thumb|Przypominające usta podsadki Palicourea elata Palicourea elata (Sw.) Borhidi – gatunek krzewu z rodziny marzanowatych. Występuje w regionie tropikalnym i subtropikalnym, rozciągającym się od południowego Meksyku przez Amerykę Środkową i Karaiby po północno-zachodnią część Ameryki Południowej. Z uwagi na podobieństwo podsadek do ust wręczana jest w Ameryce Środkowej w dowód sympatii, na przykład z okazji Walentynek.
Zasięg geograficzny Na północy zasięg Palicourea elata sięga południowej Ameryki Północnej, gdzie roślina występuje na obszarze od środkowej części Meksyku przez wybrzeża Zatoki Meksykańskiej po regiony południowo-wschodnie i południowo-zachodnie tego kraju. Obszar występowania obejmuje wszystkie kraje kontynentalnej Ameryki Środkowej z wyjątkiem Salwadoru oraz Jamajkę. Południowy kraniec zasięgu sięga północno-zachodniej Ameryki Południowej, gdzie roślina występuje w Kolumbii i Ekwadorze.
Morfologia Pokrój Wieloletnie krzewy lub małe, rozgałęzione drzewa, osiągające 5(8) metrów wysokości.
Liście Blaszki liściowe eliptyczno-podługowate do eliptycznych, lancetowato-eliptyczne lub lancetowate, o wymiarach 6–15(–29)×1,5-8(–9,5) cm, po uschnięciu papierzaste, nagie na obu powierzchniach. Nasada blaszki klinowata do tępej, wierzchołek ostry do ostrokończystego. Ogonki o długości 4–30 mm. Przylistki trwałe, nagie, zrośnięte wokół łodygi w pochwę o długości 1–2 mm, z każdej strony z parą trójkątnych do języczkowatych łatek o długości 2–5 mm.
Kwiaty Zebrane od 8 do 30 w wyrastające wierzchołkowo, jajowate do spłaszczono-półkulistych, główkowate kwiatostany o średnicy 1,5–2,5 cm, niekiedy zebrane po trzy. Szypuły o długości 2–13 cm. Kwiatostany wsparte dwiema jajowatymi, różowymi do pomarańczowych, czerwonych lub purpurowych podsadkami o długości 1,5–5,5(–6,5) cm. Przysadki o długości 5–14 mm, odwrotnie lancetowate do języczkowatych, tępe do zaokrąglonych. Kwiaty różnosłupkowe, siedzące. Hypancjum ok. 1 mm, walcowate, nagie. Rąbek kielicha ok. 1 mm, nagi, krótko ząbkowany. Korona kwiatu rurkowata do lejkowatej, biała do kremowej, na zewnątrz naga, wewnątrz naga lub brodawkowata, z wyjątkiem szczeciniastego pierścienia umiejscowionego mniej więcej w połowie długości rurki (w miejscu przyczepu pręcików w formie długosłupkowej, natomiast poniżej niego w formie krótkosłupkowej). Rurka korony o długości 10–16 mm, łatki w liczbie 5, o długości 2–4 mm, trójkątne do języczkowatych, pozbawione wyrostka. Pręciki ukryte w rurce korony, w formie długosłupkowej ok. 3 mm, umieszczone mniej więcej w połowie długości rurki korony, w formie krótkosłupkowej ok. 3,5 mm, umieszczone tuż poniżej gardzieli korony. Znamiona w formie długosłupkowej ok. 1,2 mm, wystające ponad koronę, w formie krótkosłupkowej ok. 2,5 mm, ukryte w koronie, umieszczone mniej więcej w połowie długości rurki korony.
Owoce Pestkowce o wymiarach 5–10×2–5 mm, elipsoidalne, niebieskie do czarnych, nagie, z trzonkiem do 2 mm. Owocostany osiągające do 4 cm średnicy z przetrwałymi podsadkami. Dwie pestki nieznacznie grzbietowo-brzusznie spłaszczone, na stronie grzbietowej z 3–4 zaokrąglonymi, słabo zaznaczonymi żebrami.
Biologia i ekologia Rozwój Kwiaty zapylane są przez kolibry, na przykład .
Siedlisko Wilgotny las równikowy i lasy podgórskie, na wysokości 10–1550 m n.p.m.
Cechy fitochemiczne W roślinach obecna jest oraz peptydy cykliczne węzła cystynowego ().
Interakcje międzygatunkowe Na roślinach żeruje wiele gatunków ptaków, z takich rodzin jak bławatnikowate, trogony, pasówki, drozdowate, tyrankowate, jedwabniczki, dzięciołowate, tanagrowate, łuszczakowate, tęgogłowiki, gołębiowate, gorzykowate, lasówki, czubacze, piłodzioby, przedrzeźniacze, bekardowate, krukowate, kardynały, tukanowate, wireonkowate i kacykowate.
Systematyka Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016) Gatunek z rodzaju Palicourea, zaliczanego do plemienia Palicoureeae w podrodzinie Rubioideae w ramach rodziny marzanowate (Rubiaceae).
Typ nomenklaturowy Holotyp (pod nazwą Cephaelis elata), zebrany przez Olofa Swartza na Jamajce, znajduje się w herbarium Naturhistoriska riksmuseet w Sztokholmie.
Nazewnictwo Etymologia nazwy naukowej Pochodzenie nazwy rodzajowej nie jest znane. Epitet gatunkowy po łacinie oznacza „wysoka”.
Nazwy zwyczajowe W języku hiszpańskim roślinę nazywa się sombrerito del diablo (kapelusik diabła) lub labios ardientes (płonące wargi). W języku angielskim nazywa się ją zwyczajowo hooker’s lips (wargi prostytutki).
Synonimy nomenklaturowe Callicocca elata (Sw.) J.F.Gmel. Cephaelis elata Sw. bazonim Evea elata (Sw.) Standl. Psychotria elata (Sw.) Hammel Tapogomea elata (Sw.) Poir. Uragoga elata (Sw.) Kuntze
Synonimy taksonomiczne Cephaelis costaricensis Schltdl. Cephaelis elata f. lutea Standl. Cephaelis phoenicia Donn.Sm. Cephaelis punicea Vahl Tapogomea punicea (Vahl) Poir. Uragoga punicea (Vahl) K.Schum.
Zagrożenie i ochrona Gatunek ujęty na czerwonej liście IUCN ze statusem najmniejszej troski (LC).
Zastosowanie Rośliny lecznicze W celu leczenia osłabienia dużą garść liści i łodyg gotuje się w ok. 7,6 l wody przez 10 minut, a powstały odwar stosuje się raz dziennie do kąpieli. W przypadku zwichnięć stawu kolanowego oraz osłabienia kolan liście rozgniata się z solą i przykłada jako okład na chore miejsce.
Inne zastosowania Roślina wręczana jest w Ameryce Środkowej w dowód sympatii, na przykład z okazji Walentynek.
Przypisy
Kategoria:Marzanowate