thumb|Odbitka stykowa z filmu małoformatowego przeznaczona do przeglądu zdjęć Odbitka stykowa (potocznie stykówka) – w tradycyjnej fotografii analogowej odbitka fotograficzna wykonana metodą stykową, polegającą na bezpośrednim, fizycznym kontakcie negatywu z podłożem pokrytym emulsją światłoczułą (najczęściej papierem fotograficznym) podczas naświetlania. W wyniku tego procesu powstaje obraz pozytywowy o wymiarach dokładnie odpowiadających rozmiarowi użytego negatywu.
Historia W początkach historii fotografii, przed wynalezieniem i upowszechnieniem się powiększalników, metoda stykowa była jedynym sposobem uzyskiwania pozytywów fotograficznych z matryc negatywowych (np. w kalotypii wynalezionej przez Williama Foxa Talbota). Wczesne emulsje fotograficzne charakteryzowały się niezwykle niską czułością, co uniemożliwiało rzutowanie obrazu przez układ optyczny – naświetlanie musiało odbywać się bezpośrednio na słońcu, nierzadko trwając od kilkunastu minut do wielu godzin.
Zastosowanie Archiwizacja i wglądówki W dobie popularności (film 35 mm) oraz średnioformatowej, odbitki stykowe służyły przede wszystkim jako narzędzie katalogowe i podglądowe (tzw. wglądówki). Pocięte paski wywołanego negatywu układano ściśle obok siebie na arkuszu papieru fotograficznego (najczęściej w formacie 20×25 cm lub 24×30 cm) i przyciskano ciężką szybą, po czym naświetlano światłem z powiększalnika. Powstała w ten sposób stykówka umożliwiała fotografowi ocenę naświetlenia, ostrości oraz kompozycji poszczególnych klatek bez konieczności kosztownego i czasochłonnego powiększania każdego ujęcia z osobna.
Szlachetne techniki fotograficzne Metoda stykowa jest do dziś niezbędna i powszechnie stosowana w tzw. historycznych i szlachetnych technikach fotograficznych (m.in. guma dwuchromianowa, cyjanotypia, platynotypia, technika pigmentowa). Sole metali i dwuchromiany wykorzystywane w tych procesach mają znikomą czułość, reagując niemal wyłącznie na silne promieniowanie ultrafioletowe (UV). Z tego powodu powiększanie optyczne jest fizycznie niemożliwe.
Aby uzyskać odbitkę stykową w tych technikach, twórcy wykorzystują tradycyjne negatywy wielkoformatowe (np. 4×5 lub 8×10 cala) lub wielkoformatowe negatywy cyfrowe – obrazy wydrukowane na specjalnej folii transparentnej przy użyciu wysokiej jakości drukarek atramentowych.
Sprzęt Kluczowym urządzeniem przy wykonywaniu profesjonalnych odbitek stykowych – zwłaszcza w technikach alternatywnych – jest kopiorama (ang. contact printing frame). Jest to specjalna ramka dociskowa wyposażona w grubą szybę (często ze lub kwarcowego, przepuszczającego UV) oraz dwudzielny, sprężynowy tył dociskający. Zapewnia ona idealne przyleganie negatywu do papieru. Każda, nawet mikroskopijna warstwa powietrza między matrycą a emulsją powoduje rozproszenie światła i drastyczny spadek ostrości na finalnej odbitceWitold Dederko, Fotografia. Technika i technologia, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1982, s. 89–91..
Zobacz też
negatyw powiększalnik szlachetne techniki fotograficzne
Przypisy
Kategoria:Techniki fotograficzne Kategoria:Szlachetne techniki fotograficzne Kategoria:Historia fotografii