mały Outsider. Freud – film dokumentalny z 2025 roku, napisany, wyreżyserowany i wyprodukowany przez izraelskiego filmowca Yaira Qedara, poświęcony życiu i dziełu Sigmunda Freuda, twórcy psychoanalizy. Film łączy fragmenty listów Freuda, wywiady z psychoanalitykami i historykami, materiały archiwalne oraz animację 3D i bada, jak doświadczenie Freuda jako Żyda i outsidera w antysemickim Wiedniu ukształtowało jego teorie i życie.
Premiera filmu odbyła się 5 stycznia 2025 roku na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Hajfie, a 9 stycznia 2025 roku pokazano go w Muzeum Zygmunta Freuda w Wiedniu. Film zdobył nagrodę Gradiva Award 2025 dla najlepszego filmu dokumentalnego, przyznawaną przez American Psychoanalytic Foundation.
Treść Dokument opowiada życie Freuda w czterech aktach: „The Jew" (Żyd), „Freud Becomes Freud" (Freud staje się Freudem), „Love/Death" (Miłość/Śmierć) i „Exile" (Wygnanie). Porusza tematy żydowskiej tożsamości Freuda w antysemickim Wiedniu, odkrycia nieświadomości, jego choroby nowotworowej, śmierci córki Sophie i wnuka oraz późnej ucieczki do Anglii po anszlusie w 1938 roku.
Centralnym motywem jest pociąg – „pociąg nieświadomości" – nawiązanie do metafory, której sam Freud używał do opisu wolnych skojarzeń w leczeniu psychoanalitycznym. W filmie występują znawcy Freuda, m.in. Adam Phillips, historyk George Makari, Daniela Finzi (Muzeum Zygmunta Freuda), Lisa Appignanesi, Rémy Amouroux, Michael Molnar, biograf Christfried Tögel i psychoanalityk Eran Rolnik – każdy w swoim języku ojczystym. Fragmenty korespondencji Freuda, w tym listy do Stefana Zweiga, czyta austriacki aktor Karl Markovics.
Produkcja Film jest częścią dokumentalnego projektu Qedara „The Hebrews" (Ha'Iwrim) i zamyka – po filmach o Baruchu Spinozie i Karolu Marksie – trylogię o żydowskich myślicielach. Qedar pracował nad filmem około pięciu lat, dłużej niż nad którymkolwiek ze swoich wcześniejszych filmów.
Jest to koprodukcja Izraela, Austrii i Niemiec, z udziałem nadawców Kan, ORF, RBB, Arte i SVT. Oniryczne animacje zaprojektowała Tal Kantor, której film krótkometrażowy Letter to a Pig był nominowany do Oscara. Film wykorzystuje niepublikowane wcześniej domowe nagrania Freuda z lat 30., nakręcone w większości przez Marie Bonaparte i zdigitalizowane w czasie pandemii COVID-19; gabinet Freuda w Wiedniu zrekonstruowano na potrzeby filmu w technice 3D.
Dystrybucja i odbiór Po premierze w Hajfie film wyemitowała izraelska telewizja publiczna Kan 11. Na świecie pokazywany był m.in. w Muzeum Zygmunta Freuda w Wiedniu, w Muzeum Freuda w Londynie, w Bibliotece Kongresu w Waszyngtonie oraz na uniwersytetach, m.in. Stanforda i Pensylwanii. Pokazywany był również we współpracy z towarzystwami psychoanalitycznymi na całym świecie.
Hannah Brown z „The Jerusalem Post" napisała, że film „oświetla życie Freuda na nowe sposoby", i wyróżniła jego „sugestywną, oniryczną animację". Wilfried Hippen w niemieckim dzienniku „taz" określił Qedarowską „mieszankę dokumentu i kina autorskiego" jako „stylistycznie pociągającą". Francesco Salamone (Uniwersytet Pensylwanii) opisał go jako „żaden konwencjonalny biopic" z „hipnotyzującymi surrealistycznymi sekwencjami snów".
Nagrody Gradiva Award dla najlepszego filmu dokumentalnego, American Psychoanalytic Foundation (2025) Najlepszy pełnometrażowy dokument animowany, Jaipur International Film Festival (2025)
Linki zewnętrzne
Oficjalna strona projektu The Hebrews
Przypisy
Kategoria:Izraelskie filmy biograficzne Kategoria:Izraelskie filmy dokumentalne Kategoria:Izraelskie filmy z 2025 roku Kategoria:Austriackie filmy z 2025 roku Kategoria:Niemieckie filmy z 2025 roku Kategoria:Austriackie filmy zrealizowane w koprodukcji międzynarodowej Kategoria:Izraelskie filmy zrealizowane w koprodukcji międzynarodowej Kategoria:Niemieckie filmy zrealizowane w koprodukcji międzynarodowej Kategoria:Sigmund Freud