mały|Fotografia jeziora autorstwa Jindřicha Šechtla w technice bromoleju, lata 20. XX wieku mały|Portret autorstwa Andreasa Jackobsena w technice bromoleju, 2011 Bromolej, metoda bromolejowa – jedna ze szlachetnych technik fotograficznych, pozwalająca na uzyskanie obrazów o charakterze malarskim poprzez zastąpienie obrazu srebrowego w wywołanej odbitce fotograficznej farbą olejną lub specjalnym tuszem. Należy do grupy procesów pigmentowych i wykorzystuje zjawisko garbowania koloidów (w tym przypadku żelatyny) pod wpływem związków chromu.
Historia Początki metod opartych na garbującym działaniu dwuchromianów na żelatynę i inne koloidy sięgają połowy XIX wieku, kiedy to pracowano m.in. nad techniką olejową i węglem. Sama technika bromolejowa została opracowana w 1907 roku przez brytyjskiego fotografa , który oparł swoje próby na teoretycznej sugestii wysuniętej przez E.J. Walla.
Nowa metoda stanowiła znaczne udogodnienie i rozwinięcie wcześniejszego procesu olejowego. Eliminowała bowiem konieczność uciążliwego stykowego naświetlania światłoczułej matrycy promieniami UV (co wymuszało konieczność posiadania negatywów w rozmiarze ostatecznej odbitki). Pozwalała na użycie zwykłych powiększeń na dostępnym w handlu papierze bromosrebrowym, co bardzo szybko przyczyniło się do jej olbrzymiej popularności, zwłaszcza w nurcie piktorializmu w pierwszych dekadach XX wieku. Wywodzi się z niej także technika pokrewna, polegająca na przenoszeniu farby z matrycy na inny papier, znana jako przetłok bromolejowy.
Zasada działania W metodzie bromolejowej garbowanie żelatyny następuje nie na skutek naświetlania światłem żelatyny uczulonej dwuchromianem, lecz na drodze chemicznej, przy wykorzystaniu srebra tworzącego wywołany fotogram srebrowy.
Do procesu bromolejowego najlepiej nadają się fotogramy wywołane amidolem i utrwalone w zwykłym (niegarbującym) utrwalaczu. Gotowy obraz srebrowy umieszcza się w specjalnej kąpieli bielącej zawierającej dwuchromian, która natychmiast garbuje żelatynę w miejscach pokrytych srebrem. W trakcie tej reakcji srebro przechodzi w związek słabo zabarwiony, w wyniku czego obraz zanika (bieleje).
Po bieleniu, działaniem utrwalacza całkowicie usuwa się z warstwy żelatynowej powstałe związki srebra. W ten sposób powstaje matryca, która po dokładnym wypłukaniu i wysuszeniu jest gotowa do namaczania. Matrycę umieszcza się w zimnej, a następnie w ciepłej wodzie o temperaturze ok. 40 °C. W miejscach dawnych świateł (gdzie żelatyna nie uległa zgarbowaniu) chłonie ona wodę i silnie pęcznieje, natomiast w dawnych cieniach (gdzie została silnie zgarbowana) wody nie przyjmuje. Różnica ta pozwala na nakładanie farby olejnej specjalnymi pędzlami – tłusta farba przylega jedynie do partii zgarbowanych i pozbawionych wody, odtwarzając pierwotny obraz z fotografii. Z gotowych, jeszcze mokrych obrazów bromolejowych można także wykonywać przetłoki (podobnie jak w metodzie olejowej).
Przepisy chemiczne Według historycznych opracowań, takich jak podręcznik Foto-recepty z 1947 roku, do przygotowania matrycy stosuje się dwa główne roztwory:
Kąpiel bieląco-garbująca: Dwuchromian potasu: 4 g Siarczan miedzi(II): 12 g Bromek potasu: 10 g Woda: 1000 cm³ Stężony kwas siarkowy: 6 kropel.
Gdy po kąpieli bielącej obraz całkowicie zbieleje, należy go utrwalić.
Kąpiel utrwalająca: Tiosiarczan sodu: 100 g Pirosiarczyn potasu: 15 g Woda: do 1000 cm³.
Zobacz też
Przypisy
Kategoria:Szlachetne techniki fotograficzne Kategoria:Procesy fotograficzne