thumb|Betamax Betamax (dla wersji z krwi kurczaka także ) – potrawa kuchni filipińskiej, przygotowywana przede wszystkim z krwi kurczaka, kaczki lub świni. Stanowi integralną część filipińskiej kultury, często towarzyszy konsumpcji alkoholu. Smażona albo pieczona, spożywana jest z dodatkiem sosu lub octu jako przekąska, przystawka bądź danie główne.
Nazwa oraz umiejscowienie w krajowej tradycji kulinarnej Potoczna nazwa potrawy nawiązuje do jej specyficznego kształtu, który przypomina jeden z wczesnych formatów kaset wideo do magnetowidów (Betamax). Jest jednym z wielu humorystycznych określeń jedzenia ulicznego wywodzącego się z archipelagu. Znana jest także pod kilkoma tagalskojęzycznymi nazwami. Różnią się one od siebie w zależności od tego, krwi jakiego zwierzęcia użyto do ich przygotowania. W wariancie wykorzystującym krew kurczaka potrawa ta znana jest na przykład jako dugo ng manok BBQ. Wszystkie te nazwy stanowią bezpośrednie odniesienie do podstawowego składnika dania.
Betamaxa uznaje się za część tradycji kulinarnej głównie Tagalów, jednej z ośmiu znaczących liczebnie grup etnolingwistycznych zamieszkujących Filipiny. Porównywany bywa do pochodzącej z Wysp Brytyjskich wędliny black pudding.
Pochodzenie Powstanie tego dania łączy się z dotkliwym kryzysem gospodarczym oraz zawirowaniami politycznymi, które dotknęły Filipiny w latach 70. XX wieku. Mniejsza dostępność mięsa na rynku w trudnym dla kraju okresie wymusiła wykorzystanie także tych fragmentów czy substancji, które wcześniej podlegałyby utylizacji. W szczególności dotyczyło to wieprzowiny. Pojawienie się betamaxu w filipińskim krajobrazie kulinarnym prawdopodobnie zbiegło się z wprowadzeniem innych dań takich jak na przykład isaw.
Składniki i sposób przygotowania Podstawowym i nieodzownym elementem betamaxa jest krew. Do jego przygotowania można wykorzystać krew kurczaka, kaczki lub świni. Wlewa się ją do miski, następnie dodaje sól oraz pieprz, można także dodać płatki chili. Wszystkie składniki należy dokładnie wymieszać. Następnie do mieszaniny dolewa się gorącą wodę oraz ponownie dokładnie miesza wszystkie składniki. Kiedy krew stężeje, odsącza się wodę. Krew z przyprawami pozostawia się do ostudzenia. Następnie należy ją pokroić w kostkę. Niektóre przepisy zalecają marynowanie kostek w mieszaninie sosu sojowego, drobno posiekanego czosnku oraz pieprzu. Tak przygotowaną potrawę nadziewa się na bambusowe pałeczki wykonane zazwyczaj z lokalnego i różniącego się w zależności od prowincji surowca. Następnym etapem jest pieczenie na grillu albo w piekarniku lub smażenie.
Gotowy do spożycia betamax z reguły podaje się na dwa sposoby. Można go zaserwować w przygotowanym uprzednio sosie, ogólnie określanym mianem sawsawan. Jego składniki różnią się w zależności od źródła i przepisu. Sos można przyrządzić na przykład na bazie octu, sosu sojowego oraz sosu rybnego z dodatkiem drobno pokrojonego czosnku i cebuli, posiekanych papryczek chili oraz soli i pieprzu. Inny wspominany przez źródła sposób podania wykorzystuje zamiast sosu pikantny ocet. Może być to jakakolwiek odmiana sukang may sili, octu zmieszanego z papryką chili.
Spożycie i obecność w filipińskiej kulturze Potrawa ta stanowi integralną część filipińskiej kultury. Pozwala na dotrwanie (pantawid-gutom) do następnego większego posiłku. Prawdopodobnie przynajmniej w części wyjaśnia to, dlaczego nie jest traktowana zbyt poważnie oraz nosi humorystyczną, mocno żartobliwą nazwę. Wskazuje się jednocześnie, iż humor mógł być częścią strategii marketingowej wykorzystywanej przez wczesnych sprzedawców tego przysmaku. Pomagał w oswojeniu klientów z jego nietypowym pochodzeniem.
Betamaxa uznaje się za wyraz zaradności, a także kulinarnej kreatywności mieszkańców archipelagu. Wpisuje się on także w typową dla Filipińczyków niechęć do marnotrawienia żywności. W filipińskiej tradycji kulinarnej zaliczany jest do posiłków określanych zbiorczo mianem pulutan. Tym samym często wykorzystywany jest jako przekąska lub przystawka, podawana zwłaszcza do piwa oraz innych napojów alkoholowych. Po dodaniu ryżu może funkcjonować także jako samodzielny posiłek. Uznawanie betamaxa za jedną z miejscowych odmian anglosaskiego finger food czy hiszpańskich tapas nie jest do końca właściwe. Wśród opcji jego podania znajduje się również taka, w której serwowany jest razem z innymi specjałami filipińskiej kuchni ulicznej, takimi jak isaw, adidas czy walkman. Może być jednym z pokarmów wykorzystywanych podczas inumanów. Spotkania te, których centralnym elementem jest wspólna konsumpcja alkoholu, zaliczane są do filarów filipińskiego życia społecznego.
Sprzedaż, dostępność i popularność Betamax cieszy się znaczną popularnością. Mają na nią wpływ zarówno walory smakowe, jak i niska cena. Zgodnie z danymi za 2026 jedna pałeczka betamaxa kosztuje bowiem 5 peso. Towarzyszy obchodom świąt, również tym o regionalnym zabarwieniu. Można go nabyć na przykład podczas cebuańskiego . Kupowany jest też przez filipińskich uczniów i studentów. Niekiedy znaleźć go można w ofercie isawanów, lokali specjalizujących się w przygotowywaniu oraz sprzedaży potraw tradycyjnie wiązanych z bogatą tradycją filipińskiego jedzenia ulicznego. Betamaxa spożywają także Filipińczycy reprezentujący diasporę. Kupić tę potrawę można m.in. w Stanach Zjednoczonych. Sprzedawana bywa też w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, innym kraju zamieszkiwanym licznie przez Filipińczyków.
Powszechna konsumpcja betamaxa i jego szeroka dostępność nie oznacza przy tym, iż danie to nie napotyka na pewne ograniczenia w spożyciu, głównie z uwagi na uwarunkowania natury religijnej i medycznej. Ze względu na niezbędną do przyrządzenia betamaxu krew, danie to zazwyczaj nie pojawia się w jadłospisie zamieszkujących Filipiny muzułmanów, adwentystów dnia siódmego czy świadków Jehowy. Wystrzegają się go również wierni największego rodzimego dla archipelagu Kościoła . Konsumpcja tego przysmaku niesie ze sobą pewne zagrożenia natury zdrowotnej. Źle oczyszczone oraz niedostatecznie wypieczone betamaxy mogą zawierać patogeny wywołujące zatrucia pokarmowe, na przykład pałeczki okrężnicy. Filipińskie media co jakiś czas donoszą o przypadkach zgonów spowodowanych przez spożycie niedbale albo niewłaściwie sporządzonych betamaxów.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Kuchnia filipińska Kategoria:Przekąski Kategoria:Przystawki Kategoria:Fast foody Kategoria:Potrawy mięsne