Jaracz (województwo wielkopolskie)

Jaracz – wieś w Polsce, położona w województwie wielkopolskim, w powiecie obornickim, w gminie Rogoźno, nad rzeką Wełną.

+Integralne części wsi Jaracz SIMC Nazwa Rodzaj 1007435 Jaracz-Młyn część wsi1007470 Piłka-Młyn część wsi

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od połowy XV wieku. Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1445 gdzie odnotowano ją pod staropolską nazwą „Jaraczewmlyn”, 1482 „Jaraczów”, 1486 łacina z użyciem języka staropolskiego „molendinum Jaraczewy”, 1495 „molendinum Jaraczyewi Vetus” oraz „molendinum Iaraczyevi Novum”, 1508 „Jaracz”, 1561-1569 „molendium Iaracz”, 1744 „Jarackie” oraz „Jastrzębiec Olędry”, 1744 „Rusiński”, 1789 ”Iaracz Hollendry z Młynem i Gościńcem” .

Nazwa miejscowa Jaracz pochodzi od nazwy osobowej „Jaracz” lub od nazwy osobowej typu „Jaromir, Jarosław” z sufiksem „-ew/-ów”. Nazwa wsi później uległa także pluralizacji w „Jaraczewy”. Nazwa młyna była wcześniejsza zanim stała się też nazwą wsi, którą później zapisywano z członami młyn, a także z łacińskimi dodatkiami „Vetus i Novum”. W XVIII wieku w związku z osadnictwem olęderskim otrzymała nowe dodatki Olędry, Hollendry. Nazwa Jastrzębiec-Olędry, która pojawiła się w XVIII wieku przeniesiona została prawdopodobnie od nazwy lasu „Iastrzambye” notowanego pod tą nazwą w 1541. Nazwa ta z kolei pochodzi od apelatywu „jastrząb” z sufiksem –„ec” .

Po rozbiorach Polski w okresie zaborów, w XIX oraz w pierwszej połowie XX wieku, pruska administracja zaboru pruskiego używała także zgermanizowanej nazwy – „Jaratsch”, która była fonetyczną adaptacją polskiej nazwy „Jaracz”. Pod zaborami stosowano także nazwę polską. W 1846 odnotowano polską nazwę „Jaracz Olędry, Jaracz młyn”, w 1882 „Jaracz, olędry, młyn”. W 1921 roku odnotowano polskie nazwy „Jaracz, -cza, Jaracz-Młyn” oraz zgermanizowane „Jaratsch Hld., Jaratsch Muhle” .

Historia Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była własnością szlachecką należącą do szlachty polskiej z rodu Grudzińskich. Od 1320 tereny, na których powstała miejscowość leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1449 miejscowość leżała w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego. W 1508 i 1510 należała do parafii Parkowo, a w 1580 w parafii Rogoźno.

Pierwsze zapisy odnoszą się do młyna zbożowego znajdującego się w obecnej części miejscowości o nazwie Jaracz-Młyn. Pierwszy zachowany zapis z 1445 podaje informacje, że Jan Grudziński z Grodny (obecnie Grudna) zapisał swojej żonie Katarzynie po 150 grzywien posagu oraz wiana na częściach Grodny, Wełny, Parkowa oraz na młynie zwanym Jaracz. W 1449 Jan Grudziński wraz z bratem Andrzejem synowie Jaracza z Grodny kupili od braci Filipa i Stanisława synów Mirosza z Wełny części w Parkowie, Wełnie i Grodnie oraz część młyna Jaracz oraz część Rudy, a następnie tymże braciom sprzedali z zastrzeżeniem prawa odkupu Parkowo oraz na wieczność część Rudy. W 1482 syn Jana Grudzińskiego Andrzej zapisał swojej żonie Annie po 150 grzywien posagu oraz wiana na części Wełny oraz na połowie młyna w Wełnie, połowie młyna Jaracz i połowę Nowego Młyna. Był to drugi młyn, który zbudowali dziedzice Grodna i Wełny na rzece Wełnie, 6,5 km na północny-wschód od Jaracza i 4 km na wschód od Rogoźna. Przejściowo nazywano go po staropolsku „Nowym Młynem Jaraczewym”, a później Nowym Młynem.

W 1486 Maciej Grudziński syn Andrzeja oraz bratanek Jana, zapisał swojej żonie Małgorzacie z Gołańczy 1000 grzywien na Parkowie, połowie Wełny, połowie Grodny, na młynie we wsi Wełna oraz na młynie zwanym Jaracz. W 1487 Andrzej Grudziński, prawdopodobnie syn Jana zapisał swojej żonie Annie po 100 grzywien posagu i wiana na wsi Wełna oraz na połowie młyna we wsi Wełna, na połowie młyna Jaracz i połowie Nowego Młyna. W 1495 zapisał on żonie Annie po 150 grzywien posagu i wiana na połowie wsi Wełna, na połowie młyna we wsi Wełna oraz na połowie młyna Jaracz oraz na połowie Nowego Młyna. W 1566 i 1570 Andrzej Grudziński syn Zygmunta oraz wnuk Macieja sprzedał z zastrzeżeniem prawa odkupu Parkowo najpierw Alacjuszowi Proskiemu za 3500 złotych polskich, a następnie Wolfgangowi Bukowieckiemu za 2500 złotych polskich, dołączając do Parkowa połowę młyna Jaracz, zaznaczając, że jest to młyn doroczny.

Miejscowość odnotowały także zapisy podatkowe z XVI wieku. W 1508 miał miejsce pobór podatków z młyna Jaracz w parafii Parkowo. Odnotowano, że był to młyn wodny o dwóch kołach wodnych, a pobrany podatek wynosił połowę wiardunku W 1510 wieś Parkowo zapłaciła pobór m. in. z młyna Jaracz o dwóch kołach wodnych. W 1510 wspomniano młyn Jaracz stojący w lesie. W 1563 pobrano podatki z młyna Jaracz o dwóch kołach wodnych, który zapisany został wówczas w parafii Parkowo. W 1580 pobór ze wsi Wełna w parafii Rogoźno obejmował także m. in. pobór z młyna Jaracz.

Wieś szlachecka Jaracz położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa pilskiego.

Turystyka W pobliżu wsi, ok. 2 km na pn.-zach. od centrum Jaracza, w osadzie młyńskiej Jaracz-Młyn od 1981 roku znajduje się Muzeum Młynarstwa i Wodnych Urządzeń Przemysłu Wiejskiego, będące oddziałem Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie. Jest tutaj także farma strusi, żwirownia i stara szkoła, służąca obecnie jako budynek mieszkalny.

Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Jaracz (województwo wielkopolskie)