thumb|upright=1.25|Konsekracje biskupie w Écône 30 czerwca 1988 roku. Głównym konsekratorem był Marcel Lefebvre, a współkonsekratorem Antônio de Castro Mayer. Konsekracje biskupie w Écône – dwie ceremonie konsekracji biskupich, które odbyły się 30 czerwca 1988 oraz 1 lipca 2026 roku w seminarium Bractwa Kapłańskiego Świętego Piusa X w Écône w szwajcarskim kantonie Valais. W obu przypadkach biskupi związani z Bractwem udzielili sakry nowym biskupom bez wymaganego mandatu papieskiego i wbrew wyrażonej woli urzędującego papieża.

W 1988 roku arcybiskup Marcel Lefebvre, przy współudziale biskupa Antônio de Castro Mayera, konsekrował Bernarda Fellaya, Bernarda Tissiera de Mallerais, Richarda Williamsona i Alfonsa de Galarretę. Papież Jan Paweł II określił ceremonię jako akt nieposłuszeństwa i akt schizmatycki. Stolica Apostolska zadeklarowała, że konsekratorzy i konsekrowani zaciągnęli ekskomunikę latae sententiae.

W 2009 roku papież Benedykt XVI polecił zdjąć ekskomunikę z czterech żyjących biskupów konsekrowanych w 1988 roku. Decyzja ta nie oznaczała jednak kanonicznego uznania Bractwa ani powierzenia jego biskupom funkcji w Kościele katolickim.

W 2026 roku Alfonso de Galarreta, przy współudziale Bernarda Fellaya, konsekrował Pascala Schreibera, Michaela Goldadego, Michela Poinsineta de Sivry i Marca Hanappiera. Następnego dnia Dykasteria Nauki Wiary zadeklarowała ekskomunikę sześciu biskupów oraz stwierdziła, że duchowni należący do Bractwa pozostają w schizmie.

Bractwo nie uznaje, że uczestnicy ceremonii zaciągnęli ekskomunikę. Powołuje się przede wszystkim na kanon 1323 n. 4 Kodeksu prawa kanonicznego, dotyczący działania z konieczności lub w celu uniknięcia poważnej niedogodności, oraz na przepisy o błędnym przekonaniu, że taki stan zachodzi.

Tło thumb|Seminarium Bractwa Kapłańskiego Świętego Piusa X w Écône Bractwo Kapłańskie Świętego Piusa X zostało założone w 1970 roku przez arcybiskupa Marcela Lefebvre’a. Spór Bractwa ze Stolicą Apostolską dotyczył przede wszystkim oceny części nauczania soboru watykańskiego II, posoborowej reformy liturgicznej, wolności religijnej, ekumenizmu oraz podporządkowania działalności Bractwa miejscowym biskupom i Stolicy Apostolskiej.

W latach 1987–1988 Lefebvre prowadził rozmowy z prefektem Kongregacji Nauki Wiary, kardynałem Josephem Ratzingerem. 5 maja 1988 roku podpisano protokół porozumienia przewidujący między innymi kanoniczne uregulowanie Bractwa oraz wyświęcenie jednego jego członka na biskupa.

Lefebvre wycofał jednak swoją zgodę na przyjęty harmonogram, uznając, że nie zapewniał on wystarczających gwarancji dalszego funkcjonowania Bractwa. Zapowiedział konsekrację kilku biskupów w wybranym przez siebie terminie. Stolica Apostolska zgadzała się na wyświęcenie jednego biskupa, ale domagała się pozostawienia ostatecznego wyboru kandydata i daty papieżowi.

Konsekracje z 1988 roku 30 czerwca 1988 roku Marcel Lefebvre, wspomagany przez emerytowanego biskupa diecezji Campos Antônio de Castro Mayera, konsekrował w Écône: Bernarda Fellaya; Bernarda Tissiera de Mallerais; Richarda Williamsona; Alfonsa de Galarretę.

Ceremonia została przeprowadzona bez mandatu papieskiego, mimo formalnego upomnienia przesłanego Lefebvre’owi przez prefekta Kongregacji ds. Biskupów. Nowym biskupom nie powierzono diecezji ani zwyczajnej jurysdykcji terytorialnej. Według Bractwa mieli oni przede wszystkim udzielać święceń, bierzmowania oraz wykonywać inne czynności zastrzeżone biskupom.

Reakcja Stolicy Apostolskiej 1 lipca 1988 roku Kongregacja ds. Biskupów ogłosiła dekret stwierdzający, że Lefebvre, de Castro Mayer i czterej konsekrowani duchowni zaciągnęli ekskomunikę latae sententiae..

2 lipca Jan Paweł II wydał list apostolski w formie motu proprio Ecclesia Dei. Papież określił konsekracje jako akt nieposłuszeństwa w sprawie mającej zasadnicze znaczenie dla jedności Kościoła. Stwierdził, że nieposłuszeństwo oznaczające w praktyce odrzucenie prymatu Biskupa Rzymu stanowiło akt schizmatycki.

W dokumencie przypomniano również, że formalne przystąpienie do schizmy pociąga za sobą ekskomunikę. Nie oznaczało to automatycznego uznania za ekskomunikowaną każdej osoby uczestniczącej w liturgii sprawowanej przez kapłanów Bractwa.

W nocie Papieskiej Rady ds. Tekstów Prawnych z 1996 roku wyjaśniono, że formalne przystąpienie wymaga zarówno wewnętrznej decyzji stawiającej przynależność do ruchu ponad posłuszeństwem papieżowi, jak i zewnętrznego zamanifestowania takiego wyboru. Sytuacja poszczególnych wiernych miała być oceniana indywidualnie.

Argument stanu konieczności Stanowisko Bractwa Lefebvre i władze Bractwa utrzymywali, że w Kościele zaistniał nadzwyczajny „stan konieczności”, określany również przez zwolenników Bractwa jako „stan wyższej konieczności”. Miał on wynikać z zagrożenia – w ich ocenie – dla zachowania tradycyjnej doktryny, liturgii, formacji kapłańskiej i zwyczajnych środków uświęcenia. Konsekracje przedstawiano zatem jako działanie służące zachowaniu tych dóbr, a nie jako próbę utworzenia odrębnej hierarchii lub odrzucenia samego urzędu papieskiego.

W odniesieniu do konsekracji z 1988 i 2026 roku Bractwo powoływało się przede wszystkim na następujące przepisy: kan. 1323 n. 4 – nie podlega karze osoba, która działała pod wpływem ciężkiej bojaźni, z konieczności albo w celu uniknięcia poważnej niedogodności, chyba że czyn jest wewnętrznie zły lub zmierza do szkody dusz; kan. 1323 n. 7 – nie podlega karze osoba, która bez własnej winy sądziła, że zachodzi jedna z okoliczności określonych w numerach 4 lub 5; kan. 1324 § 1 n. 5 – kara powinna zostać złagodzona, jeżeli sprawca działał z konieczności, lecz czyn był wewnętrznie zły albo zmierzał do szkody dusz; kan. 1324 § 1 n. 8 – kara powinna zostać złagodzona, jeśli sprawca w sposób zawiniony błędnie sądził, że zachodzi okoliczność określona w kan. 1323 n. 4 lub 5; kan. 1324 § 3 – w okolicznościach wymienionych w § 1 sprawca nie jest związany karą latae sententiae, chociaż mogą zostać nałożone inne kary lub pokuty.

Po konsekracjach z 2026 roku Bractwo argumentowało, że nawet gdyby kompetentna władza nie zgodziła się z obiektywnym istnieniem konieczności, przekonanie konsekratorów i konsekrowanych o jej istnieniu powinno wyłączyć albo przynajmniej ograniczyć ich odpowiedzialność karną. Na tej podstawie Bractwo utrzymywało, że kara ekskomuniki latae sententiae nie została zaciągnięta.

Stanowisko Stolicy Apostolskiej Stolica Apostolska nie przyjęła interpretacji Bractwa. W 1988 roku Jan Paweł II uznał konsekracje za nieposłuszeństwo oznaczające w praktyce odrzucenie prymatu rzymskiego i dlatego za akt schizmatycki.

Papieska Rada ds. Tekstów Prawnych stwierdziła w 1996 roku, że nie zachodziła konieczność wyświęcania biskupów wbrew woli papieża. W ocenie Rady konsekrowanie biskupów bez mandatu papieskiego naruszało podstawowy element widzialnej jedności Kościoła i nie mogło zostać usprawiedliwione przez powołanie się na konieczność.

W 2026 roku Dykasteria Nauki Wiary ponownie odrzuciła argumentację Bractwa, kwalifikując konsekracje jako przestępstwo schizmy i deklarując ekskomuniki na podstawie kanonów 1387 i 1364 § 1.

Spór nie dotyczy zatem samego brzmienia kanonów 1323–1324, lecz oceny, czy w Kościele rzeczywiście istniała konieczność usprawiedliwiająca przeprowadzenie konsekracji bez mandatu papieskiego oraz czy czyn ten był szkodliwy dla jedności Kościoła i zbawienia dusz.

Zdjęcie ekskomunik w 2009 roku 15 grudnia 2008 roku Bernard Fellay, działając również w imieniu trzech pozostałych żyjących biskupów konsekrowanych w 1988 roku, zwrócił się do papieża Benedykta XVI o zdjęcie ekskomunik.

21 stycznia 2009 roku Kongregacja ds. Biskupów, działając z upoważnienia papieża, umorzyła karę wobec: Bernarda Fellaya; Bernarda Tissiera de Mallerais; Richarda Williamsona; Alfonsa de Galarrety.

Dekret stanowił również, że wcześniejszy dekret deklarujący ekskomuniki przestał wywoływać skutki prawne. Lefebvre i de Castro Mayer zmarli w 1991 roku i nie zostali objęci decyzją dotyczącą czterech żyjących biskupów.

Sekretariat Stanu wyjaśnił, że zdjęcie ekskomuniki dotyczyło indywidualnej kary kanonicznej, ale nie zmieniło statusu prawnego Bractwa. Nie posiadało ono kanonicznego uznania, a jego biskupi nie pełnili żadnej funkcji kanonicznej i nie wykonywali godziwie posługi w Kościele katolickim.

Benedykt XVI podkreślił następnie, że umorzenie kary wobec konkretnych osób należy odróżnić od kanonicznego i doktrynalnego statusu całej wspólnoty.

Szczególne uprawnienia duszpasterskie Podczas Nadzwyczajnego Jubileuszu Miłosierdzia papież Franciszek udzielił kapłanom Bractwa uprawnienia do ważnego i godziwego udzielania rozgrzeszenia. W liście apostolskim Misericordia et misera z 20 listopada 2016 roku przedłużył to uprawnienie „aż do dalszych postanowień”.

W 2017 roku miejscowi ordynariusze otrzymali możliwość udzielania delegacji potrzebnej do ważnego asystowania przy zawieraniu małżeństw wiernych związanych z Bractwem. Preferowanym rozwiązaniem było przyjęcie zgody małżeńskiej przez kapłana diecezjalnego, po czym kapłan Bractwa mógł odprawić mszę. Jeżeli było to niemożliwe, ordynariusz mógł udzielić delegacji bezpośrednio kapłanowi Bractwa.

Rozwiązania te miały charakter duszpasterski i nie oznaczały pełnego uregulowania kanonicznego Bractwa. Po konsekracjach z 2026 roku Dykasteria Nauki Wiary stwierdziła, że spowiedzi udzielane przez duchownych Bractwa oraz małżeństwa zawierane przy ich asystencji są nieważne.

Konsekracje z 2026 roku thumb|upright|Alfonso de Galarreta, główny konsekrator podczas ceremonii z 1 lipca 2026 roku Zapowiedź i rozmowy ze Stolicą Apostolską 2 lutego 2026 roku przełożony generalny Bractwa, ks. Davide Pagliarani, zapowiedział przeprowadzenie 1 lipca kolejnych konsekracji biskupich. Uzasadniał decyzję wiekiem, śmiercią i stanem zdrowia dotychczasowych biskupów oraz potrzebą zapewnienia dalszego udzielania święceń i bierzmowania.

12 lutego przedstawiciele Bractwa spotkali się z władzami Dykasterii Nauki Wiary. Dykasteria proponowała dalszy dialog pod warunkiem zawieszenia przygotowań do ceremonii.

13 maja prefekt Dykasterii kardynał Víctor Manuel Fernández oświadczył, że zapowiedziane konsekracje nie posiadają mandatu papieskiego, będą stanowiły akt schizmatycki i mogą prowadzić do ekskomuniki.

26 maja Bractwo podało nazwiska czterech kandydatów, informując zarazem, że ich dokumentację przedstawiono papieżowi.

29 czerwca papież Leon XIV skierował do Pagliaraniego list, w którym ponownie wezwał go do rezygnacji z ceremonii. Papież uznał przywiązanie części wiernych do dawnej liturgii, ale podkreślił, że konsekracje bez zgody Biskupa Rzymu stanowiłyby zerwanie jedności Kościoła.

Ceremonia Ceremonia odbyła się 1 lipca 2026 roku w Écône. Głównym konsekratorem był Alfonso de Galarreta, a współkonsekratorem Bernard Fellay. Sakrę otrzymali: Pascal Schreiber; Michael Goldade; Michel Poinsinet de Sivry; Marc Hanappier.

Bractwo określiło nowych hierarchów jako swoich biskupów pomocniczych, nieposiadających jurysdykcji i nietworzących równoległych diecezji.

Przed obrzędem odczytano oświadczenie wyjaśniające, że nie istnieje mandat apostolski na konsekracje, a Bractwo przeprowadza je w przekonaniu o istnieniu nadzwyczajnej konieczności.

Konsekwencje kanoniczne w 2026 roku Dekret o ekskomunikach 2 lipca 2026 roku Dykasteria Nauki Wiary wydała dekret stwierdzający, że Alfonso de Galarreta, dokonując konsekracji bez mandatu papieskiego i wbrew woli papieża, zaciągnął kary przewidziane w: kan. 1387 – za konsekrację biskupa bez mandatu papieskiego; kan. 1364 § 1 – za schizmę.

Dykasteria zadeklarowała ekskomunikę latae sententiae, zastrzeżoną Stolicy Apostolskiej, wobec: Alfonsa de Galarrety; Pascala Schreibera; Michaela Goldadego; Michela Poinsineta de Sivry; Marca Hanappiera.