IRIS²

IRIS² (ang. Infrastructure for Resilience, Interconnectivity and Security by Satellite) – planowana wieloorbitowa konstelacja internetu satelitarnego rozwijana przez Unię Europejską. Licząca blisko 300 satelitów konstelacja ma zapewnić bezpieczną łączność, lokalizację i nadzór dla agencji rządowych, jest odpowiednikiem amerykańskiego projektu SpaceX Starshield. System ma również oferować łączność szerokopasmową dla firm i obywateli.

Szacowany koszt przy podpisaniu umowy w grudniu 2024 wyniósł 10,6 mld euro, z czego 6,5 mld pochodziło ze środków publicznych, a ponad 4 mld z finansowania prywatnego. Pierwsze starty satelitów spodziewane są w 2029, a początek usług rządowych w 2030. Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) odpowiada za rozwój i rozmieszczenie systemu, a agencja Unii Europejskiej ds. Programu Kosmicznego (EUSPA) za świadczenie usług rządowych. IRIS² jest częścią ogólnej strategii kosmicznej UE, w tym EU Space Strategy for Security and Defence.

Architektura

IRIS² będzie konstelacją wieloorbitową, łączącą zalety dwóch typów orbit. Satelity na niskiej orbicie okołoziemskiej (LEO) zapewniają niskie opóźnienie transmisji, a satelity na średniej orbicie okołoziemskiej (MEO) – szersze pokrycie. Docelowo system ma liczyć 264 satelity LEO na wysokości 1200 km oraz 18 satelitów MEO na wysokości 8000 km, co łącznie daje około 290 satelitów. Dla porównania Starlink ma już ponad 7 tys. satelitów i planuje rozmieścić 42 tys., a więc IRIS² nie jest megakonstelacją.

Kluczowym elementem systemu jest bezpieczeństwo transmisji. Łączność między satelitami odbywać się będzie za pomocą łączy laserowych, a dane będą przesyłane do pięciu stacji naziemnych. Satelity mają być projektowane jako nieemisyjne, aby nie zakłócać obserwacji astronomicznych. Pod względem przydziału pasm częstotliwości IRIS² będzie rozwinięciem dwóch istniejących konstelacji – Eutelsat OneWeb oraz O3b mPOWER (operatora SES).

System ma świadczyć usługi w trzech głównych obszarach: bezpieczna łączność rządowa (w tym szyfrowana komunikacja dla służb dyplomatycznych, wojskowych i kryzysowych), komercyjna łączność szerokopasmowa dla firm oraz dostęp do szybkiego internetu dla obywateli, zwłaszcza na obszarach wiejskich i w „cyfrowych martwych strefach”. Planowane zastosowania cywilne obejmują m.in. zdalną opiekę zdrowotną i zarządzanie inteligentnymi sieciami energetycznymi.

Historia

Geneza (2022–2024) Projekt został ogłoszony przez Radę UE w listopadzie 2022. Komisja Europejska powierzyła realizację projektu międzynarodowemu konsorcjum przemysłowemu, w skład którego weszły m.in. Airbus Defence and Space, Thales Alenia Space i Arianespace. Konstelacja ma być wynoszona przez europejskie rakiety, takie jak Ariane 6 – jej pierwszy start, wielokrotnie opóźniany, ostatecznie odbył się 9 lipca 2024.

Kontrakt miał zostać przyznany do końca marca 2024, ale Komisja Europejska wstrzymała go. Na posiedzeniu komisji parlamentarnej UE 9 kwietnia 2024 komisarz ds. rynku wewnętrznego Thierry Breton oświadczył, że Komisja wciąż finalizuje umowę, nie podając terminów. Ostatecznie w październiku 2024 Komisja ogłosiła przyznanie umowy koncesyjnej konsorcjum SpaceRISE, składającemu się z trzech europejskich operatorów satelitarnych – SES, Eutelsat i Hispasat – z ośmioma podwykonawcami: Thales Alenia Space, OHB (OHB SE), Airbus Defence and Space, Telespazio, Deutsche Telekom, Orange, Hisdesat oraz Thales SIX. Umowę podpisano w Brukseli 16 grudnia 2024.

2025: Geopolityka i rozszerzanie uczestnictwa W lutym 2025, po wstrzymaniu amerykańskiej pomocy wojskowej dla Ukrainy, pojawiło się pytanie o dalszą dostępność Starlinka (ponad 7 tys. satelitów) dla Ukrainy. IRIS² nie będzie jednak na orbicie przed 2030, a obecna europejska alternatywa Eutelsat OneWeb jest znacznie droższa. W kwietniu ujawniono, że Niemcy finansują korzystanie przez Ukrainę z usług Eutelsat od około roku jako alternatywy dla Starlinka.

Równolegle program IRIS² zaczął przyciągać państwa trzecie. W marcu Norwegia wystąpiła z wnioskiem o członkostwo, a w lipcu podobne rozmowy zakończyła Islandia. Szwajcarska firma WISeSat.Space utworzyła spółkę zależną w Hiszpanii, by dostosować się do programu.

W sierpniu konsorcjum SpaceRISE zawęziło wybór głównego wykonawcy segmentu LEO do Airbusa (Francja) i Aerospacelab (Belgia) – decyzja spodziewana była do końca roku. We wrześniu Polska przeznaczyła środki na sześć satelitów łączności bezpiecznej jako dodatkowy wkład w program IRIS².

2026 27 stycznia 2026 UE ogłosiła uruchomienie programu GOVSATCOM agencji EUSPA, będącego etapem przejściowym do IRIS², integrującego osiem satelitów z pięciu państw członkowskich. W marcu Cypr jako pierwszy kraj wykorzystał GOVSATCOM operacyjnie. 26 marca Norwegia i Islandia podpisały formalne umowy o uczestnictwie w obu programach.

W czerwcu 2026 Niemcy wmurowały kamień węgielny pod budowę centrum GOVSATCOM w Kolonii, jednego z dwóch planowanych obiektów wspierających program.

Przypisy

Kategoria:Unia Europejska Kategoria:Europejska Agencja Kosmiczna Kategoria:Sztuczne satelity Kategoria:Programy kosmiczne