Pomnik 3 Dywizji Strzelców Karpackich na wzgórzu 593 pod Monte Cassino – polski pomnik wojskowy wzniesiony na wzgórzu 593 (Monte Calvario, zwanym także Górą Ofiarną) w masywie Monte Cassino we Włoszech. Upamiętnia 1115 żołnierzy 3 Dywizji Strzelców Karpackich poległych podczas kampanii włoskiej. Monument zaprojektował kpt. Tadeusz Zandfos, który kierował także jego budową. Odsłonięto go 18 lipca 1945.

Historia Wzgórze 593 było jednym z kluczowych punktów niemieckiej obrony w czasie bitwy o Monte Cassino. Wielokrotnie przechodziło z rąk do rąk; ostatecznie zostało zajęte rankiem 18 maja 1944 przez żołnierzy 2 Korpusu Polskiego. Najcięższe walki w tym rejonie prowadziły oddziały 3 Dywizji Strzelców Karpackich.

2 lipca 1944 dowódca dywizji gen. Bolesław Bronisław Duch wydał rozkaz wzniesienia na wzgórzu pomnika poświęconego jej żołnierzom. Niwelowanie terenu i przygotowanie miejsca rozpoczęto pod koniec lipca. Projekt jedenastometrowego obelisku opracował kpt. inż. arch. Tadeusz Zandfos. Budowę prowadzili polscy żołnierze przy udziale włoskich kamieniarzy. Ze względu na położenie obiektu konieczne było wykonanie drogi dojazdowej, tarasu i szerokich schodów oraz wyrównanie wierzchołka wzgórza.

Umieszczona na murze otaczającym obelisk sygnatura Zandfosa podaje datę ukończenia budowy: 10 lipca 1945. Uroczyste odsłonięcie i poświęcenie pomnika nastąpiło 18 lipca 1945, z udziałem pododdziałów dywizji i zaproszonych delegacji. Ceremonię zarejestrowała kronika filmowa 2 Korpusu Polskiego.

Forma architektoniczna i inskrypcje Pomnik ma formę wysokiego obelisku zwieńczonego krzyżem, ustawionego na kamiennej platformie. Prowadzą do niego monumentalne schody zakończone tarasem widokowym. Założenie zaprojektowano tak, aby tworzyło powiązanie krajobrazowe z Polskim Cmentarzem Wojennym na Monte Cassino. Podstawowym budulcem jest trawertyn sprowadzony z kamieniołomu w Tivoli; z białego marmuru wykonano tablice z nazwiskami poległych.

Na czołowej ścianie podstawy umieszczono tablice zawierające 1115 nazwisk żołnierzy 3 DSK poległych w całej kampanii włoskiej. Na pomniku znalazły się również brązowe orły i oznaki dywizyjne oraz inskrypcja w czterech językach, skierowana na cztery strony świata: „Za wolność waszą i naszą, my żołnierze polscy oddaliśmy Bogu ducha, ziemi włoskiej ciało, a serca Polsce”. Autorem tekstu był poeta i żołnierz dywizji Bolesław Kobrzyński. Podpis projektanta znajduje się na murze oporowym.

Konserwacja We wrześniu 2019 rozpoczęto kompleksowe prace konserwatorskie nadzorowane przez Departament Dziedzictwa Kulturowego za Granicą i Strat Wojennych Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Obejmowały one oczyszczenie kamienia z nawarstwień biologicznych, naprawę uszkodzeń, odtworzenie inskrypcji na obelisku i tablicach, uzupełnienie elementów mapy polskiego natarcia oraz naprawę stopni.

Pierwszy etap renowacji zakończono na początku 2020. Wykonawca prac odnotował także kolejny etap przeprowadzony w 2022, obejmujący naprawę i zabezpieczenie elementów kamiennych monumentu.

Przypisy

Kategoria:3 Dywizja Strzelców Karpackich Kategoria:Bitwa o Monte Cassino 1944 Kategoria:Pomniki we Włoszech Kategoria:Pomniki związane z II wojną światową Kategoria:Pomniki odsłonięte w 1945