Baszta Prochowa (również Baszta z Bramką; niem. Pulverturm) – zabytkowa, historyczna baszta miejska o charakterze obronnym w Lwówku Śląskim, w województwie dolnośląskim. Obiekt początkowo pełnił funkcję baszty łupinowej w wewnętrznym pierścieniu murów obronnych miasta, a od początku XVI wieku wykorzystywany był jako miejska prochowniahttps://www.facebook.com/groups/przystanekd/posts/25286839800928853/. Baszta związana była z funkcjonowaniem lwóweckiego arsenału. Budowla zlokalizowana jest w północno-wschodniej części starego miasta, przy skrzyżowaniu ulic: Marii Konopnickiej i Gustawa Morcinka, w pobliżu alei Wojska Polskiego.
Historia Początki arsenału Około roku 1160, w miejscu lwóweckiego browaru, powstał zamek książęcy w Lwówku Śląskim. Wraz z jego rozwojem był on rozbudowywany i od co najmniej 1261 roku pełnił funkcję pierwszego, miejskiego arsenału, w którym przechowywano broń oraz wyposażenie obronne używane na murach obronnych, bramach miejskich i basztach w przypadku ataków. Źródła z 1377 roku podają pierwszą wzmiankę o użyciu broni palnej oraz prochu w Lwówku Śląskim. W tym czasie miasto dysponowało już bombardami, sprzętem oblężniczym oraz zapasami prochu. W 1431 roku mieszkańcy Lwówka Śląskiego mieli już własnego mistrza muszkietowego, mimo że Ślązacy dość powoli przestawiali się na broń palną. Jeszcze w 1483 roku w Lwówku, od ponad wieku dysponowania muszkietami, miasto wciąż uzupełniało swój zapas kusz.
Wieża Prochowa W 1507 roku została podjęta decyzję o utworzeniu nowej prochowni miejskiej. Jako jej lokalizację wybrano nieużywaną basteję nieopodal synagogi w dawnej dzielnicy Żydowskiej, na końcu ulicy Żydowskiej (późniejszej Marzahnstrasse), obecnej ul. Konopnickiej. Dobudowa dachu zmieniła sylwetkę budowli i od tego czasu baszta nosiła miano „Wieży Prochowej”. W wieży zaczęto przechowywać zapasy prochu w ramach uzbrojenia miejskiego oraz musztry mieszczan na wypadek ataku. W 1566 roku z lwóweckiej prochowni przekazano cesarzowi Świętego Cesarstwa Rzymskiego narodu Niemieckiego, Maksymilianowi II, dwa cetnary prochu na potrzeby wojny z Imperium Osmańskim (oblężenie Szigetváru). W 1610 roku, z baszty wydawano proch na ćwiczenia miejskiej milicji.
Wojna trzydziestoletnia Koniec funkcjonowania Wieży Prochowej przyniosła wojna trzydziestoletnia, choć jeszcze w 1618 roku, z lwóweckiej Baszty Prochowej, zostały wysłane cztery cetnary prochu na pomoc powstańcom . 2 lutego 1633 roku stacjonujące w mieście okupacyjne wojska szwedzkie wysadziły basztę w powietrze. Według innych doniesień eksplozja miała zostać spowodowana przez saskiego, protestanckiego żołnierza, który próbował wykraść proch i przez brak ostrożności miał doprowadzić do wybuchu. Ze względu na siłę eksplozji uszkodzony został również fragment murów miejskich oraz okoliczne zabudowania. Baszty nigdy nie przywrócono do pierwotnego stanu. Od czasów wojny siedmioletniej proch składowano w Baszcie Bramy Lubańskiej, a następnie w nowej prochowni garnizonowej, powstałej pod koniec XVIII wieku, mieszczącej się w zsekularyzowanym budynku kościoła św. Franciszka w Lwówku Śląskim.
Architektura Baszta Prochowa została wzniesiona, jak inne obiekty obronne w Lwówku Śląskim, z piaskowca, w ramach wewnętrznego pierścienia murów obronnych. Obiekt początkowo miał charakter baszty łupinowej, otwartej od strony miasta. W późniejszym okresie przekształcono go w budowlę zamkniętą, poprzez dobudowanie dachu i adaptację na magazyn prochu. Zachowana forma architektoniczna obejmuje bryłę budynku, mansardowy dach z ceramicznym pokryciem oraz kamienne elewacje wykonane z ciosów kamiennych. Zachowały się również obramienia otworów okiennych i drzwiowych, stolarka okienna i drzwiowa, a także historyczny układ przestrzenny wnętrz. We wnętrzu występują sklepienia oraz stropy belkowe. Przy obiekcie znajduje się kamienna ramka z łukiem, trójkątnym zwieńczeniem oraz bocznymi prostokątnymi niszami, również objęta ochroną konserwatorską. Baszta wraz z bramką pełni funkcję bramki zamykającej wejście na podwórze kamienicy przy ul. Konopnickiej 1. Obecnie, choć obiekt objęty jest ochroną konserwatorską, znajduje się w stanie zaniedbanym. centruj|mały|824x824px|Baszta Prochowa (nr 13 z prawej strony) na panoramie miasta z XVI wieku, podpisana jako Pülvir TgürmPanoramy Lwówka Śląskiego, Lwówek Śląski - 1550 rok, stare zdjęcia
Zobacz też Baszta Traugutta Baszta Łupinowa w Lwówku Śląskim Baszta Bramy Złotoryjskiej
Przypisy
Kategoria:Zabytki nieruchome w Lwówku Śląskim Kategoria:Architektura gotyku w Lwówku Śląskim Kategoria:Obiekty inżynierii lądowej i wodnej w Lwówku Śląskim