Eliasz Maksymilian Henckel von Donnersmarck (niem. Elias Maximilian Graf Henckel von Donnersmarck; ur. 1 stycznia 1748 w Świerklańcu, zm. 7 września 1827 we Wrocławiu) – śląski arystokrata z rodu Henckel von Donnersmarcków, pruski wojskowy, generał major, dowódca i szef pułku kirasjerów oraz w latach 1813–1827 wolny pan stanowy Bytomia. Kawaler wojskowego orderu Pour le MériteKurt von Priesdorff, Soldatisches Führertum, t. 3, Hamburg , s. 187, nr 1098..
Pochodzenie i rodzina
Urodził się w rodowej siedzibie w Świerklańcu jako syn Karola Erdmanna Henckla von Donnersmarcka i Anny Zuzanny z domu von Larisch. Należał do protestanckiej linii tarnogórsko-świerklanieckiej rodu Henckel von DonnersmarckLeopold von Zedlitz-Neukirch, Neues preussisches Adels-Lexicon, t. 4, Lipsk 1837, s. 122..
Jego starszym bratem był Erdmann Gustaw Henckel von Donnersmarck, starosta powiatu bytomskiego i dyrektor Górnośląskiego Ziemstwa Kredytowego, a młodszym Gabriel Ludwik Henckel von Donnersmarck, starosta powiatu strzelińskiego. Do tej samej linii rodu należał również Karol Łazarz Henckel von Donnersmarck, który w 1827 roku przejął po Eliaszu Maksymilianie godność wolnego pana stanowego Bytomia.
Kariera wojskowa
W 1761 roku wstąpił do armii pruskiej, rozpoczynając służbę w 6. Pułku Huzarów. Po zakończeniu wojny siedmioletniej został przeniesiony jako junkier do elitarnego pułku Garde du Corps.
4 marca 1766 roku otrzymał stopień korneta. W kolejnych latach awansował w pułku Garde du Corps, dochodząc 10 czerwca 1787 roku do stopnia sztabsrotmistrza.
Następnie został przeniesiony do pułku kirasjerów Gensdarmes. 13 kwietnia 1789 roku awansował na majora, 4 czerwca 1799 roku na pułkownika, a 10 grudnia 1804 roku objął stanowisko dowódcy pułku.
23 maja 1805 roku podczas parady wojskowej król Fryderyk Wilhelm III nadał mu order Pour le Mérite. W tym samym roku Eliasz Maksymilian został szefem pułku kirasjerów „von Bockum-Dolffs”.
Wojna z Francją
Na czele pułku uczestniczył w wojnie IV koalicji przeciwko Francji. W bitwie pod Jeną 14 października 1806 roku został ranny, a koń, na którym walczył, został pod nim zabityNeuer Nekrolog der Deutschen, t. 5, cz. 2, Ilmenau 1829, s. 823–825..
Po bitwie przewieziono go do Magdeburga. Po kapitulacji twierdzy dostał się do niewoli francuskiej, z której został zwolniony na słowo honoru.
Po reorganizacji armii pruskiej zabiegał o ponowne przyjęcie do czynnej służby. Jego wniosek został 5 czerwca 1809 roku odrzucony, między innymi ze względu na stan zdrowia i obrażenia odniesione podczas kampanii 1806 roku.
W okresie wojen wyzwoleńczych powierzono mu zadania związane z organizowaniem kawalerii śląskiej Landwehry. 1 grudnia 1813 roku został ostatecznie przeniesiony w stan spoczynku w stopniu generała majora.
Wolny pan stanowy Bytomia
W 1813 roku, po śmierci Gustawa Adolfa Henckla von Donnersmarcka, objął godność wolnego pana stanowego Bytomia. Zgodnie z zasadą senioratu, ustanowioną dla rodu w 1748 roku, tytuł przysługiwał najstarszemu żyjącemu przedstawicielowi Hencklów von Donnersmarcków.
Eliasz Maksymilian pozostawał wolnym panem stanowym od 1813 roku do śmierci w 1827 roku. Godność nie była w tym okresie równoznaczna z posiadaniem wszystkich dóbr dawnego państwa stanowego, które pozostawały podzielone między poszczególne linie rodziny.
W okresie jego senioratu wolne państwo stanowe funkcjonowało już w ramach scentralizowanej administracji Królestwa Prus. Wolny pan zachowywał część praw stanowych i patrymonialnych, w tym związki z odrębnym sądownictwem dóbr, jednak zakres tych uprawnień był ograniczony przez pruską administrację państwową.
Po jego śmierci godność wolnego pana stanowego Bytomia objął Karol Łazarz Henckel von Donnersmarck, właściciel dóbr siemianowickich i jeden z przedstawicieli rodu zaangażowanych w rozwój górnośląskiego przemysłu.
Małżeństwo i potomstwo
10 stycznia 1784 roku Eliasz Maksymilian poślubił Charlottę, hrabiankę von Roedern z domu Hohlstein, urodzoną w 1754 roku i zmarłą w 1830 roku.
Z małżeństwa pochodzili:
Ludwik Maksymilian Henckel von Donnersmarck (1785–1788); Aleksander Erdmann Henckel von Donnersmarck (1786–1787); Natalia Henckel von Donnersmarck (1789–1875), od 1812 roku żona Erdmanna Gustawa von Roederna; Amalia Karolina Erdmuta Henckel von Donnersmarck (1789–1861), od 1825 roku żona pułkownika Karola von Roederna.
Obaj synowie zmarli w dzieciństwie, dlatego Eliasz Maksymilian nie pozostawił męskiego potomka. Godność wolnego pana stanowego Bytomia przeszła po jego śmierci na przedstawiciela innej gałęzi rodu, zgodnie z obowiązującą zasadą senioratu.
Śmierć
Zmarł 7 września 1827 roku we Wrocławiu w wieku 79 lat. W nekrologu opublikowanym po jego śmierci przedstawiono go przede wszystkim jako wieloletniego oficera kawalerii pruskiej i uczestnika wojny z Francją w 1806 roku.
Awanse
kornet – 4 marca 1766; sztabsrotmistrz – 10 czerwca 1787; major – 13 kwietnia 1789; pułkownik – 4 czerwca 1799; generał major – przed przejściem w stan spoczynku w 1813 roku.
Odznaczenia
Pour le Mérite – 23 maja 1805.
Przypisy
Bibliografia
Kurt von Priesdorff, Soldatisches Führertum, t. 3, Hamburg , s. 187, nr 1098. Neuer Nekrolog der Deutschen, t. 5, cz. 2, Ilmenau 1829, s. 823–825. Leopold von Zedlitz-Neukirch, Neues preussisches Adels-Lexicon, t. 4, Lipsk 1837, s. 122.
Eliasz Maksymilian Kategoria:Pruscy generałowie Kategoria:Uczestnicy wojen napoleońskich Kategoria:Odznaczeni wojskowym Orderem Pour le Mérite Kategoria:Ludzie urodzeni w Świerklańcu Kategoria:Ludzie związani z Bytomiem Kategoria:Ludzie związani z Wrocławiem przed 1945 Kategoria:Urodzeni w 1748 Kategoria:Zmarli w 1827