Fontanna Da Ponte w Koprze (, ) – zabytkowa barokowa fontanna znajdująca się na placu Prešerena w historycznym centrum Kopru. Stanowiła końcowy punkt wodociągu doprowadzającego wodę do dawnego wyspiarskiego miasta z położonych na stałym lądzie źródeł. Obecną formę otrzymała w 1666 roku z inicjatywy koperskiego podesty i kapitana Lorenza Da Pontego.

Fontanna jest wpisana do słoweńskiego rejestru nieruchomego dziedzictwa kulturowego pod numerem EŠD 254 jako zabytkowa fontanna publiczna.

Historia Koper rozwinął się na wyspie oddzielonej od stałego lądu płytkimi wodami zatoki. Ze względu na brak wystarczających naturalnych źródeł zaopatrzenie miasta w wodę pitną opierało się początkowo na zbiornikach gromadzących wodę deszczową. Wraz ze wzrostem liczby mieszkańców rozwiązanie to przestało wystarczać, dlatego do miasta doprowadzono wodociąg z położonych na okolicznych wzgórzach źródeł.

Wodociąg prowadził ze źródeł znajdujących się w rejonie wzgórz położonych na wschód od miasta. Woda była doprowadzana do wyspy m.in. za pomocą drewnianych rur przechodzących przez podmokły teren i płytkie wody oddzielające Koper od stałego lądu. Fontanna znajdowała się przy dawnej bramie Muda, w miejscu stanowiącym główne połączenie miasta z lądem, i była końcowym punktem systemu wodociągowego.

Istnienie publicznej fontanny w tym miejscu jest potwierdzone w źródłach od 1423 roku. Pierwotny obiekt był wielokrotnie naprawiany ze względu na zużycie instalacji, zanieczyszczenia i problemy z dopływem wody. Fontanna miała istotne znaczenie dla codziennego funkcjonowania miasta, ponieważ umożliwiała mieszkańcom pobieranie wody pitnej poza prywatnymi i klasztornymi cysternami.

W latach 1665–1666 urząd podesty i kapitana Kopru sprawował Lorenzo Da Ponte. Z jego inicjatywy przeprowadzono odnowienie miejskiego systemu wodnego i zastąpiono wcześniejszą fontannę nową, ukończoną w 1666 roku. W finansowaniu przedsięwzięcia uczestniczyły miejscowe rodziny patrycjuszowskie, których herby umieszczono na kamiennych słupkach otaczających basen.

Fontanna służyła jako publiczne ujęcie wody do 1898 roku, kiedy jej funkcję przejął nowoczesny system zaopatrzenia miasta. Po wyłączeniu z użytkowania zachowała charakter zabytkowego elementu przestrzeni miejskiej i jednego z głównych obiektów placu Prešerena.

W 1990 roku plac Prešerena otrzymał nową nawierzchnię, a fontannę poddano pracom konserwatorskim. Odnowiono wówczas elementy kamienne, basen, dekoracje rzeźbiarskie i otoczenie zabytku, zachowując barokową kompozycję ukształtowaną w XVII wieku.

Architektura Fontanna składa się z ośmiobocznego kamiennego basenu oraz umieszczonej nad nim konstrukcji w formie wysokiego łuku. Forma ta nawiązuje do mostu i stanowi grę słowno-heraldyczną z nazwiskiem fundatora, ponieważ włoskie słowo oznacza most. Łuk interpretowano również jako symbol historycznego połączenia wyspiarskiego Kopru ze stałym lądem oraz politycznych związków miasta z Republiką Wenecką.

Konstrukcję łuku wieńczy kamienna balustrada. Po jej bokach umieszczono dekoracyjne piramidy lub obeliski, a całość uzupełniają kamienne kule i elementy heraldyczne. Kompozycja wykorzystuje motywy charakterystyczne dla siedemnastowiecznej architektury barokowej obszaru weneckiego.

U podstawy łuku znajdują się cztery rzeźbione maszkarony, z których wypływała woda do basenu. Kamienne twarze mają zróżnicowane rysy i ekspresję, a ich otwarte usta pełniły funkcję wylewów. Połączenie użytkowej funkcji z dekoracją rzeźbiarską było charakterystyczne dla reprezentacyjnych fontann miejskich epoki baroku.

Basen otacza piętnaście kamiennych słupków połączonych obecnie metalowymi łańcuchami. Na słupkach wyrzeźbiono herby rodzin koperskich, które uczestniczyły w finansowaniu przebudowy. Zespół herbów dokumentuje udział miejscowego patrycjatu w przedsięwzięciach komunalnych oraz znaczenie zapewnienia miastu dostępu do wody pitnej.

Nazwa i symbolika Nazwa fontanny pochodzi od nazwiska Lorenza Da Pontego, podesty, który zainicjował jej przebudowę. Architektoniczna forma mostu jest przykładem symbolicznego wykorzystania nazwiska fundatora w kompozycji dzieła. Podobne odwołania heraldyczne i słowne stosowano w nowożytnej architekturze fundacyjnej Republiki Weneckiej.

W niektórych opisach łuk fontanny porównywany jest do weneckiego Ponte delle Guglie, wyróżniającego się dekoracyjnymi obeliskami ustawionymi na balustradach. Nie ma jednak podstaw do uznania fontanny za bezpośrednią kopię tego mostu, ponieważ obecna postać Ponte delle Guglie powstała w wyniku późniejszej przebudowy. Bardziej prawdopodobne jest, że oba obiekty korzystają ze zbliżonego repertuaru form weneckiej architektury barokowej.

Położenie fontanny przy dawnej bramie Muda przypomina o historycznej topografii Kopru. Plac, na którym stoi, był miejscem styku miasta z drogą prowadzącą na stały ląd, a sąsiednia brama stanowiła główny lądowy wjazd do otoczonego murami ośrodka. W pobliżu znajdują się również kościół św. Bassusa i zachowane fragmenty dawnych urządzeń miejskich.

Ochrona zabytku Ochroną konserwatorską objęte są basen, łuk, maszkarony, balustrada, słupki heraldyczne oraz bezpośrednie otoczenie fontanny. Obiekt stanowi także część chronionego zespołu urbanistycznego historycznego centrum Kopru.

Fontanna należy do najlepiej zachowanych przykładów barokowej małej architektury komunalnej w Koprze. Jej wartość zabytkowa wynika zarówno z formy artystycznej, jak i z zachowanego związku z dawnym systemem zaopatrzenia miasta w wodę.

Przypisy

Kategoria:Zabytki w Koprze Kategoria:Fontanny Kategoria:Architektura barokowa w Słowenii