Centralny Zarząd Przemysłu Meblarskiego (CZPM) – organ zarządzania w przemyśle meblarskim z siedzibą w Poznaniu, utworzony w 1952 r. z części struktur organizacyjnych i niektórych przedsiębiorstw z Wielkopolskich Zakładów Przemysłu Drzewnego (WZPM) oraz Centralnego Zarządu Przemysłu Drzewnego w Warszawie (CZPD).

Ze względu na te zasadnicze zmiany datę utworzenia Centralnego Zarządu w Poznaniu, czyli wydzielenie branży meblarskiej ze struktur przemysłu drzewnego, uznaje się za symboliczny początek przemysłu meblarskiego w PolsceAdam Burda, Mieczysław Formanowicz. Przemysł meblarski w Polsce. Tworzenie i rozwój. 2006, s. 13..

Historia Po II wojnie światowej meblarstwo w Polsce zostało wtłoczone w ramy organizacyjne przemysłu drzewnego.

Pierwszą powojenną instytucją sprawującą pieczę nad zakładami produkcyjnymi wykorzystującymi surowiec drzewny był utworzony w 1945 r. Centralny Zarząd Przemysłu Drzewnego (CZPD), podległy Ministerstwu Przemysłu i Handlu, który skupiał ponad sto zakładów o różnym profilu produkcji, w tym produkcji meblarskiej. Zakłady te pogrupowane były w siedmiu regionalnych zjednoczeniach, które na przełomie lat 40. i 50. przekształcono w dziewięć tzw. regionalnych przedsiębiorstw wielozakładowych. Wtedy też nastąpiła zmiana podporządkowania CZPD, które odtąd podlegało Ministerstwu Przemysłu Lekkiego.

Wielkie przedsiębiorstwa regionalne, skupiające dotąd rozmaite zakłady produkcyjne reprezentujące odmienne branże, okazały się trudne w zarządzaniu ze względu na odmienne profile produkcji. Podjęto wówczas decyzję o ponownej reorganizacji przemysłu drzewnego i wyodrębnieniu struktur, które miały zarządzać wyłączenie przemysłem meblarskim. Uchwałą wprowadzono obowiązujący we wszystkich branżach przemysłu model organizacyjny centralnych zarządów wraz ze spisem działów, a nawet konkretnych stanowisk z zakresem odpowiedzialności. Niezwykle szczegółowe zaplanowanie struktur organizacyjnych miało służyć m.in. koncentracji decyzyjności w rękach dyrektorów Centralnych Zarządów i Zjednoczeń oraz precyzyjnemu budżetowaniu, co z kolei miało prowadzić do „skutecznej kontroli wykonania zadań przez poszczególne komórki przedsiębiorstwa i przez przedsiębiorstwo jako całość”.

Efektem wyżej opisanych zmian było powołanie Centralnego Zarządu Przemysłu Meblarskiego (CZPM).

Od 1 stycznia 1952 r. pod nadzór CZPM weszły czterdzieści trzy przedsiębiorstwa. Były to fabryki mebli: Bydgoskie, Bytomskie, Cieszyńskie, Kamienieckie, Kluczborskie, Krakowskie, Łódzkie, Nowieńskie, Nowosolskie, Olszyńskie, Pabianickie, Słupskie, Swarzędzkie, Świdnickie, Trzebiatowskie i Wrocławskie oraz Czerska, Gościcińska, Jarocińska, Jaworska, Kostrzyńska, Koszalińska, Kościańska, Lubawska, Mosińska, Opolska, Ostroszowicka, Opatowiecka, Poznańska, Rogozińska, Sobieszowska, Starogardzka, Strzelińska, Szamotulska, Szczecińska, Szczytnowska, Środzka, Świebodzicka, Świebodzińska, Trzcianecka, Witnicka, Wolsztyńska i Wronecka.

W pierwszym kwartale 1953 r. nastąpiła zmiana funkcjonowania CZPM, który działał do tej pory w ramach Ministerstwa Przemysłu Lekkiego, a miał zostać podporządkowany nowo utworzonemu Ministerstwu Przemysłu Drzewnego i Papierniczego. Po dwóch latach ustalono i zatwierdzono ostateczną wersję regulaminu organizacyjnego, w którym określono zakres działania Centralnego Zarządu:

Organizacja przemysłu meblarskiego; Operatywny nadzór, koordynacja, kontrola i ogólne kierownictwo podlegających Centralnemu Zarządowi jednostek organizacyjnych; Opracowywanie zbiorczych planów działalności podległych jednostek organizacyjnych i nadzór nad wykonaniem ich; Opracowywanie procesów technologicznych i organizacja produkcji; Dbanie o stały postęp techniczny i racjonalizację; Wzajemna koordynacja działalności podległych jednostek organizacyjnych, zwłaszcza w zakresie produkcji, zaopatrzenia i zbytu; Nadzór i koordynacja gospodarki finansowej; Ulepszanie i kontrola jakości produkcji; Regulowanie zagadnień pracy i płacy; Planowanie inwestycji i nadzór nad ich wykonawstwem; Nadzór nad konserwacją i remontami maszyn, urządzeń, sprzętu i budowli; Opracowywanie norm i instrukcji organizacyjnych; Nadzór nad eksploatacją majątku przydzielonego podległym jednostkom organizacyjnym.

Przedsiębiorstwa podległe CZPM podejmowały decyzje dotyczące swojej działalności w bardzo ograniczonym stopniu, w świetle prawa stanowiły jednak odrębne struktury: „Przedsiębiorstwa posiadają osobowość prawną i prowadzone są wg zasad rozrachunku gospodarczego […]”. Konsekwencją powyższej zasady była samodzielność przedsiębiorstw: na zewnątrz występowały one samoistnie i we własnym imieniu. Jednak w związku z tym, że Centralne Zarządy były „jednostkami operatywnego nadzoru, koordynacji, kontroli i ogólnego kierownictwa”, to podległe im przedsiębiorstwa zobowiązane były do stosowania wszystkich „zarządzeń, instrukcji i pism okólnych wydawanych przez C.Z.P.M”. Ten paradoks odrębności, a zarazem zależności będzie zauważony i zweryfikowany w 2. połowie lat 50. przy okazji jednej z licznych reorganizacji przemysłu meblarskiego, kiedy zostaną zwiększone kompetencje dyrektorów przedsiębiorstw, przy jednoczesnym odciążeniu ZPM.

Jeszcze w 2. połowie lat 50. Centralny Zarząd Przemysłu Meblarskiego zmagał się ze zmianami organizacyjnymi, trudnością w określeniu kompetencji poszczególnych jednostek i niepewnością w sprawie otrzymania wytycznych ministra odnośnie do organizacji Centralnego Zarządu. Z raportu Komisji Roboczej dla Spraw Organizacji Wewnętrznej Centralnego Zarządu Przemysłu Meblarskiego wiadomo, że Centralny Zarząd musiał systematycznie dostosowywać swoją organizację do zmian prawnych dotyczących obowiązków dyrektorów Centralnych Zarządów i rozszerzenia uprawnień państwowych przedsiębiorstw przemysłowych.

W 1959 r. w miejsce Centralnego Zarządu Przemysłu Meblarskiego utworzono Zjednoczenie Przemysłu Meblarskiego (ZPM).

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Meblarstwo Kategoria:Gospodarka PRL