Walenty Bała (ur. 30 grudnia 1908 w Westfalii, zm. 29 października 1989 w Braniewie) – polski i francuski działacz ruchów robotniczych, po wojnie pracownik samorządowy i spółdzielczy w Braniewie.
Życiorys mały|Grób Walentego Bały na cmentarzu przy ul. Elbląskiej Ojciec jego był parobkiem, zaś matka służącą w majątku we wsi Krotoszyn w powiecie żnińskim. Tam rodzice się poznali i wzięli ślub w roku 1887. Ojciec angażował się w ruchu lewicowym, za co został aresztowany i wyrzucony z pracy. Nie mogąc nigdzie znaleźć zatrudnienia, w 1890 wyjechał z rodziną do Westfalii w Niemczech i podjął pracę w kopalni węgla jako górnik. Tam też w 1908 roku przyszedł na świat Walenty, jako piętnaste dziecko w rodzinie, a po nim narodziła się jeszcze jedna siostra. Wielodzietna rodzina z trudem wiązała koniec z końcem, toteż wszystkie dzieci musiały pracować od najmłodszych lat. Walenty został oddany na służbę do gospodarza, w zamian za wyżywienie musiał utrzymywać stajnię w czystości i opiekować się końmi. Mimo pracy uczęszczał regularnie do szkoły, w 1922 kończąc z wynikiem dobrym naukę w ósmej klasie. Po ukończeniu szkoły podstawowej gospodarz za dobrą pracę posłał go do gimnazjum. W gimnazjum uczył się tylko przez parę miesięcy, ponieważ w październiku 1923 ojciec postanowił przesiedlić się z rodziną do Francji. Tam Walenty od listopada 1923, mając zaledwie 14 lat, rozpoczął wraz z ojcem i braćmi pracę w miejscowości Guesnain w kopalni węgla dużej spółki górniczej Walenty Bała „Gdybym musiał rozpocząć od nowa, szedłbym tą samą drogą”, 35 lat PRL – broszura – biuletyn nr 3 (specjalny), Elbląg 1979, s. 34–44..
Z chwilą rozpoczęcia pracy w kopalni Walenty Bała począł angażować się w działalność społeczno-polityczną. Początkowo jako zwykły uczestnik wieców, manifestacji oraz strajków robotniczych. W 1926 rozpoczął bardziej aktywną działalność związkową – zaczął kolportować ulotki i pisma związkowe do sąsiednich kopalń. Jako względnie dobrze wykształcony udzielał również pomocy prostym robotnikom w rachowaniu im należnych pensji, chodził często z górnikami do dyrekcji, dochodząc swoich racji. Prowadziło to do napięć, Walenty Bała stał się niewygodny, spotykały go różne szykany, był przenoszony z miejsca na miejsce. Zarzuty od przełożonych, że jest komunistą, skierowały jego zainteresowanie w stronę polityki. Mając 17 lat, złożył akces do Francuskiej Partii Komunistycznej, jednak ze względu na niepełnoletność został przyjęty jedynie do młodzieżówki FPK. Podczas manifestacji w dniu 1 maja 1927 roku doszło do starcia z żandarmerią konną, w zajściu tym został ranny szablą w głowę, po czym pozostała blizna na całe życie.
W 1930 ożenił się z poznaną córką górnika i razem przenieśli się do Pas-de-Calais w północnej Francji. Tam również podjął pracę w kopalni węgla. Równocześnie też rozpoczął pracę jako już znany działacz partii komunistycznej, pełniąc rolę łącznika polskich pracowników.
W 1936, po wybuchu w Hiszpanii wojny domowej, zgłosił się na ochotnika do wojska, lecz został skierowany do organizacji werbunku i pomocy materialnej dla strony republikańskiej (walczącej z nacjonalistami gen. Franko). W działalności wspierała go również żona. Rozpoczął także działalność we francuskich związkach zawodowych (CGTU). W roku 1938 był delegatem Krajowego Zjazdu Związków Zawodowych Górników Polskich w Lens. Inny charakter przybrała jego działalność po wybuchu II wojny światowej, wówczas, tak jak wszyscy Polacy z jego miejscowości, zgłosił się do wojska. Jednak prowadzenie przez rząd francuski „dziwnej wojny”, a w 1940 utworzenie rządu Vichy zmusiły ich do prowadzenia jedynie działalności konspiracyjnej.
Po zakończeniu wojny, w 1947 jako ochotnik zgłosił się na wyjazd do Polski. Ponieważ rodzina jego żony mieszkała w Braniewie, zdecydowali się zamieszkać w tym mieście. W Braniewie również rozpoczął pracę w Komitecie Powiatowym PPR na stanowisku instruktora. Początkowo duże trudności stwarzała bariera językowa ze względu na słabe posługiwanie się językiem polskim w mowie i jeszcze słabszym w piśmie, jako że Bała nigdy nie uczęszczał do polskiej szkoły. Kolejną trudnością była też słaba znajomość problematyki rolniczej, gdyż oprócz młodzieńczych doświadczeń, później całe jego życie zawodowe związane było z przemysłem. W Braniewie brakowało po wojnie wszelkich środków lokomocji, toteż Bała swoje dwa przywiezione z Francji rowery oddał na potrzeby KP PPR w Braniewie. Po tragicznej śmierci w 1949 I sekretarza Komitetu Powiatowego w Braniewie Franciszka Skowrońskiego, komitet wojewódzki powierzył mu na kilka miesięcy funkcję I sekretarza komitetu powiatowego. Po przesunięciu na funkcję II sekretarza, nie mogąc się porozumieć z nowym zwierzchnikiem, w 1950 złożył rezygnację z pracy we władzach. Przeszedł następnie do pracy w Powiatowym Związku Gminnych Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” (PZGS), od 1953 w Powszechnej Spółdzielni Spożywców „Społem” i od 1961 w Spółdzielni Ogrodniczej. W 1973 przeszedł na emeryturę.
W 1949 został także wybrany prezesem oddziału powiatowego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, którą to funkcję sprawował do roku 1957.
Został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1978)33 rocznica wyzwolenia Elbląga [w:] Dziennik Bałtycki, 10–12 lutego 1978, nr 34, s. 1., Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, złotą odznaką honorową „Zasłużony dla Warmii i Mazur” oraz Odznaką Grunwaldzką.
Pozostawał aktywny do lat 80.Z dyskusji na Wojewódzkiej Konferencji PZPR w Elblągu [w:] Dziennik Bałtycki, 8 stycznia 1980, nr 6, s. 2. Mieszkał w Braniewie przy ul. Bohaterów Stalingradu 43Spis telefonów województwa elbląskiego 1976/77, s. 49..
Zmarł 29 października 1989. Pochowany został na cmentarzu przy. ul. Elbląskiej w Braniewie.
Życie prywatne Był żonaty z Zofią. Małżeństwo miało dwójkę dzieci, syna i córkę. Doczekał się pięciorga wnucząt.
Przypisy
Kategoria:Członkowie Francuskiej Partii Komunistycznej Kategoria:Sekretarze Komitetów Powiatowych PZPR Kategoria:Politycy związani z Braniewem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Zasłużony dla Warmii i Mazur” Kategoria:Odznaczeni Odznaką Grunwaldzką Kategoria:Polscy działacze spółdzielczości spożywców Kategoria:Członkowie ZBoWiD Kategoria:Urodzeni w 1908 Kategoria:Zmarli w 1989 Kategoria:Pochowani na cmentarzu przy ulicy Elbląskiej w Braniewie