Cmentarz parafialny przy ul. Nowopogońskiej w Czeladzi – czynny rzymskokatolicki cmentarz wyznaniowy w Czeladzi, prowadzony przez parafię św. Stanisława Biskupa i Męczennika. W opracowaniu miejskiego konserwatora zabytków występuje pod nazwą „Cmentarz parafialny parafii pw. św. Stanisława B.M. w Czeladzi”, natomiast witryna parafii używa określenia „Cmentarz parafialny”. Nekropolia zajmuje 3,24 ha i prawdopodobnie powstała w drugiej połowie XVIII wieku. Jest ujęta w gminnej ewidencji zabytków miasta Czeladź.

Historia Pierwszy cmentarz parafialny w Czeladzi założono prawdopodobnie wokół drewnianego kościoła wzniesionego w XIII wieku. Murowana świątynia z XVI wieku wraz z otaczającym ją cmentarzem przetrwała do początku XX wieku. Cmentarz przykościelny zlikwidowano po rozpoczęciu budowy nowego, neoromańskiego kościoła, a pochówki kontynuowano na cmentarzu przy ul. Nowopogońskiej.

Dokładna data założenia nekropolii przy ul. Nowopogońskiej nie jest znana z powodu braku źródeł dokumentujących jej powstanie i rozwój przestrzenny. Według miejskiego konserwatora zabytków mogła powstać w drugiej połowie XVIII wieku. Najstarsze zachowane obiekty nagrobne pochodzą z drugiej połowy XIX wieku, a parafialne księgi zmarłych są prowadzone od stycznia 1826 roku.

Układ przestrzenny Otoczony murem cmentarz ma kształt trapezu. Główna brama znajduje się od strony ul. Nowopogońskiej. Dodatkowe wejścia usytuowano od zachodu, przy budynku gospodarczym, oraz od wschodu. Od głównej bramy w kierunku północnym prowadzi betonowa aleja przechodząca w schody i zakończona drewnianym krzyżem z figurą Chrystusa. Równolegle do niej biegną dwie aleje boczne, przecięte trzema alejami poprzecznymi. Układ nagrobków nie ma regularnego, planowego charakteru.

Nagrobki Na cmentarzu znajdują się grobowce, płyty i wolno stojące nagrobki oraz krzyże nagrobne. Najstarsze obiekty są skupione w północnej części nekropolii. Wśród nich przeważają wolno stojące nagrobki z przedstawieniami Chrystusa i Matki Bożej, pochodzące z końca XIX wieku oraz z lat 20. i 30. XX wieku. Występują również pionowe płyty o zróżnicowanych zwieńczeniach i zdobieniach, a także stylizowane krzyże; część nagrobków ma cechy eklektyczne i secesyjne.

Do wyróżniających się obiektów należą monumentalny grobowiec kolumnowy z 1931 roku oraz grobowiec rodziny Dziaczków z 1907 roku z monumentalną figurą Chrystusa. Najstarszymi zachowanymi obiektami są groby rodzin Janotów z 1877 roku i Piechowiczów z 1888 roku. Inskrypcje na nagrobkach wykonano w języku polskim. W 2009 roku miejski konserwator zabytków zwracał uwagę na zły stan techniczny i estetyczny części najstarszych nagrobków.

Ochrona konserwatorska Cmentarz został ujęty pod pozycją 224 w Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Czeladź, przyjętej zarządzeniem burmistrza z 23 marca 2015 roku, jako „ul. Nowopogońska – cmentarz parafialny”.

Pochowani Na cmentarzu zostali pochowani m.in.: Eugeniusz Bliźnicki (1944–2025) – inżynier mechanik, nauczyciel akademicki i burmistrz Czeladzi w latach 1990–1994; Wit Gruszka (1926–2010) – nauczyciel, regionalista, samorządowiec i publicysta; Alina Kowalska (1932–2001) – polonistka i językoznawczyni, profesor Uniwersytetu Śląskiego; Józef Mazur (1896–1977) – fizyk, badacz niskich temperatur i współtwórca urządzenia FIDO; Zdzisław Suchoszek (1942–2013) – inżynier, prezydent Będzina w latach 1986–1990 i wicestarosta będziński; Jan Walczak (1942–2026) – historyk i nauczyciel akademicki; Jerzy Żymirski (1930–2002) – fotograf, nauczyciel i działacz społeczny.

Przypisy

Kategoria:Cmentarze w Czeladzi Kategoria:Cmentarze katolickie w województwie śląskim Kategoria:Obiekty w Czeladzi wpisane do gminnej ewidencji zabytków