Tapeinochilos Miq. – rodzaj roślin z rodziny kostowcowatych. Obejmuje 16 gatunków, występujących na Molukach i w Australazji.
Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów ταπεινός (tapeinos – skromny) i χείλος (cheilos – warga) i odnosi się do krótkiej warżki.
Zasięg geograficzny Zasięg występowania Tapeinochilos rozciąga się od wysp Sula w archipelagu Moluków, przez Nową Gwineę, po Vanuatu na wschodzie i tropikalną Australię (północny Queensland) na południu. Centrum różnorodności rodzaju znajduje się na Nowej Gwinei, gdzie żyje ponad 80% gatunków.
Morfologia thumb|left|Tapeinocheilos ananassae Pokrój Wieloletnie rośliny zielne, średnie do dużych.
Pędy Podziemne kłącze grube i mięsiste. Nadziemne pędy przypominające trzcinę cukrową, osiągające 6 metrów długości, proste lub nieco spiralne, rozgałęziające się skrętolegle w górnych węzłach. Pędy boczne często wyrastają tuż poniżej kwiatostanu, jeśli wieńczy on główny pęd.
Liście Ułożone skrętolegle, z pochwami zamkniętymi. Ogonki bardzo krótkie, a u liści szczytowych nieobecne. Blaszki liściowe odwrotnie jajowate lub eliptyczne, odosiowo nagie, doosiowo nagie lub omszone.
Kwiaty Zebrane w szyszkopodobne kłosy, wyrastające wierzchołkowo na ulistnionym pędzie lub na szypule bezpośrednio z kłącza. Przysadki skórzaste, drewniejące (niekiedy zielne), ułożone w 13 prostych lub nieco zakrzywionych pionowych szeregach na osi pędu (prostnicach). Podkwiatki przeważnie nieobecne. Kwiaty siedzące. Trzy listki zewnętrznego okółka okwiatu u nasady rurkowate, łatki nierówne, przy czym łatka przednia jest mniejsza od dwóch tylnych. Trzy listki wewnętrznego okółka zrośnięte u nasady, łatka tylna szersza i dłuższa od pozostałych, w pąku dachówkowate. Jeden pręcik płatkowaty. Warżka 5-łatkowa, jajowata lub podługowata, niepozorna. Zalążnia dwukomorowa. Miodniki przegrodowe, obecne w górnej części zalążni. Znamię słupka wyraźnie podzielone na dwa płatki (bilamellate).
Owoce Nieco mięsiste torebki, niepękające lub późno pękające wzdłuż szczelin. Nasiona czarne, z osnówką.
Wzorzec rozwoju ściany ziarna pyłku u roślin z rodzaju Tapeinochilos znacznie różni się od uogólnionego wzorca u roślin okrytonasiennych. Prymeksyna (pierwotna egzyna) składa się z pałeczek, które tworzą zbitą masę pomiędzy otworami i układają się w warstwy, tworząc grubą, warstwowaną osłonę egzynową. Po hydrolizie kalozy i uwolnieniu mikrospor nie następuje znaczące gromadzenie się sporopoleniny. Nie rozwija się egzyna wtórna, a pierwotna prymeksyna utrzymuje się jako osłona ochronna na dojrzałym ziarnie pyłku. Ten wzorzec jest postrzegany jako przykład neotenii, w której cecha młodociana zostaje zachowana w stadium dorosłym.
Systematyka thumb|Tapeinochilos recurvatus thumb|Tapeinochilos spectabilis w Ogrodzie Botanicznym UW Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016) Rodzaj z rodziny kostowcowatych (Costaceae) z rzędu imbirowców (Zingiberales).
Wykaz gatunków Tapeinochilos acaulis K.Schum. Tapeinochilos ananassae (Hassk.) K.Schum. Tapeinochilos beccarii K.Schum. Tapeinochilos dahlii K.Schum. Tapeinochilos densus K.Schum. Tapeinochilos fissilabrum Gagnep. Tapeinochilos globiceps K.Schum. Tapeinochilos hollrungii K.Schum. Tapeinochilos lauterbachii K.Schum. Tapeinochilos naumannii Warb. Tapeinochilos piniformis Warb. Tapeinochilos pubescens Ridl. Tapeinochilos recurvatus K.Schum. Tapeinochilos spectabilis K.Schum. Tapeinochilos tomentosus Valeton Tapeinochilos versteegii Valeton
Znaczenie użytkowe Rośliny ozdobne Ze względu na efektowne kwiatostany niekiedy uprawiane na kwiat cięty.
Rośliny magiczne Papuasi z ludu Nekgini wykorzystywali Tapeinochilos piniformis do ozdabiania słupów ceremonialnych tse’tsopung.
Przypisy
Kategoria:Kostowcowate