Wieża ciśnień w Będzinie-Grodźcu – jedyna w Polsce w pełni nitowana stalowa wieża ciśnień wybudowana w 1902 roku we wsi Grodziec (dziś dzielnica Będzina) początkowo na potrzeby Kopalni Węgla Kamiennego Grodziec, następnie użytkowana przez wiele podmiotów, w tym okolicznych mieszkańców; przekształcona w źródło ciepłej wody, a następnie wyłączona z użytku w latach 60. XX wieku, zrewitalizowana w 2020 roku, wpisana do gminnej ewidencji zabytków.
Historia Wieża została zbudowana przez warszawskie przedsiębiorstwo Drzewiecki & Jeziorański w 1902 roku (z tego roku pochodzi jej najstarszy plan, który znajduje się w Archiwum Państwowym w Katowicach oraz informacja o niej w sprawozdaniu przedsiębiorstwa; oraz według innego źródła na przełomie XIX i XX wieku) dla Grodzieckiego Towarzystwa Kopalń Węgla i Zakładów Przemysłowych blisko zabudowań Kopalnia Węgla Kamiennego Grodziec. Woda do wieży była dostarczana za pomocą dwóch pomp z głębokości około 300 metrów poniżej poziomu gruntu. Woda z wieży służyła początkowo kopalni Grodziec, a następnie także osiedlu robotniczemu, zakładom Solvay (zob. Cementownia Grodziec), browarowi, administracji dóbr „Grodziec”, mieszkańcom Grodźca i stacji kolejowej. 30 lipca 1947 obiekt przeszedł na własność Skarbu Państwa. Wieża została przekształcona w źródło ciepłej wody dla kopalni po budowie obok niej kotłowni z kominem. Wieża została wyłączona z użytku na początku lat 60. XX wieku i stopniowo uległa dewastacji. M.in. ze względu na jej zły stan techniczny stwierdzony w 2017 roku, który mógł zagrażać bezpieczeństwu mieszkańców podjęto się jej rewitalizacji; starali się o nią m.in. architekt Rafał Lipiński i historyk Dariusz Majchrzak, którzy z wykorzystaniem finansowania społecznościowego poprzez portal Polakpotrafi.pl zbierali środki na wydanie broszury o tej wieży. Rewitalizacja była finansowana przez urząd miasta Będzina oraz współfinansowana przez Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, prowadzono ją od marca do sierpnia 2020 roku. Wyremontowano ją od zewnątrz i wewnątrz wraz ze zbiornikiem z wykorzystaniem prac wysokościowych, zamontowano oświetlenie wieży, a na szczycie umieszczono kamerę internetową. Podczas rewitalizacji m.in. usunięto skorodowane elementy oraz rury technologiczne z jej wnętrza oraz odtworzono więźbę dachową. Największa łata blaszana, jaką zamontowano w miejscu ubytku ważyła około 100 kg. Koszt prac, które wykonała bytomska firma AGC oraz jako podwykonawca firma Troll, prowadzonych w obrębie dwóch zadań przekroczył 1,5 mln zł. Teren wokół wieży również został uporządkowany. Nie ma możliwości wejścia do wieży dla zwiedzających.
Wieża jeszcze przed rewitalizacją została wpisana do gminnej ewidencji zabytków.
Architektura Wieża znajduje się na wzniesieniu (zapewniało to należyte ciśnienie wody) przy ul. Norberta Barlickiego, prowadzi do niej ścieżka ze schodami, otacza ją zieleń i teren rekreacyjny. Ma wysokość 27 m, a pojemność jej zbiornika wynosiła 100 m³ (dane według inwentaryzacji z 2017 roku). Wewnątrz znajdował się aluminiowy wkład. Na szczycie znajdowała się 6-metrowa sztyca odgromowa. Wąski trzon jest zwieńczony zbiornikiem wystającym po około 2 m poza jego obrys. Jest to jedyna w Polsce wieża ciśnień w całości nitowana. Płaszcz trzonu wieży i zbiornika pokrywają arkusze blachy stalowej połączone nitami. Pierwotnie miała rdzawą barwę przypominającą kolor stali kortenowskiej, jednak po rewitalizacji pomalowano ją na szaro z użyciem farby antykorozyjnej; kolor ma przypominać barwę odnowionej stali.
Galeria
Przypisy
Linki zewnętrzne Widok z kamery na wieży Plan wieży z 1968 roku
Będzin Kategoria:Grodziec (Będzin) Kategoria:Obiekty budowlane w Będzinie Kategoria:Obiekty w Będzinie wpisane do gminnej ewidencji zabytków