Bazylika cywilna w Trieście (wł. Basilica civile di Tergeste) – pozostałości monumentalnej budowli publicznej rzymskiego Tergeste, znajdujące się na szczycie wzgórza San Giusto w Trieście. Relikty są widoczne przy Piazza della Cattedrale, pomiędzy katedrą św. Justa a zamkiem San Giusto. Budynek jest tradycyjnie interpretowany jako trójnawowa bazylika cywilna, związana z sąsiadującym forum rzymskim i monumentalnymi propylejami.

Historia Monumentalne centrum Tergeste rozwinęło się na szczycie wzgórza San Giusto, gdzie znajdowały się najważniejsze budynki administracyjne i sakralne miasta. Pierwszą fazę obiektu identyfikowanego jako bazylika cywilna wzniesiono po połowie I wieku n.e., w tym samym okresie co monumentalne propyleje prowadzące do ogrodzonego obszaru kultowego. Od strony morza do budowli przylegał plac wyłożony kamiennymi płytami, interpretowany jako forum albo jego część.

Bazyliki cywilne w miastach rzymskich pełniły funkcje administracyjne, sądowe i handlowe. W budowli w Tergeste mogły odbywać się posiedzenia sądu, czynności urzędowe oraz spotkania kupców. Z jej terenu pochodzą liczne podstawy posągów i inskrypcje honorowe poświęcone urzędnikom, cesarzom i przedstawicielom miejscowej elity.

Wśród osób upamiętnionych w budynku znajdował się Kwintus Baienus Blassianus, rzymski wojskowy i urzędnik pochodzący z Tergeste, działający w II wieku. Na terenie bazyliki znajdowało się co najmniej sześć poświęconych mu pomników honorowych, co wskazuje na jego znaczenie dla miejscowej społeczności. Jedna z hipotez łączy wystawienie pomników z udziałem Blassianusa w przebudowie lub dekoracji budynku.

Po zaniku funkcji antycznego centrum pozostałości budowli były stopniowo rozbierane, a jej elementy wykorzystywano ponownie jako materiał budowlany. W średniowieczu na jej miejscu lub w bezpośrednim sąsiedztwie powstały siedziba biskupia, klasztor oraz niezachowany kościół św. Sergiusza. Po obu stronach dawnego zespołu rzymskiego wzniesiono później katedrę i zamek San Giusto.

Architektura Budynek miał około 88 m długości i 23,5 m szerokości. Jego wnętrze było podzielone na trzy nawy rzędami kolumn. Zachowane fundamenty i podstawy kolumn pozwalają odtworzyć zasadniczy układ budowli, jednak jej górne partie oraz dokładna forma fasad nie przetrwały.

Do dekoracji obiektu mogły należeć reliefy z głowami Meduzy i Jowisza Ammona oraz balustrady ozdobione przedstawieniami puttów podtrzymujących girlandy kwiatów i owoców. Elementy te są datowane na pierwszą połowę I wieku n.e. i mogły zdobić wyższą kondygnację bazyliki albo sąsiednią część forum.

Identyfikacja odkrytej budowli jako bazyliki cywilnej jest tradycyjnie przyjmowana w opracowaniach miejskich i ekspozycji Lapidarium Tergestyńskiego. W nowszych badaniach wskazano jednak, że funkcja obiektu nie została ostatecznie rozstrzygnięta, a jego interpretacja wymaga dalszej analizy układu monumentalnego centrum Tergeste.

Badania archeologiczne Pozostałości budowli odsłonięto podczas prac ziemnych i wykopalisk prowadzonych w latach 1929–1934 na placu przed katedrą św. Justa. Badania ujawniły fundamenty trójnawowego gmachu, fragment przylegającego brukowanego placu, podstawy posągów oraz elementy dekoracji architektonicznej.

Część znalezisk pozostawiono na miejscu i jest eksponowana na otwartym terenie u podnóża zamku San Giusto. Zabytki ruchome pochodzące z bazyliki i forum, w tym inskrypcje, reliefy, fragmenty rzeźb oraz podstawy pomników honorowych, znajdują się w Lapidarium Tergestyńskim w zamku San Giusto.

Przypisy

Kategoria:Stanowiska archeologiczne we Włoszech Kategoria:Zabytki Triestu