecz także te, które współpracowały z przemysłem. Ostatecznie wszystkie fabryki przemysłu kluczowego zdecydowały się na przynależność do nowo powstałego Zrzeszenia Producentów Mebli i Przedsiębiorstw Współpracujących „Meble”, któremu został też przekazany majątek trwały ZPM. W pewnym stopniu zachowana została również ciągłość na stanowiskach kierowniczych: dyrektorem Zrzeszenia został dotychczasowy zastępca głównego dyrektora Zjednoczenia – Adam Burda. Ustalona w 1982 r. forma organizacji przemysłu meblarskiego nie utrzymała się nawet dekady. W 1989 r. uległa rozczłonkowaniu na kilka spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, funkcjonujących już w Polsce wolnorynkowej.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Meblarstwo Kategoria:Zjednoczenia przemysłu w Polsce