Państwowy Fundusz Melioracyjny – wsparcie finansowe przyznawane przedsiębiorstwom melioracyjnym i spółkom wodnym, które miało na celu ochronę gruntów przed wylewami lub dążyły do podwyższenie produkcji rolnej poprzez proces osuszania lub nawodniania, a których wykonanie leżało w interesie publicznym.
Tło historyczne Melioracje rolne stanowiły jeden z podstawowych elementów modernizacji rolnictwa w Polsce w okresie międzywojennym. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. państwo polskie stanęło wobec konieczności ujednolicenia systemów administracyjnych odziedziczonych po zaborcach oraz stworzenia jednolitych podstaw prawnych i organizacyjnych dla gospodarowania zasobami wodnymi oraz prowadzenia prac melioracyjnych. Rozwój produkcji rolnej, poprawa warunków gospodarowania na terenach podmokłych i zagrożonych suszą, a także racjonalne wykorzystanie gruntów wymagały utworzenia sprawnie funkcjonującej służby melioracyjnej, zdolnej do planowania, projektowania, nadzorowania i realizacji inwestycji wodno-melioracyjnych oraz ustanowienia funduszu wsparcia finansowegoOstromecki, J. Osiągnięcia nauk melioracyjnych. Postępy Nauki Rolniczej, 1954, nr 1.4, s. 1-16..
Powołanie Funduszu Państwowy Fundusz Melioracyjny ustanowiony został na podstawie ustawy z 1921 r. o popieraniu publicznych przedsiębiorstw melioracyjnychUstawa z dnia 26 października 1921 r. o popieraniu publicznych przedsiębiorstw melioracyjnych. Dz. U 1921 nr 91 poz. 671. Fundusz utworzony został z dotacji rocznych, które określano w ramach robót publicznych. Funduszem melioracyjnym administrował Minister Robót Publicznych w porozumieniu z Ministrem Skarbu. Środki z funduszu wypłacane były na podstawie rocznego preliminarza, które następnie corocznie przedkładane były Sejmowi do zatwierdzenia.
Wsparcie Funduszu Wsparcie z państwowego funduszu melioracyjnego udzielane było pod następującemu warunkami Jan Kanty Czyrek, Budowa nowych dróg wodnych, wychowawczych, finansowych, militarnych i prawnych w Polsce. Warszawa 1937, s. 1-21.:
projekt i kosztorys przedsiębiorstwa musiał być przed rozpoczęciem robót zatwierdzony przez Ministra Robót Publicznych; pokrycie kosztów było unormowane ustawą wojewódzką, która zapewniała w dostateczny sposób utrzymanie wykonanych robót, oraz wpływ Rządu na tok spraw technicznych i ekonomicznych przedsiębiorstwa.
Przy udzielaniu wsparcia z państwowego funduszu melioracyjnego musiały być równomiernie uwzględniane wszystkie części kraju.
Wysokość wsparcia Z państwowego funduszu melioracyjnego przyznawane było wsparcie w następującej wysokości:
na zabudowanie potoków górskich wraz z zalesieniem stoków górskich do 70% sumy kosztorysowej, zatwierdzonej przez Ministra Robót Publicznych, na regulację i obwałowanie rzek i potoków, które mają na celu ochronę gruntów od 40% do 50% sumy kosztorysowejZbigniew Zyglewski, Koncepcje i projekty kanałów żeglownych przez Wielkopolskę Wschodnią a zjazd melioracyjny w Koninie w 1925 roku. Polonia Maior Orientalis, (VIII), 2021, s.113-140., na osuszenie i nawodnienie gruntów od 30% do 40% sumy kosztorysowej na budowę zbiorników wody, które służą dla celów regulacji lub ochrony od wylewów, w wysokości od 40% do 50% sumy kosztorysowej.
Uzyskanie wsparcia finansowego uzależnione było od spełnienia określonych warunków, w szczególności zatwierdzenia projektu technicznego i kosztorysu przez Ministra Robót Publicznych przed rozpoczęciem robót, zapewnienia ustawowego uregulowania zasad finansowania inwestycji oraz zagwarantowania przez wojewodę właściwego utrzymania wykonanych urządzeń i skutecznego nadzoru państwa nad techniczną i ekonomiczną realizacją przedsięwzięciaMichał Nowakowski, Historyczny rozwój spółki wodnej na ziemiach polskich. Roczniki Nauk Prawnych, 2006, nr 16.2, s. 449-468..
Fundusz w świetle rozporządzenia Prezydenta RP z 1928 r. Kolejnym etapem rozwoju administracji melioracyjnej i wsparcia finansowego było rozszerzenie kompetencji urzędów ziemskichRozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 marca 1928 r. o przeprowadzeniu melioracji przy dokonywanej przez urzędy ziemskie przebudowie ustroju rolnego. Dz. U 1928 nr 34 poz. 320. Zgodnie z rozporządzeniem z 1928 r., przy prowadzeniu prac związanych z przebudową ustroju rolnego urzędy ziemskie zostały zobowiązane do wykonywania ekspertyz melioracyjnych i hydrotechnicznych oraz sporządzania niezbędnej dokumentacji projektowej. Do ich obowiązków należało również inicjowanie i realizowanie niezbędnych prac melioracyjnych oraz budowa i wiercenie studni na terenach objętych postępowaniem scaleniowymRozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o popieraniu melioracji rolnych. Dz. U. 1928 nr 36 poz. 344.
Fundusz melioracyjny według ustawy z 1939 r. Istotnym etapem rozwoju systemu finansowania melioracji wodnych w Polsce było uchwalenie ustawy z 1939 r. o popieraniu melioracji wodnych dla potrzeb rolnictwa, która stworzyła nowe podstawy prawne organizacji i finansowania przedsięwzięć melioracyjnychUstawa z dnia 13 lipca 1939 r. o popieraniu melioracji wodnych dla potrzeb rolnictwa. Dz. U. 1939 nr 64 poz. 428. Celem ustawy było zwiększenie udziału państwa w realizacji inwestycji służących poprawie warunków produkcji rolniczej, poprzez racjonalne gospodarowanie zasobami wodnymi, osuszanie gruntów nadmiernie uwilgotnionych oraz regulację stosunków wodnych na terenach rolniczych.
Podstawowym instrumentem finansowym przewidzianym w ustawie był Fundusz Melioracyjny, pozostający w dyspozycji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. Fundusz stanowił wyodrębniony mechanizm finansowania przedsięwzięć melioracyjnych, umożliwiający koncentrację środków publicznych przeznaczonych na rozwój infrastruktury wodnej w rolnictwie.
Pomoc państwa w zakresie melioracji miała charakter kompleksowy i obejmowała trzy zasadnicze formy wsparcia. Po pierwsze, zapewniano pomoc techniczną polegającą na wykonywaniu ekspertyz, opracowywaniu dokumentacji projektowej, udostępnianiu planów technicznych oraz sprawowaniu kierownictwa i nadzoru technicznego nad robotami wykonawczymi i konserwacyjnymi. Po drugie, państwo udzielało bezzwrotnych zasiłków, przeznaczanych przede wszystkim na pokrywanie udziału Skarbu Państwa w kosztach publicznych przedsiębiorstw melioracyjnych. Po trzecie, przewidziano możliwość udzielania pomocy kredytowej, umożliwiającej finansowanie inwestycji melioracyjnych realizowanych przez właścicieli gruntów oraz związki i spółki wodne.
Źródła zasilania Funduszu Melioracyjnego zostały określone w sposób zapewniający jego względną stabilność finansową. Na jego majątek składały się przede wszystkim środki pozostałe po Państwowym Funduszu Melioracyjnym utworzonym ustawą z 1921 r. o popieraniu publicznych przedsiębiorstw melioracyjnych oraz saldo Pożyczkowego Funduszu Tymczasowego Wydziału Samorządowego we Lwowie przeznaczonego na cele melioracyjne. Fundusz zasilany był ponadto dotacjami Skarbu Państwa, przelewami z Funduszu Obrotowego Reformy Rolnej, wpływami z tytułu spłaty pożyczek i innych należności zwrotnych, odsetkami od zgromadzonych środków pieniężnych oraz innymi dochodami przewidzianymi przepisami prawa.
Przyjęte rozwiązania świadczyły o dążeniu władz państwowych do stworzenia trwałego systemu finansowania inwestycji melioracyjnych, opartego zarówno na środkach budżetowych, jak i na funduszach celowych oraz zwrotnych instrumentach finansowych. Ustawa z 1939 r. stanowiła zwieńczenie międzywojennego procesu kształtowania polityki państwa w zakresie melioracji wodnych, jednak wybuch II wojny światowej uniemożliwił pełną realizację przewidzianych w niej rozwiązań organizacyjnych i finansowych.
Przypisy
__INDEKSUJ__ __LINKNOWEJSEKCJI__
Kategoria:Fundusze celowe